“Benzer ilişkileri neden tekrar tekrar yaşıyorum?” sorusu, birçok kişinin hayatının bir döneminde kendine yönelttiği önemli sorulardan biridir. Bazı bireyler sürekli olarak duygusal olarak ulaşılması zor kişilere yönelirken, bazıları ilişkilerinde fazla sorumluluk alan veya karşı tarafın ihtiyaçlarını kendi ihtiyaçlarının önüne koyan bir rol üstlenebilir.
İnsan zihni yalnızca mutlu olduğu deneyimlere değil, tanıdık olan deneyimlere de yönelme eğilimindedir. Bu nedenle bazen sağlıklı olmayan ilişki biçimleri bile kişiye tanıdık geldiği için güvenli hissettirebilir. Tekrarlayan ilişki döngülerinin anlaşılabilmesi için bireyin geçmiş deneyimlerine, kendisi ve ilişkiler hakkındaki inançlarına bakmak önemlidir.
Çocukluk Deneyimleri ve İlişki Seçimleri
İnsanların ilişki kurma biçimleri, erken dönem bakım veren ilişkilerinden etkilenebilir. Bowlby’nin (1988) bağlanma kuramına göre çocukluk döneminde bakım verenlerle kurulan ilişkiler, bireyin kendisi ve diğer insanlar hakkında oluşturduğu temel beklentileri şekillendirir.
Örneğin, çocukluk döneminde sevgi ve ilginin tutarsız olduğu bir ortamda büyüyen bir birey, yetişkinlikte de sevgiyi kazanmak için çaba göstermesi gerektiğine inanabilir. Bu kişi, ilişkilerinde sürekli kendini kanıtlama ihtiyacı hissedebilir veya ilgisini göstermeyen kişilere daha fazla bağlanabilir.
Benzer şekilde, çocuklukta duygusal olarak mesafeli bir ebeveynle büyüyen bir birey, yetişkinlikte de duygusal olarak ulaşılması zor kişileri seçebilir. Bunun nedeni, bilinçli olarak “zor” ilişkiler istemesi değil, zihnin daha önce öğrendiği ilişki modelini tanıdık bulması olabilir.
Şemalar ve Tekrarlayan İlişki Kalıpları
Young ve arkadaşlarının (2003) geliştirdiği şema terapi yaklaşımına göre, erken dönem yaşantılar sonucunda bireylerin kendileri ve ilişkiler hakkında temel inançları oluşur. Bu inançlar, yetişkinlikte ilişki seçimlerini ve davranışlarını etkileyebilir.
Örneğin, “terk edileceğim” inancına sahip bir kişi, ilişkilerinde aşırı güvence arayabilir veya karşı tarafın küçük bir mesafesini bile reddedilme olarak yorumlayabilir. “Değersizim” şemasına sahip bir birey ise kendisine yeterince değer vermeyen kişilere yönelerek bu inancı farkında olmadan yeniden yaşayabilir.
Bazen insanlar, geçmişte çözümlenememiş duygusal deneyimleri, yetişkinlik ilişkilerinde tekrar ederek farklı bir sonuç elde etmeye çalışabilir. Ancak fark edilmediğinde bu durum, aynı döngünün devam etmesine neden olabilir.
İlişkilerde Tekrarlayan Döngüler Nasıl Görünür?
Tekrarlayan ilişki döngüleri farklı şekillerde ortaya çıkabilir:
Bir kişi sürekli olarak fazla veren, anlayış gösteren ve kendi ihtiyaçlarını erteleyen taraf olabilir. Zaman içerisinde karşılık göremediğinde kırgınlık yaşayabilir ancak benzer ilişki dinamiklerini tekrar edebilir.
Başka bir kişi ise yakınlık arttığında geri çekilebilir. Çünkü duygusal yakınlık onun için güven değil, kaygı anlamına gelebilir. Bu durumda kişi hem bağ kurmak ister hem de yakınlık arttığında kendini korumaya çalışır.
Bu döngüler, kişinin karakterinin bir sonucu olarak görülmemelidir. Daha çok geçmişte öğrenilmiş baş etme yöntemlerinin yetişkinlik ilişkilerinde tekrar ortaya çıkması olarak değerlendirilebilir.
Döngüyü Kırmak Mümkün mü?
Tekrarlayan ilişki kalıplarını değiştirmek için ilk adım farkındalıktır. Bireyin “Neden hep böyle insanlara yöneliyorum?” sorusunun yanında “Bu ilişkide hangi ihtiyacımı karşılamaya çalışıyorum?” sorusunu da kendisine sorması önemlidir.
Sağlıklı ilişkiler kurabilmek için kişinin kendi ihtiyaçlarını fark etmesi, sınırlarını belirlemesi ve geçmişten gelen inançlarını yeniden değerlendirmesi gerekir. Psikoterapi süreçleri de bireyin ilişki örüntülerini anlamasına ve daha işlevsel ilişki biçimleri geliştirmesine yardımcı olabilir.
Geçmiş deneyimler ilişkilerimizi etkileyebilir ancak gelecekte kuracağımız ilişkilerin tek belirleyicisi değildir. İnsan, farkındalık kazandıkça öğrendiği kalıpları değiştirme ve daha sağlıklı bağlar kurma kapasitesine sahiptir.
Sonuç
İlişkilerde sürekli benzer sorunların yaşanması çoğu zaman tesadüf değildir. Erken dönem deneyimler, bağlanma biçimleri ve kişinin kendisiyle ilgili inançları ilişki seçimlerinde önemli rol oynayabilir.
Kendimizi tekrar eden döngüler içinde bulduğumuzda amaç geçmişi suçlamak değil, bugünkü ilişkilerimizi daha bilinçli şekilde değerlendirebilmektir. Çünkü değişim, önce fark etmekle başlar.
