Sonbaharın gelişi sadece yaprakların sararması, kış mevsiminin haberi değildir.
Günlerin kısalması, renklerin solması ve serin rüzgarlarla beraber pek çok insanın ruh halinde de ağırlaşmalar görülür.
Ağaçların renkleriyle beraber yaşamın rengi de solmaya başlar, artık uyanmak güçleşir ve yaşam enerjisi düşmeye başlar.
Hatta bu durum çoğu zaman havanın soğumasına bağlanır.
Psikoloji bilimi dilinde biz bu duruma: Mevsimsel Duygudurum Bozukluğu (Seasonal Affective Disorder, kısaca SAD) deriz.
Mevsimsel Duygudurum Bozukluğu Nedir?
Depresyonun özel bir alt türü diyebiliriz.
Bu tanım, ilk kez 1980’li yıllarda Amerikalı psikiyatrist Norman Rosenthal tarafından öne sürülmüştür.
Depresif belirtileri olan bir grup danışanın incelenmesi sonucunda görülmüştür ki; ışığın azalması depresyonla doğrudan ilişki içerisindedir.
Yani ışık azaldıkça depresif belirtiler de artış gösteriyor.
Ülkemiz dört mevsimi yaşayan ülkelerden biri.
Dört mevsimi de yaşayan ülkelerde genellikle sonbahar ve kış aylarında daha belirgin bir hale geliyor.
Hayatta her şeyin kendi içerisinde bir düzeni vardır — düzensizliğin bile…
İnsan vücudunun biyolojik saati yani sirkadiyen ritmi, gün ışığının azalması ile farklılık gösterir.
Bu da ruhsal dengenin biyolojik etkenlerinden biridir.
Işığın İnsan Biyolojisindeki Yeri
Özellikle sonbahar ve kış aylarında “Nedensiz yere keyfim kaçtı.” cümlesini çok duyarız.
Aslında bu durumun biyolojimizle de yakından ilgisi var.
Vücudumuzda duygudurumumuza etken olan bazı hormonlar vardır; serotonin, melatonin ve dopamin gibi.
Serotonin hormonu motivasyon ve mutluluk ile ilişkilidir.
Gün ışığının azalmasıyla beraber bu durumdan serotonin de etkilenir ve azalma gösterir.
Melatonin ise uyku hormonu olarak geçer.
Işık azaldıkça melatonin seviyesinde artış gözlemlenir.
Özellikle sonbahar ve kış aylarında günlerin kısalmasıyla beraber daha uykuya meyilli olma ve bitkin hissetme durumları görülebilir.
Dopamin ise keyif, haz ve motivasyon hormonumuzdur.
Dopaminin de güneş ışığıyla bağlantısı olabileceği ve ışığın azalmasıyla motivasyon kaybı ve keyif azalması görülebilir.
Sonbahar Melankolisi Belirtileri
Bu duruma sadece mevsimsel moral bozukluğu diyemeyiz.
Mevsimsel duygudurum bozukluğunun bazı belirtileri:
-
Sürekli yorgun hissetme ve enerji kaybı
-
Uyanmada zorluk ve uyuma isteği
-
Tatlı ve karbonhidrat içeren besinlere ilginin artması
-
Dikkat dağılmaları ve odaklanmakta zorluk
-
İzole olma (yalnızlaşma)
-
Umutsuzluk ve değersizlik gibi düşünceler
Tüm bu belirtiler sonbahar ve kış aylarında yoğun olarak görünürken; ilkbaharın müjdelenmesiyle azalmaya başlar.
Kimler Daha Fazla Risk Altında?
Araştırmalara göre bu durum kadınları, erkeklerden daha fazla etkiliyor.
Özellikle genç yetişkinlerde semptomlar daha belirgin olabiliyor.
Tüm bunlara ek olarak genetik faktörlerin etkisi de göz önünde bulundurulmalı;
yani aile öyküsünde anksiyete ve depresyon varsa, risk grubunda olma ihtimali daha yüksek olabilir.
Etkiyi Azaltmak İçin Neler Yapabiliriz?
Mevsimsel duygudurum sadece bizi değil; aile ve arkadaş ilişkilerimizi, iş hayatımızı ve akademik alanları da etkilemektedir.
Örneğin bir öğretmen sınıfta daha az motive hissedebilir, bir çalışan üretkenliğini kaybedebilir ya da bir ebeveyn çocuğuyla ilgilenmekte zorluk yaşayabilir.
Bu durumu hafifletebilmek için:
-
Günlük 20–30 dakika güneşlenmek,
-
Açık hava egzersizleri yapmak (yürüyüş, spor),
-
Beslenme düzenine dikkat etmek veya gerekirse vitamin takviyesi almak,
-
Uyku saatlerini düzenli tutmak,
-
Gerekirse ışık terapisi veya psikolojik destek almak
etkili yöntemler arasında yer alır.
Ruhun Mevsimlerle Uyumu
İnsan ne kadar gün içinde güçlü bir yapıya sahip olursa olsun, yaprak dökülmesi ve ışığın azalmasından etkilenebilecek kadar hassas bir yapıya da sahiptir.
Yaprakların dökülmesiyle birlikte ruhumuz da kimi zaman içe çekilir.
Ancak bu süreci yalnızca “karanlığın çöküşü” olarak görmek gerekmez.
Psikolojide her kriz aynı zamanda bir fırsattır.
Sonbahar, yavaşlamanın, içe dönmenin ve hayatı yeniden gözden geçirmenin mevsimidir.
Ruhun mevsimlerle uyumlu çalıştığını fark etmek, bizi hem daha bilinçli hem de dayanıklı kılar.
Önemli olan bu dönemde yaşanan değişimleri fark etmek,
kendimizi suçlamak yerine doğanın döngüsünü kabullenmek
ve gerekirse profesyonel destek almaktan çekinmemektir.
