İş yerinde sadece görevler değil, aynı zamanda insanlar vardır. Bu insanlar, saygı görmek, değer verilmek ve huzurla çalışmak ister. Ancak bazı durumlarda çalışma ortamı, çalışan için bir tehdit kaynağına dönüşebilir. Mobbing, yani psikolojik taciz, bireyin kişiliğine yönelik sistematik bir saldırıdır. Çoğu zaman fark edilmeden, sessizce ilerler; ama etkileri yüksek sesli bir çığlık kadar güçlüdür.
Mobbing Nedir?
Mobbing, bir ya da birden fazla kişi tarafından sistematik şekilde uygulanan, kişinin psikolojik bütünlüğünü hedef alan olumsuz davranışlardır. Genellikle hedef kişi susturulmak, sindirilmek ya da işten ayrılmaya zorlanmak istenir. Mobbing süreci çoğu zaman sinsice işler: Küçük düşürme, yok sayma, görmezden gelme, küçümseme ve bazen açık düşmanlık şeklinde kendini gösterebilir.
Mobbing’in Etkileri
Psikolojik tacizin etkileri yalnızca iş performansını değil, bireyin tüm yaşam kalitesini etkiler. Mobbing‘e uğrayan kişilerde şu durumlar sıklıkla gözlemlenir:
-
Kaygı bozuklukları
-
Depresyon
-
Uyku problemleri
-
Fiziksel rahatsızlıklar (baş ağrısı, mide sorunları, çarpıntı vb.)
-
Özgüven kaybı ve içe kapanma
-
Sosyal ilişkilerde bozulma
-
İşten ayrılma ya da tükenmişlik hissi
Mobbing Türleri
Mobbing, farklı biçimlerde kendini gösterebilir. Başlıca türleri şunlardır:
-
Yatay mobbing: Aynı hiyerarşi düzeyindeki çalışanlar arasında gerçekleşir.
-
Dikey mobbing: Üst ya da alt konumda bulunan kişinin diğerine uyguladığı baskıdır.
-
Stratejik mobbing: Çalışanı istifaya zorlamak amacıyla sistematik olarak yapılan yıldırma eylemleridir.
-
Duygusal mobbing: Alay etme, küçümseme, özel hayatı hedef alma gibi duygusal baskılar içerir.
Mobbing Süreci Nasıl İlerler?
Mobbing süreci genellikle belli aşamalardan oluşur:
-
Belirsiz düşmanlık: Küçük şakalar, dışlamalar başlar.
-
Açık hedef gösterme: Kişi hata yapmasa da hatalı gibi gösterilir.
-
Yalıtım ve yalnızlaştırma: Sosyal çevresi yok edilmeye çalışılır.
-
Psikolojik ve fiziksel yıpranma: Bireyin direnci kırılır.
-
İşten ayrılma ya da hastalık izni: Süreç iş yaşamını sona erdirmeye kadar ilerleyebilir.
Mobbingle Nasıl Mücadele Edilir?
-
Belgeleme: Tüm olayları tarih, saat ve tanıklarla birlikte kayıt altına almak.
-
İletişim: Önce doğrudan mobbing uygulayanla uygun bir dille konuşmak.
-
Destek arama: Güvendiğiniz bir yönetici ya da insan kaynakları departmanıyla görüşmek.
-
Psikolojik destek: Uzman yardımıyla sürecin yükünü hafifletmek.
-
Hukuki yollar: Türkiye’de 4857 sayılı İş Kanunu’na göre mobbing hukuki bir suçtur. Dava açma ve şikâyette bulunma hakkı vardır.
İşverenlerin ve Yöneticilerin Sorumluluğu
İş yerinde sağlıklı bir psikolojik iklim oluşturmak, işverenlerin sorumluluğundadır. Mobbing ile mücadelede kurumların alabileceği bazı önlemler şunlardır:
-
Açık iletişim kanalları kurmak
-
Gizli bildirim sistemleri oluşturmak
-
Mobbing farkındalık eğitimleri düzenlemek
-
Tarafsız ve hızlı değerlendirme mekanizmaları oluşturmak
-
Psikolojik danışmanlık desteği sağlamak
Sonuç
Mobbing, sadece bireyi değil tüm iş yerini etkileyen ciddi bir sorundur. Sürekli göz ardı edilen bu sessiz şiddet, zamanla iş yeri kültürünün bir parçası haline gelir. Bu nedenle hem çalışanların hem de yöneticilerin mobbing‘e karşı bilinçli olması gerekir. Unutulmamalıdır ki, iş yerinde her birey saygıyı ve huzuru hak eder. Sessiz kalmak, mobbing‘in en büyük destekçisidir. Gör, fark et, destek ol ve harekete geç.
