Yeni bir eşya veya kıyafet aldığınızda hemen kullanır mısınız yoksa kullanmak için daha önemli ve “doğru” bir günü mü beklersiniz?
SMEG ve Talker Research tarafından 2025 yılında yapılan bir araştırmaya göre katılımcıların %79’u özel günlerde kullanmak için beklettikleri “özel” eşyaları olduğunu belirtmiş. İlgi çekici yanı ise bu kişilerin %65’inin söz konusu özel anı bekledikleri için yıllarca bu eşyalara dokunmadıklarını itiraf etmeleri. İngiltere merkezli başka bir araştırma ise yeni alınan her 5 kıyafetten birinin “özel bir günde giyerim” düşüncesiyle en az bir yıl boyunca dolapta giyilmeden beklediğini gösteriyor. Birçoğumuzun babaanne, anneanne ya da dedelerinin dolapları gençlik yıllarından kalma, kullanılmayı bekleyen tertemiz eşyalarla dolu değil midir?
Özellikle Türk kültüründe misafire verilen önem doğrultusunda en güzel eşyalarımızı genellikle evimize misafir geldiğinde dolaptan çıkarırız. Hatta ev kurarken bile eşyalar “misafirlik” ve “günlük” şeklinde kategorilere ayrılır. Öyle ki kültürümüzde sadece misafir geldiğinde kullanılacak ayrı bir oda bile mevcut. İnsanlar evine gelen misafirleri özenle ağırlayıp onlara değer verirken neden kendini gündelik yaşamda ikinci plana atmak zorunda hisseder? Aynı güzel ve özel yemek takımlarını ya da kahve fincanlarını neden sıradan bir çarşamba akşamı sadece kendi için kullanamaz? İşte tüm bu soruların ardında kültürel birikimlerin yanı sıra “öz değer” algısının ve kıtlık zihniyetinin işleyiş şekli yatıyor olabilir. Ancak her zaman öz değer eksikliğinden kaynaklanmaz. Çocuklukta öğrenilen tutumluluk anlayışı, aileden aktarılan davranış kalıpları, ekonomik belirsizlikler de benzer davranışların oluşmasına katkıda bulunabilir.
Öz değer kavramı bu anlamda “kişinin dışarıdan bir onay beklemeden ya da özel bir bahane aramadan kendini değerli ve layık görmesi” şeklinde bağdaştırılabilir. Yani eşyaları bir statü göstergesinden ziyade kişisel zevk aracı olarak bir başkasının varlığına ihtiyaç duymadan da kullanabilmek diyebiliriz. Öte yandan tutumlu bir yapıya sahip olmak, alınan eşyalara karşı “Eğer eskitirsem ya da zarar görürse yerine yenisi koyamam.” bakış açısını da beraberinde getirir. Örneğin yeni aldığınız ürünü en uzun sürede kullanabilme düşüncesi sizi, o ürünü özel bir günde veya daha az kullanmaya iter. Böylece daha az kirlenir, zarar görme ihtimali azalır ve maddi götürüsü olmaz. “Kıtlık zihniyeti” kavramsal olarak negatif gibi görünse de aslında temel olarak kişinin sahip olduğu eşyadan çok onun sınırlılığına odaklanması düşüncesidir. Oysa sosyal hizmet ve psikolojinin temel taşlarından biri olan “şimdi ve burada” yaklaşımı, bireylerin iyilik halinin geçmişin kalıplarına ya da geleceğin belirsizliğine değil şu ana odaklanmasıdır. Ne zaman geleceği belli olmayan özel bir anı beklemek kişinin şimdiki istek ve ihtiyaçlarını ihmal etmesine yol açar.
Tüm bu “olası” sebepleri bir kenara ayırdığımızda önümüzde kalan gerçeklik: İstediğimiz eşyaları istediğimiz zaman kullanmaya kendimizi layık görmemek. Dolapta yıllarca bekleyen, belki birkaç kez kullanılan eşyaların ne maddi ne de manevi olarak bir anlamı kalıyor. Sürekli gelecekteki o mükemmel anın gelmesini beklemek sadece bizden zamanımızı çalıyor. Önemli olan şu anda yaşamak, şu anın tadını çıkarmak. En sevdiğin yemek takımını sadece misafir geldiğinde kullanmamak, çok beğenerek aldığın ayakkabıyı kirlenir diye saklamamak…
Dışarıya yansıttığımız özenli görünümü, misafirlere sunduğumuz güzel eşyaları sırf kendimizi mutlu etmek için de bir sebep aramadan devam ettirmeyi hak ediyoruz.
Kaynakça
- Vermeyen, V., D'Itria, E., & Harmsen, P. (2023). Behind closed doors: Examining the stock of clothing in individuals' wardrobes. Utrecht University Repository. https://research-portal.uu.nl/files/283542414/Vermeyen_et_al_Behind-Closed-Doors-Examining-the-Stock-of-Clothing-in-Individuals-Wardrobes.pdf
- WRAP. (2022). Taking action on clothing: Guidance and insights from the UK wardrobe study. Waste & Resources Action Programme. https://wrap.org.uk/resources/report/taking-action-clothing
- SMEG. (2025, 8 Ekim). New survey from SMEG shows that Americans want to live every day like it's a special occasion, but are holding back on using the treasured items that can help them do so. GlobeNewswire. https://www.globenewswire.com/news-release/2025/10/08/3163432/0/en/new-survey-from-smeg-shows-that-americans-want-to-live-every-day-like-it-s-a-special-occasion-but-are-holding-back-on-using-the-treasured-items-that-can-help-them-do-so.html
