Bazen bir şeyin artık bize iyi gelmediğini aslında çok net biliriz. Bir ilişkinin bizi yorduğunu, bir insanla kurduğumuz bağın artık eskisi gibi olmadığını, geçmişte yaşanan bir olayın hayatımızda sürekli aynı yeri işgal ettiğini ya da sürdürdüğümüz bir alışkanlığın bize zarar verdiğini fark ederiz. Hatta zaman zaman kendi kendimize “Bunu bırakmam gerekiyor” deriz. Fakat bilmek ile bırakabilmek aynı şey değildir.
Zihin bir şeyi bırakmaya hazır görünürken duygular aynı hızda ilerlemeyebilir. Bu nedenle bazı durumlarda kişi ne yapması gerektiğini bildiği halde kendini aynı yerde bulur. Tekrar düşünür, tekrar kontrol eder, tekrar iletişim kurmak ister, geçmişte yaşananları zihninde yeniden canlandırır veya “Belki bu kez farklı olur” düşüncesine tutunur. Dışarıdan bakıldığında bu durum bir türlü karar verememek gibi görünebilir. Oysa çoğu zaman ortada yalnızca bir karar problemi yoktur; bir bağdan, alışkanlıktan, beklentiden veya kişinin kendisiyle ilgili bir anlamdan ayrılma süreci vardır.
Özellikle ilişkilerde bunu daha belirgin görmek mümkün. Bir ilişkinin iyi gitmediğini fark etmek, o ilişkiye duygusal olarak bağlı olmaktan vazgeçmek anlamına gelmez. İnsan bazen karşısındaki kişiden çok, onunla birlikte hayal ettiği geleceğe bağlı kalabilir. Yaşanabilecek güzel günlere, değişebileceğine dair ihtimale veya ilişkinin başındaki haline tutunabilir. Bu noktada bırakılması gereken yalnızca bir insan değildir; bazen kişinin zihninde kurduğu ihtimaldir.
Bu nedenle “Madem kötü olduğunu biliyor, neden hâlâ dönüyor?” sorusu çoğu zaman fazla basit kalır. Çünkü insan yalnızca yaşadığı gerçeğe değil, yaşanmasını istediği şeye de bağlanabilir.
Bir başka önemli nokta da alışkanlıktır. Hayatımızda uzun süre yer alan bir kişi, rutin veya düşünce biçimi zamanla zihinsel bir düzene dönüşür. Gün içinde ona mesaj atmak, yaşanan bir şeyi onunla paylaşmak, sosyal medyasına bakmak, bir sorun olduğunda ilk olarak onu düşünmek gibi davranışlar tekrarlandıkça otomatikleşebilir. Sonrasında kişi o davranışı gerçekten istediği için mi yaptığını, yoksa alıştığı için mi yaptığını ayırt etmekte zorlanabilir.
Bu yüzden bazı bırakma süreçlerinde özlenen şey doğrudan kişi olmayabilir. Kişinin hayatında kapladığı yer, oluşturduğu rutin veya o bağın sağladığı tanıdıklık da özlenebilir. Tanıdık olan her zaman iyi değildir ama zihin için tanıdık olanı bırakmak yine de zor olabilir. Çünkü bilinmeyen bir gelecek, kötü de olsa bilinen bir durumdan daha belirsizdir.
Bırakamamanın bir diğer nedeni de belirsizliktir. Özellikle sonu net olmayan ilişkilerde zihin sürekli bir cevap arar. “Neden böyle oldu?”, “Acaba tekrar döner mi?”, “Ben farklı davransaydım sonuç değişir miydi?”, “Aslında beni seviyor muydu?” gibi sorular zihni meşgul eder. Bir şeyin kesin olarak bittiğini kabul etmek bazen cevapsız kalmaktan daha zor gelebilir.
Tam da burada umut devreye girer. Umut, zor zamanlarda insanı ayakta tutan oldukça güçlü bir duygu olabilir. Ancak bazı durumlarda kişiyi ilerlemekten de alıkoyabilir. Çünkü ihtimal ortadan kalkmadığı sürece kişi gerçek bir vedanın içine tam olarak giremez. “Belki” kelimesi küçük görünür ama zihinsel olarak oldukça büyük bir alan kaplayabilir.
Bazen de kişi aslında yaşanan şeyi değil, yaşanan şeyin kendisi hakkında söylediğini düşündüğü anlamı bırakamaz. Örneğin bir ilişkinin bitmesi yalnızca “bir ilişki sona erdi” şeklinde yaşanmayabilir. Kişi bunu “Yeterince değerli değildim”, “Bende bir problem var”, “Bir daha kimse beni böyle sevmez” veya “Bir şeyi elimde tutamadım” şeklinde yorumlayabilir. Böyle olduğunda bırakmak yalnızca kişiden uzaklaşmak değil, kişinin kendisiyle ilgili oluşturduğu bir düşünceyle de yüzleşmesi anlamına gelir.
Bu nedenle bazen insan geçmişteki bir kişiye değil, geçmişteki kendi haline bağlı kalır. O dönemde hissettiği heyecana, kendisini değerli hissettiği ana, hayatının başka türlü olacağına dair inancına veya o ilişkide olmakla birlikte sahip olduğunu düşündüğü kimliğe tutunabilir. Kaybedilen şeyin ne olduğunu doğru anlamak, bırakma sürecini de daha anlaşılır hale getirir.
Bir şeyi bırakmakta zorlanan kişinin kendisine sürekli “Neden hâlâ geçmedi?” diye sorması da süreci zorlaştırabilir. Çünkü duygular bir karar verildiği anda ortadan kalkmaz. Bir ilişkinin bitmesiyle ilişkiye dair düşüncelerin de aynı gün bitmesini beklemek, insanın duygusal süreçlerini mekanik bir sistem gibi değerlendirmek olur. Bazen karar önce gelir, duygusal kabulleniş daha sonra.
Burada önemli olan, bir şeyi bırakmak ile hiç düşünmemek arasındaki farkı görebilmektir. Bir insanı hayatından çıkarmak mümkün olabilir ama onunla ilgili düşüncelerin bir süre daha gelmesi oldukça doğaldır. Asıl değişim, düşüncenin hiç gelmemesi değil, geldiğinde kişinin onun peşinden sürüklenmemeye başlamasıdır.
Örneğin geçmişte yaşanan bir ilişki akla geldiğinde kişi eskiden saatlerce “Acaba neden böyle oldu?” diye düşünüyorsa, zamanla aynı düşüncenin birkaç dakika sonra kendiliğinden dağılmaya başlaması önemli bir değişimdir. Çünkü amaç geçmişi zihinden tamamen silmek değil, geçmişin bugünkü hayat üzerindeki etkisini azaltabilmektir.
Bazen bırakmak, bir anda vazgeçmek gibi düşünülüyor. Oysa psikolojik açıdan bırakmak çoğu zaman daha sessiz bir süreçtir. Bir gün artık kontrol etmemeye başlamak, her mesajın altında bir anlam aramamak, geçmişteki konuşmaları tekrar tekrar düşünmemek, “belki” ihtimalini sürekli canlı tutmamak ve kişinin kendi hayatına yeniden yatırım yapmaya başlaması bu sürecin parçaları olabilir.
Bunun için önce neyin bırakılmaya çalışıldığını fark etmek gerekir. Gerçekten kişi mi bırakılmak isteniyor? Yoksa onunla birlikte gelen yalnızlık korkusu mu? Bir ihtimal mi? Bir alışkanlık mı? Cevapsız kalmış sorular mı? Yoksa kişinin kendisi hakkında oluşturduğu bir inanç mı?
Çünkü bazen “onu bırakamıyorum” dediğimiz yerde aslında bırakmakta zorlandığımız şey çok daha farklıdır.
Bir şeyi bırakmak istemek ile ona hâlâ özlem duymak da birbirine zıt değildir. İnsan bir şeyi özleyebilir ve yine de onun kendisi için doğru olmadığını bilebilir. Birini sevmek, onunla devam etmek zorunda olmak anlamına gelmediği gibi, bir şeyi geride bırakmak da yaşananların değersiz olduğu anlamına gelmez.
Belki de bırakma sürecinde kendimize sorabileceğimiz en önemli soru “Bunu nasıl unutacağım?” değil, “Hayatımda artık neyi yeniden kurmam gerekiyor?” sorusudur. Çünkü bazı vedaların ardından asıl ihtiyaç, boşalan yeri hemen başka biriyle veya başka bir şeyle doldurmak değil; kişinin kendi hayatıyla yeniden bağ kurabilmesidir.
Bırakmak bazen bir insanı hayatımızdan çıkarmaktan çok, zihnimizde ona ayırdığımız yeri değiştirmektir. Geçmişte yaşananları inkâr etmeden, güzel olanı küçümsemeden, kötü olanı romantikleştirmeden ve geleceğe dair ihtimalleri sürekli canlı tutmadan bugüne dönebilmektir.
Ve belki de en önemlisi, bir şeyi bırakmakta zorlanıyor olmak kişinin güçsüz olduğunu göstermez. Bazı bağların çözülmesi zaman alır. Önemli olan, aynı yerde kaldığını fark ettiğinde kendine kızmak yerine neye tutunduğunu anlamaya başlamaktır. Çünkü bazen insan ancak neyi kaybetmekten korktuğunu gördüğünde, aslında neden bırakamadığını da anlamaya başlar.