Dijital Ebeveynlikte Sharenting Kavramı ve Sosyal Motivasyonlar
Dijital teknolojilerin gündelik yaşama derinlemesine nüfuz etmesiyle birlikte ebeveynlik pratikleri de dönüşmüş, çocuk yetiştirme süreçleri sosyal medya ekseninde yeniden şekillenmiştir. Bu bağlamda ebeveynlerin çocuklarına ait fotoğraf, video ve kişisel bilgileri çevrim içi platformlarda paylaşmasını ifade eden “paylaşan ebeveynlik” (sharenting) kavramı, son yıllarda psikoloji, hukuk ve iletişim alanlarında yoğun biçimde tartışılmaktadır (Ayhan & Öztürk, 2021; Blum-Ross & Livingstone, 2017).
Sharenting davranışı çoğunlukla çocukların doğum günleri, gelişimsel dönüm noktaları, sağlık süreçleri ve aile içi etkinlikler gibi içerikleri kapsamaktadır. Bu paylaşımlar, ebeveynler açısından sosyal destek alma, ebeveynlik deneyimlerini görünür kılma ve aidiyet duygusunu güçlendirme işlevi görebilmektedir (Nadkarni & Hofmann, 2012). Sosyal medyada alınan beğeni ve yorumlar, ebeveynlerin kendilerini yeterli ve onaylanmış hissetmelerine katkı sağlamakta; ebeveynlik kimliğinin çevrim içi ortamda inşa edilmesine aracılık etmektedir (Steinberg, 2017).
Paylaşan Ebeveynliğin Çocuk Hakları ve Güvenliği Üzerindeki Etkileri
Ancak sharenting yalnızca ebeveyn merkezli kazanımlar üzerinden değerlendirilemez. Literatür, çocuklar açısından bu paylaşımların önemli riskler barındırdığına dikkat çekmektedir. Ebeveynler tarafından yapılan paylaşımlar, çocuğun rızası olmaksızın dijital bir kimlik oluşturulmasına neden olmakta ve çocuğun mahremiyet hakkını zedeleyebilmektedir (Blum-Ross & Livingstone, 2017). Özellikle hassas içerikler, çocuğun ilerleyen yıllarda utandırılmasına, siber zorbalığa maruz kalmasına veya sosyal ilişkilerinde zarar görmesine yol açabilmektedir (Ouvrein & Verswijvel, 2019).
Sharenting’in bir diğer önemli boyutu dijital güvenliktir. Çocuklara ait görsellerin ve kişisel bilgilerin geniş kitlelere açık şekilde paylaşılması, dijital kimlik hırsızlığı ve “dijital kaçırılma” gibi riskleri beraberinde getirmektedir (Steinberg, 2017). Bu durum, çocuğun fiziksel ve psikolojik güvenliği açısından da tehdit oluşturmaktadır. Ayrıca paylaşılan içeriklerin kalıcı olması, çocuğun gelecekteki eğitim ve mesleki yaşamını dolaylı biçimde etkileyebilecek bir dijital ayak izi bırakmaktadır (Lipu & Siibak, 2019).
Gelişimsel açıdan bakıldığında, sharenting özellikle ergenlik döneminde ebeveyn-çocuk ilişkisini zorlayıcı bir faktör hâline gelebilmektedir. Ergenlik, bireyin özerklik ve mahremiyet ihtiyacının arttığı bir dönemdir. Ebeveynlerin çocukları adına kontrolsüz biçimde içerik paylaşmaları, çocuğun kendilik algısını ve ebeveynle kurduğu güven ilişkisini olumsuz yönde etkileyebilmektedir (Ouvrein & Verswijvel, 2019). Bu durum aile içi çatışmaları artırabilmekte ve çocuğun duygusal iyi oluşunu zedeleyebilmektedir.
Hukuksal açıdan sharenting, çocuk hakları ve veri koruma mevzuatı kapsamında da ele alınmaktadır. Avrupa Birliği Genel Veri Koruma Tüzüğü’nde yer alan “unutulma hakkı”, çocukların ilerleyen yaşlarda kendileriyle ilgili dijital içeriklerin silinmesini talep edebilmesine olanak tanımaktadır (Ayhan & Öztürk, 2021). Bu düzenlemeler, ebeveynlerin paylaşım özgürlüğü ile çocuğun üstün yararı arasında bir denge kurulması gerektiğini ortaya koymaktadır.
Sonuç olarak paylaşan ebeveynlik, dijital çağın doğal bir ebeveynlik pratiği gibi görünse de çocuk mahremiyeti, psikolojik gelişim ve hak temelli yaklaşımlar açısından dikkatle ele alınması gereken bir olgudur. Ebeveynlerin dijital okuryazarlıklarının artırılması, çocukların çevrim içi hakları konusunda farkındalık kazandırılması ve paylaşım süreçlerinde çocuğun yararının merkeze alınması, sharenting’in olası zararlarını azaltmada temel koruyucu adımlar olarak değerlendirilmektedir (Blum-Ross & Livingstone, 2017; Ayhan & Öztürk, 2021).
Kaynakça
Ayhan, H., & Öztürk, E. (2021). Dijital dünyada ebeveyn olmanın görünürde normal bir yansıması olarak paylaşan ebeveynlik (sharenting): Geleneksel bir derleme. Türkiye Klinikleri Adli Tıp ve Adli Bilimler Dergisi, 18(2), 165–177. https://doi.org/10.5336/forensic.2021-82082
Blum-Ross, A., & Livingstone, S. (2017). Sharenting, parent blogging, and the boundaries of the digital self. Popular Communication, 15(2), 110–125. https://doi.org/10.1080/15405702.2016.1223300
Lipu, M., & Siibak, A. (2019). ‘Take it down!’: Children’s and parents’ views on the right to be forgotten. Media and Communication, 7(3), 62–71. https://doi.org/10.17645/mac.v7i3.2155
Nadkarni, A., & Hofmann, S. G. (2012). Why do people use Facebook? Personality and individual differences. Personality and Individual Differences, 52(3), 243–249. https://doi.org/10.1016/j.paid.2011.11.007
Ouvrein, G., & Verswijvel, K. (2019). Sharenting: Parental adoration or public humiliation? Journal of Children and Media, 13(3), 319–337. https://doi.org/10.1080/17482798.2019.1581067
Steinberg, S. B. (2017). Sharenting: Children’s privacy in the age of social media. Emory Law Journal, 66(4), 839–884.
