Yaşamın Öyküsünü Yeniden Yazmak: Öyküsel Terapi

Giriş
Öyküler, zaman içinde yaşamın ayrılmaz bir parçası olarak kendilerine yer edinmişlerdir. Olaylar, kişiler ve hatta hayatın kendisi anlatılırken öyküleştirmeden faydalanılır. Bu nedenle, aynı durumu iki kişi çok farklı şekillerde anlatabilir. Bu farklı anlatımlar, kişilerin olayları farklı gözlerle görmesine neden olarak sonraki davranışlarını da etkileyebilir. Öyküsel terapi, bireylerin yaşam öykülerini yeniden ele alarak kendilerini daha güçlü ve iyi hissetmelerini savunur.

Öyküsel Terapi Nedir?
Öyküsel terapi, kişilerin yaşadıkları olaylardan ve ilişkilerinden hareketle kendilerine çeşitli öyküler oluşturduklarını öne sürer (Yam, 2023). Oluşturdukları öyküler, kişilerin nasıl davranacakları konusunda belirleyici bir rol oynayabilir (Yam, 2023). Bu öykülerden bazıları, kişilerin olumsuz duygular yaşamasına sebep olabilir (Yam, 2023). Öyküsel terapi, olumsuz öykülerin değiştirilip yerlerine daha olumlu alternatif öykülerin yazılmasını hedefler; böylece kişiler, o olumsuz öykülerin getirdiği olumsuz deneyimlerden kurtulabilirler (Yam, 2023).

Öyküsel Terapinin Varsayımları
Michael White ve David Epston’un çalışmalarına dayanan öyküsel terapinin bazı varsayımları şunlardır:

• Kişiler sorun olmayıp sorunlar sorunu oluşturur (Akkuş, Kütük vd., 2020).
• Sorunlar her zaman ortaya çıkmayıp bazı zamanlarda ortaya çıkar; yani her zaman bir sorun yoktur (Akkuş, Kütük vd., 2020).
• Kişilerin yaşamdaki deneyimlerine bakış açıları zamanla değişir (Akkuş, Kütük vd., 2020).
• Sorunların oluştuğu yer kültürlerdir (Akkuş, Kütük vd., 2020).
• Doğru tek değildir, çok sayıdadır (Akkuş, Kütük vd., 2020).
• Her bir kişi kendi yaşamının uzmanı olup sorunlarını çözebilecek yetenek ve beceriye sahiptir (Akkuş, Kütük vd., 2020).
• Terapistler öyküsel terapi sürecinde otoriter ve uzman konumunda olmamalıdır (Akkuş, Kütük vd., 2020).
• Öyküsel terapide değişimin sürdürülmesi açısından terapötik doküman ve ritüellerin kullanılması önemlidir (Akkuş, Kütük vd., 2020).

Öyküsel Terapinin Uygulanışı ve Teknikleri
Öyküsel terapi üç aşamada ilerler: İlk aşamada baskın olan hikaye çözümlenir, sonraki aşamada danışanın problemi dışsallaştırılır, son aşamada ise hikaye yeniden yazılır (Akkuş, Kütük vd., 2020). İlk aşamada danışanlar, baskın hikayelerinin yaşamlarını nasıl etkilediği üzerine düşünürler (Akkuş, Kütük vd., 2020). İçinde bulundukları ilişkiler ve kültürlerin etkilerini de analiz ederler (Akkuş, Kütük vd., 2020). İkinci aşamada danışan ve danışanın yaşadığı sorun birbirinden ayrılır (Akkuş, Kütük vd., 2020). Sorunun danışanda değil, dışarıda olduğu öyküsel terapide kabul edilir (Akkuş, Kütük vd., 2020). Son aşamada ise danışanlar, kendilerini güçlendiren bir biçimde öykülerini yeniden yazarlar (Akkuş, Kütük vd., 2020).

Danışanların öykülerini yeniden yazmalarını sağlamak amacıyla yararlanılan bazı teknikler şunlardır:

1. Soruları Kullanma: Sorulan sorular, danışanların sorunlarının bulunması ve sorunların ortaya çıktığı anların keşfi açısından önem taşır (Polat ve Özen, 2023).
2. Problemin Dışsallaştırılması: Öyküsel terapide dışsallaştırma, danışanların kendilerini sorunlarından ayrıştırmalarına ve onları yaşamlarının bir parçası olarak görmeyi bırakmalarına yardımcı olabilir (Polat ve Özen, 2023).
3. Kimin Sorumlu Olduğu Konusunda Farkındalık Kazanma: Dışsallaştırmadan sonra, sorunların danışan üzerindeki ve danışanın sorunlar üzerindeki etkisi ele alınır (Polat ve Özen, 2023).
4. Mektupları Kullanma: Danışanın tekrar okuyabilmesi, daha kolay hatırlayabilmesi ve daha güvenilir olması gibi sebeplerden dolayı bu teknik kullanılır (Polat ve Özen, 2023).
5. Kutlamalar ve Sertifika Verme: Danışanlara terapide edindikleri kazanımları içeren bir sertifika sunulur; böylece bu kazanımların terapiden sonra da sürdürülmesi amaçlanır (Polat ve Özen, 2023).
6. Hikayeyi Baştan Yazma: Terapinin temel amacını içeren bu teknikte, danışanlar baskın hikayelerinin yerine olayları daha iyi yansıtan alternatif hikayeler yazabilirler (Polat ve Özen, 2023).

Öyküsel Terapinin Diğer Terapi Yöntemlerinden Farklı Noktaları
Postmodern bir yaklaşım olan öyküsel terapi, bireyci yaklaşımlara tepki olarak ortaya çıkmıştır (Yam, 2023). Bilişsel Davranışçı Terapi ve Psikanalitik Terapi’ye kıyasla, bireyin içinde bulunduğu toplumsal yapıya ve ilişkilerine çok daha fazla önem verir (Yam, 2023).

Öyküsel Terapinin Etkililiği
Son yıllarda öyküsel terapi kullanılarak yapılan çalışmalarda artış görülmekte olup çeşitli rahatsızlıklar üzerindeki etkileri araştırılmaktadır. Yine de daha fazla çalışmaya ihtiyaç vardır. Bazı rahatsızlıklarda danışanlara yardımcı olabilir:

• Depresyon: Öyküsel terapi, kişilerin depresyon düzeylerinin azalmasına ve kendilerini daha az yalnız hissetmelerine yardımcı olabilir (Akkuş, Kütük vd., 2020).
• Kaygı Bozuklukları: Öyküsel terapi, kişilerin kaygı düzeylerinin düşmesine yardımcı olabilir (Akkuş, Kütük vd., 2020).
• Travma Sonrası Stres Bozukluğu: Öyküsel terapi ile savaş, göç gibi olaylara maruz kalmış kişiler için geliştirilmiş Öyküsel Maruz Bırakma Terapisi, travmatik olayların yaşam çizgisi üzerinde konumlandırılmasına yardımcı olur (İkizer, 2020).
• Obsesif Kompulsif Bozukluk: Öyküsel terapi, danışanların OKB belirtilerinin azalmasına yardımcı olabilir (Akkuş, Kütük vd., 2020).

Sonuç
Öyküsel terapi, bireylerin yaşamlarında deneyimledikleri olaylar ve ilişkileri doğrultusunda geliştirdikleri öykülerin yeniden yazılmasını sağlayan bir tekniktir. Kişilerin yaşamlarındaki baskın ve olumsuz öykülere alternatifler oluşturulur.