Herhangi bir olaya veya duruma verdiğimiz anlam, bedenimizin ürettiği stres hormonlarının düzeyini etkileyebilir. LGS, YKS, KPSS ve diğer sınavlara yüklenen anlam nedir? Her birimizin cevabı farklı olabilir; ancak toplumsal açıdan bakıldığında bu durum, günün sonunda statüyü belirleyen önemli bir faktör haline geliyor.
LGS’den yüksek puan alan bir öğrenci, öğretmenleri ve aile büyükleri tarafından örnek gösterilebilir. YKS’de derece yaparak doktor, avukat veya mühendis olma hakkı kazanan biri, çevresinin onayını alabilir. KPSS’den yüksek puan alarak memur olan bir birey ise komşuları ve ailesi tarafından takdir edilir.
İlkokul birinci sınıfa henüz başlamamışken sosyal öğrenmeyle keşfettiğimiz şey, okul başarısının çevremiz tarafından kabul edilebilmek için önemli bir kriter olduğudur. Kendimizi tanıma yolculuğuna adım atma sürecimizde, aslında toplumun kabul gördüğü ve alkışladığı kalıplara sığmak için çabalamaya başlıyoruz. Daha sonra sınava giren kişi biz olduğumuzda, bu süreç bir hayatta kalma mücadelesine dönüşebiliyor ve bedenimiz “savaş veya kaç” sinyalini vermeye başlıyor.
Peki, bunları daha çok küçükken öğrenmişken süreci değiştirebilir miyiz? Evet, değiştirebilirsiniz.
1) Sınava yüklediğiniz anlamı profesyonel destek alarak değerlendirip ona yeni bir anlam atfedebilir, bilişsel çarpıtmaları dönüştürebilirsiniz.
2) Alternatifler oluşturabilirsiniz. Hayatınızı kurabilmek için tek şansın akademi olmadığını keşfedebilirsiniz. Kendinizi tanımaya yönelik çalışmalar yaparak hobilerinizi ve yeteneklerinizi güçlendirebilir, sevdiğiniz işleri yapmanın yollarını arayabilirsiniz.
3) Stresin bedeninizin neresinde toplandığını fark edip dışarıya titreme veya kramp olarak yansıdığını görüyorsanız, progresif kas gevşetme egzersiziyle rahatlama sağlayabilir veya psikolojik destek alabilirsiniz.
4) Sempatik sinir sistemini yatıştırmak ve parasempatik sinir sistemini çalıştırmak için 4 saniye boyunca nefes alıp 7 saniye tutabilir, ardından 8 saniyede nefesinizi verebilirsiniz. Bunu 2-3 dakika boyunca tekrarlayabilirsiniz.
5) Geleceğe dair olumsuz senaryoların ve geçmişteki pişmanlıkların zihninizi sürekli meşgul etmesini önlemek için duyu organlarınızdan yararlanabilir, “şimdi ve burada” olduğunuzu kendinize hatırlatabilirsiniz. Tişörtünüzün kokusunu içinize çekebilir veya en son yediğiniz yiyeceğin tadını hatırlamaya çalışabilirsiniz.
6) “Ya yapamazsam, ya olmazsa, ya başaramazsam” gibi tekrarlayan düşüncelerin, duygusal bir tepki oluşturmadan, sadece bedeninize odaklanabilir ve nefes alıp verdiğinizde bedeninizdeki değişimi gözlemleyebilirsiniz.
Bunlardan daha önemlisi; öz değerinizin bir sınav sonucundan ibaret olmadığını, akademik başarının kimliğinizin sadece bir parçası olduğunu ama bütününü oluşturmadığını ve mükemmel olmak zorunda olmadığınızı kendinize hatırlatabilirsiniz.
Bir adım daha atalım ve sınava neden hazırlandığınızı düşünmenizi planlayalım. LGS sizin için neden önemli? YKS’de yüksek sıralama yapmak hangi amacınıza hizmet ediyor? Memur olmayı gerçekten siz mi istiyorsunuz? Yoksa şimdiye kadar kim olduğunuzu, ne istediğinizi kendinize sormadınız mı? Çevrenizin size çizdiği sınırlar içinde kalmayı ve seçimlerinizi sorgulamamayı mı tercih ettiniz?
Belki de önemli olan bir sınav değil; hayatta kalma çabası, fizyolojik varoluştan ziyade kendinizi sosyal ağlarınıza kabul ettirme ve sosyal ağlarınızda kalma çabanızdır.
