Dijital çağın sunduğu sınırsız iletişim alanları birçok alanda destek sunsa da olumsuz sonuçların görülme olasılığı da fazladır. Bu olumsuzluklardan biri de siber zorbalık adı altında söz edilen teknolojik şiddettir. Bu şiddet türü; zaman ve mekân tanımadan, sanal ortamda hızla yayılan, çocuk ve gençlerin psikolojik dayanıklılık düzeyini etkileyen bir saldırı hâlini almış durumdadır. Çocuklar ve gençler, sanal ortamlarda maruz kaldıkları bu baskıyı açıkça ifade etmekte zorlandıkları gibi, ebeveynlerin de bu saldırının farkında olmaması, çocuk ve gençler üzerindeki olumsuz psikolojik etkileri daha da artırmaktadır.
Siber Zorbalığa Karşı Çocukların Dayanıklılığı ve Empati Yaklaşımı
Siber zorbalıkla baş etmede çocuklar için en büyük destek unsurları, psikolojik dayanıklılığı artırmak ve empati becerisini geliştirmektir. Özellikle sanal ortamda yazılan küçümseyici ve aşağılayıcı yorumlar, alay edici içerikler, takma isim kullanılarak sosyal medya ortamlarında yapılan bu şiddet türü saldırılar; çocukların sosyal çevrelerinden uzaklaşmalarına ve akranları tarafından dışlanmalarına neden olurken, psikolojik bağlamda içe kapanık bireyler olmalarına da etken olur. Bu noktada çocukların duygularını ifade edebilmesi ve onlara bu desteğin verilmesi büyük önem taşımaktadır.
Psikolojik dayanıklılığı sağlamak için çocukların hangi sanal ortamlarda vakit geçirdiğini gözlemlemek, internet ortamının etkisiyle davranışlarındaki değişikliği incelemek, çocukların duygusal açıdan neler hissettiğini anlamak için önemli adımlardır. Çocukları dinlemek ve duygularına ortak olmak, onların kendilerini güvenli bir alanda hissetmelerine neden olur ve psikolojik sağlamlık için faydalı bir adımdır.
Çocukların algısında zorbalık, gücün göstergesi olarak görülür; bu olumsuz davranış karşısında tepki vermeyen çocuk ise akranları tarafından zayıf olarak algılanır. Çoğu zaman güçlü-zayıf dengesi kurulamadığı için empati eksikliği de bu dengede ağır basar. Empati becerisinin güçlenmesi için çocukların, yaptıkları zorbalık adı altındaki davranışların karşı tarafa neler hissettirdiğini anlamaları sağlanmalıdır. Bunu anlatmak, göstermek ve en önemlisi yaşanılan duyguyu hissettirebilmek, az da olsa zorbalığın önüne geçen bir adım olacaktır.
Zorbalığı Tanımada Ebeveyn Rehberliği
Ebeveynlerin en dikkat etmesi gereken adım, siber zorbalığı tanımak ve çocuğun davranışlarını gözlemlemektir. Çoğu zaman bu davranışlar net ve görülür nitelikte değildir. Örneğin çocuğun sürekli argo ve alaycı kelimeler kullanması, başkalarını küçümsemesi, sanal baskının en sık rastlanan işaretlerindendir.
Ebeveyn için bir diğer önemli adım, çocuğun öfkesini ailesine ve karşı tarafa nasıl yansıttığıdır. Öfkesini kontrol edemeyen ya da uygun şekilde davranışa dökemeyen ve ifade edemeyen çocuk, dijital ortamda tehdit mesajları, alaycı ifadeler, uygun olmayan paylaşımlar gibi yollarla siber baskı uygulayabilir. Çevrimiçi bir oyunda sürekli agresif ve rekabetçi ortama maruz kalan çocuk, zamanla saldırgan ve öfkeli davranışlar göstermeye başlar.
Ebeveynlerin iyi gözlem yapmasını gerektiren konulardan bir diğeri ise çocukların zorbalık karşısında nasıl tutum sergiledikleridir. Zorbalık sonrası karşı tarafta yarattığı duygusal hasarın sonuçlarına karşı pişmanlık duymayan, yaptığı şiddet sonrası sorumluluk almayan, davranışın yanlış olduğunu kabul etmeyen çocuklar, aynı zamanda empati becerisi açısından da geride kalırlar. Bu gibi durumlar, davranışın tekrar etme riskini artırır.
Ebeveyn Olarak Neler Yapabilirsiniz?
Anlayışlı Bir Dil Kullanımı
Suçlayıcı dil, sağlıksız iletişimle sonuçlanır. Çocuk, zorbalık karşısında dil kullanımını kendine rol model alır. Sorun fark edildiğinde “Neden yaptın?” gibi tepkisel sorular yerine, durumu anlayıp olumlu yönde yol göstermek daha sağlıklıdır.
Empatiyi Merkeze Alan Sorular
“Aynı şey sana yapılsaydı neler hissederdin?” gibi empati yapmaya yönlendiren sorularla davranışsal ve duygusal tepkilerini gözlemlemeye çalışmak, çocuğun zorbalık seviyesinde bir önleme adımı olarak görülebilir.
Rol Model Olduğunuzu Unutmayın!
Sosyal medya aracılığıyla kullanılan dilin gerçek hayatta da etkin olabileceğini, sorunlara karşı uygulanan başa çıkma becerilerinin çocuklarınız tarafından gözlemlenerek öğrenilmeye açık sosyal alanların en önemlilerinden biri olduğunu unutmamak gerekir. Unutmayın ki yetişkinlerin davranışları, çocukların psikososyal gelişimlerini çok yönlü şekilde etkiler.
“Benim Çocuğum Yapmaz” Hatasına Düşmeyin
Çocukların gelişiminde belirgin rolü olan ebeveyn tutumlarının olumsuz, güvensiz ve sert yollarla gösterilmesi; çocukları sosyal aile ortamı dışındaki, siber zorbalığa maruz kalınan ya da siber zorbalığın uygulandığı alanlara yöneltebilir.
Sonuç: Zorbalıkta Farkındalığa Varmak
Siber zorbalık, bütün bu çerçeveler kapsamında bakıldığında sessiz ilerleyen ancak derin izler bırakan bir şiddet eğilimidir. Ebeveyn rolü çok önemli bir destek aracıdır; yalnızca kurallar belirlemekle kalmayan, dinleyen, yönlendiren, empatiyi aşılayan, olumlu rol model olan ebeveynlik tarzı, çocukların sosyal şiddete maruz kalmasının önüne geçer. Çocukların duygularını önemseyip deneyimlerini yargılamadan dinleyen, doğru dijital yaklaşım davranışlarını vurgulayan tutumlar sergilenmesi, çocukların siber zorbalığa maruz kalma ve şiddet uygulama oranını ciddi düzeyde azaltacaktır.
Unutulmamalıdır ki her çocuk, anlaşıldığı ve güvende hissettiği yerde olumsuz davranışlara yönelme ihtiyacını daha az duyar.
