Yazar: Fidan ŞAHİN
Kategori: Çocuk psikolojisi
Öyküler hayatımızda neden anlatılmalı:
Yüzyıllardan beri masallar, destanlar, öyküler, önemli hayat dersleri vermek, değerleri öğretmek ve hayata dair bilgi vermek amacıyla dilden dile anlatılmıştır. Öyküler bizi gerçeklikten hayal dünyasına ulaştırır. İnsan bir bakar ki kaf dağının tepesindedir, bir bakmış yemyeşil bir vadinin ortasında. Öykü dinleyerek büyüyen çocuklar kendilerini hikayedeki kahramanlarla özdeşleştirir. Bir bakarsın prenses olurlar, bir bakarsın padişah….
Öyküler bu sayede kişinin dünya ile olan iletişimini değiştirir. Öyküleri paylaşmak yeni ilişkiler kurmaya, fikirlere meydan okumaya, model almaya, empati duygusunun gelişmesine yardımcı olur. Çünkü karakterler bazen bizim özelliklerimizi taşır, bazen de biz onları rol model alırız.
Etkili öykü anlatmanın yolları:
a) Aslında hepimiz birer anlatıcıyız:
İnsan bir duygu yumağıdır. İçinde sevinç, korku, üzüntü ve öfke gibi çeşitli duygular barındırır. Ve bu duyguları da biri ile paylaşmak isteriz. Bu duyguların hepsinin bir öyküsü vardır. Hayatımızdaki kişilerle bir nevi öykü alışverişinde bulunuruz. Bazen onların öyküsüne kulak veririz, bazen de biz kendi öykümüzü bir başka yüreğe fısıldarız. Bu şekilde geçmişi tanımlamaktan ziyade geleceğimizi de tanımlarız.
b) Coşkunuzu kullanın:
Anlatacağımız hikayeleri eğlenceli hale getirirsek çocuklar bu öyküleri daha dikkatli dinler. Dinlemekten daha fazla keyif aldıkları öykülerden daha anlamlı dersler çıkarırlar.
c) Zekanızı, dürüstlüğünüzü ve etiğinizi kullanın:
Öykülerin illa gerçek olması gerekmez. Öykülerde denizler turuncu, gökyüzü yeşil, kuşlar yüzüyor olabilir. Çünkü hayal dünyamız sınırsız, istersek çiçekleri konuşturabiliriz. Fakat tüm bu hayal dünyasının içinde küçücük de olsa hayata değer katan, bizi bilgilendiren ve eğiten bir gerçeklik de vardır. Bu gerçeklikle dürüstlüğü, ahlakı ve iyiyi öğreniriz.
d) Öyküyü uyumlu hale dönüştürün:
Öncelikle öykü ile hem dinleyici hem de anlatıcı aynı frekansta eşleşmelidir. Öyküler sabit bir kalıpta olmamalıdır. Dinleyicisine göre öyküler değiştirilebilir. Anlatıcı ona yeni bir ruh verebilir. Öyküler çocuğa göre büyüyebilir ve küçülebilir. Dinleyicisinin ve anlatıcının yüreğine göre öyküler şekil alabilir.
e) Öyküyü gerçekçi kılın:
Öyküye ne kadar detay eklerseniz, öykünüz sizin için ve dinleyiciniz için o kadar gerçekçi olur. Betimlemelerin çeşitliliği, duyulara hitap eden sıfatlar ve diyalogların kullanımı öykünün gerçekçiliğini artırır. Öyküyü gerçek hayatta yaşıyor gibi anlatmak kalıcılığı artırır.
f) Ana hatlarıyla öyküyü belirleyin:
Öyküyü birebir kelimesi kelimesine yazmaya ve anlatmaya gerek yoktur. Anlatılmak istenen öykünün ana hatlarını belirleyip anlatmak daha verimli olabilir. Her anlatıcı kendi penceresinden bir öykü anlatır. Herkes bir öyküyü tıpatıp anlatmaya kalkarsa duygular yalnızlaşır.
g) Öykünün provasını yapın:
Öyküyü başkalarına anlatmadan önce kendi kendimize anlatmalıyız. Bu şekilde öyküyü denemiş oluruz. Nereyi genişletip nereyi eksilteceğimizi fark ederiz. Öyküler elimizde adeta bir oyun hamuru gibi şekil alır. Bunu da öykünün provasını yaparak geliştirebiliriz.
h) Başka birine anlatın:
Öyküyü başka birine anlatıp ondan geri bildirim almak öyküye değer katar. Öykünün yeterli olup olmadığını anlarız. Karşı tarafta bıraktığı etkiyi değerlendirme fırsatı buluruz.
ı) Dinleyicinizi gözlemleyin:
Çocuklara öykü anlattığımızda onları gözlemlemek hem öykü hakkında hem de biz anlatıcılar hakkında önemli bilgiler verir. Dikkatleri nerede azalıyor, heyecanları nerede artıyor, hangi kahramanda gözleri daha meraklı bakıyor bunlar incelenmelidir. Ayrıca her dinleyicide öykü farklı etkiler yaratacağı için farklı çocuklarda gözlem yapmakta önemli detaylardan biridir.
j) Esnek olun:
Yaratıcılığınıza izin verin. Hayal dünyanıza inanın ve öykülerinizi ruhunuzla birleştirip tasarlayın. Esnek olun ve onlara yeni şekiller vermekten korkmayın. Kendinizden ne kadar öykünün içine katarsanız, o kadar özgün öyküler oluşturursunuz.
Kaynakça
- Burns, G.W.(2022). Çocuklar ve ergenler için 101 tedavi edici öykü(H. demirci ve N. Cihanşümül Maral, Çev.) Nobel Yaşam
