Giriş
Çoğumuz hayatı bir bekleme içerisinde geçiririz. Hafta sonunun gelmesini, sınavların bitmesini, tatilin başlamasını, terfi almayı, eğer sporcuysanız maç gününün gelmesini bekleriz. Sanki mutluluk, gökten başımıza düşecek bir şeymiş gibi davranırız. Oysa psikolojik gerçeklik bunun tam tersini söyler: Mutluluk bize gelen bir şey değil, bizim inşa ettiğiniz bir şeydir. (Desteklerinden dolayı Rümeysa Y. Teşekkür ederim)
Peki bu inşaat süreci nasıl başlar ve sağlam bir mutluluk binası nasıl dikilir?
Dış Koşulların Hükümdarlığından Kurtulmak
Mutlu olmanın ilk kurallarından biri psikolojide “kontrol odağı”dır (locus of control). Eğer mutluluğunuzu dış olaylara (hava durumuna, trafiğe, başkalarının davranışlarına) bağlarsanız, bu “dışsal kontrol odağıdır”. Bu, evinizin anahtarını hiç tanımadığınız yabancılara vermek gibidir. Onlar kapıyı açarsa mutlu olur, kilitleyip giderse mutsuz olursunuz.
Kendi mutluluğunun mimarı olmak için “içsel kontrol odağına” sahip olmak gerekir. “Başıma gelen her şeyi kontrol edemem, ama bunlara vereceğim tepkiyi ben seçerim.” Bir mimar fırtınanın çıkmasını engelleyemez, ama fırtınaya dayanıklı bir ev yapabilir. Siz de hayatın zorluklarını yok edemezsiniz, ancak bu zorluklar karşısında nasıl duracağınızı, olayları nasıl yorumlayacağınızı siz belirlersiniz. Özgürlük ve gerçek mutluluk, işte bu yorum farkında saklıdır.
“Eğer / O Zaman” Tuzağı
Mutluluk inşasında yapılan en tehlikeli statik hata, temeli bugüne değil, geleceğe atmaktır. Zihnimiz, bizi sürekli olarak bir “Eğer / O Zaman” döngüsünün içine atar. İç sesimiz durmaksızın fısıldar: “Eğer bu terfiyi alırsam, o zaman rahatlayacağım”, “Eğer sınavı geçersem keyfim yerinde olacak”, “Eğer banka hesabımda şu kadar para olursa, o zaman korkmayı bırakacağım.”
Psikolojide buna “hedonik erteleme” (Hedonic Postponement) denir. Bu, hayatı sürekli bir “bekleme odası” olarak görme durumudur. Şimdiki zamanı, ulaşılması gereken bir geleceğe giden yolda sadece aşılması gereken bir engel, bir pürüz olarak görürüz. Oysa bu bakış açısı, varoluşsal bir körlüktür.
Buradaki temel sorun, beynimizin ödül mekanizmasının bize oynadığı kimyasal bir oyundur. Biz bir hedefe kilitlendiğimizde, beynimiz dopamin salgılar. Ancak dopamin, “haz alma” hormonu değil, “isteme ve arzulama” hormonudur. Bizi hedefe koşturur, vadeder ama tutmaz. Arzuladığınız o şeye (yeni ev, fit bir vücut, lüks bir araba) ulaştığınızda ne olur? İlk başta büyük bir coşku (öfori) yaşarsınız. Ancak insan beyni, hayatta kalmak için “adaptasyon” konusunda evrimsel bir ustadır.
Küçük Tuğlalarla Büyük Yapılar Kurmak
Beynimiz “nöroplastisite” sayesinde değişebilen bir yapıdadır. Her gün neyi tekrar ederseniz, o konuda ustalaşırsınız. Eğer her gün şikayet ederseniz, beyniniz mutsuzluk konusunda uzmanlaşır.
Örnek olarak;
-
Sabah uyandığında güne nasıl başladığın bir tuğladır.
-
Bir arkadaşına “nasılsın” demek bir tuğladır.
-
Kendi sınırlarını koruyup “hayır” diyebilmek bir sütundur.
-
Sevdiğin bir hobiye 15 dakika ayırmak bir penceredir.
Özetle, kendi mutluluğunuzun mimarı olmak, sorumluluğu eline almak demektir. Başkalarını suçlamayı, koşulların değişmesini beklemeyi bırakıp, “Elimdeki malzemelerle en güzel yapıyı nasıl kurarım?” sorusunu sormaktır. Bazen duvarlar çatlar, bazen çatı akar. Bu hayatın doğasıdır. Ama o evi tamir edecek, boyayacak ve içine neşe katacak olan kişi sizsiniz. Mutluluk, dış dünyadan satın aldığınız bir mobilya değil, kendi içinizde, kendi ellerinizle, sabırla ve şefkatle ördüğünüz bir yuvadır.
Kaynakça
Wikipedia Dale Carnegie (Üzüntüyü Bırak Yaşamaya Bak) Buda (Budanın Öğretisi)
