Ebeveynler için bu durumu düşünmek bile rahatsız edici olabilmektedir. Çünkü hiçbir ebeveyn çocuğunun bir başka çocuğu inciteceğini hayal etmez. Günümüzde haberlerde, sosyal medyada okul sohbetlerinde zorbalığa maruz kalan çocukların hikayelerini duyuyoruz. Ancak bu konunun daha az konuşulan bir tarafı var bu durumda ise: Ya zorbalığı yapan bizim çocuğumuzsa?
Zorbalık Nedir?
Bilinçli veya kasıtlı olarak yapılan, sürekliliği bulunan ve güç dengesizliği hakim olan bir davranış türüdür. Ayrıca saldırgan davranışının bir alt türüdür. Çocukluk döneminde zorbalık genellikle fiziksel itme vurma ve sözel alay etme, lakap takma şekillerde görülmektedir. Ergenlik döneminde ise zorbalık daha çok sosyal dışlanma, dedikodu yapma ve siber zorbalık gibi dolaylı yollarda ortaya çıkar (Yıldırım, 2012). Zorbalığa uğrayan çocuklarda ise kaygı, özgüven eksikliği, akademik başarısızlık, okula gitmek istememe ve içe kapanma gibi belirtiler görülebilmektedir. Zorbalık yapan çocuklarda ise saldırgan davranışlar, empati eksikliği, ailede disiplin sorunları ve ihmal öyküsü görülmektedir (Gürhan, 2017).
Zorbalık Türleri
Birden fazla zorbalık türleri bulunmaktadır. Doğrudan zorbalık direkt veya karşısındaki kişi üzerinde güç statü ve hakimiyet kurma isteğidir. Kişiye yönelik açık saldırı içermektedir. Zorbalığa maruz kalan çocuk zorbanın kim olduğunu bilmektedir. Dolaylı zorbalık türü ise amaç kişinin içinde bulunduğu sosyal ilişkileri etkilemektedir. Kişiye karşı dolaylı olarak saldırı içerir. Üçüncü kişiler yoluyla da yapılabilmektedir (Gün ve ark., 2020). Fiziksel zorbalık ise çocuğa yönelik yapılan olumsuz yargılar, atıflar veya sözel davranışlar olarak tanımlanmaktadır. Tekme atma, tokat atma, yumruklamak ve çelme atmak gibi özelliklerdir. Sözel zorbalık çocuğa veya aileye yönelik yapılan olumsuz yargılar, atıflar veya sözel davranışlar olarak tanımlanmaktadır. Dalga takmak, küçük düşürücü sözler söylemekten oluşmaktadır. Siber zorbalık teknolojik aletler kullanarak yapılan davranışlar olarak tanımlanmaktadır. Siber zorbalık olaylarında zorbalık olaylarında zorbalık yapanlar anonim olabilir veya kimliklerini de gizleyebilmektedir (Hamurcu, 2020).
Zorbalık Yapan Çocukların Ailesel Özellikleri
Ebeveynlerin çocuklarına karşı cezalandırıcı ve kötüleyici bir şekilde davranması, çocuğun aile ortamında ilgi ve sevgiden yoksun olması ebeveynlerin çocuklarıyla iletişimin zayıf veya yetersiz olması, çocukları yetersiz denetim ve gözetlemesi, ebeveynler arasındaki çatışma, huzursuzluk, düşük evlilik doyumu, aile ortamında ebeveynlerin otoriter ebeveynlik stili göstermiş olması çocuğun duygusal veya fiziksel istismara uğramış olması, çocukların yapmış olduğu saldırgan davranışlar ebeveynler tarafından hoş görülü bir şekilde karşılanmış olması, farklı aile yapılarına sahip olmaları tek ebeveynli aileler, anne veya baba dışında farklı yetişkinlerle yaşamak zorunda kalmasıdır (Kurtça ve ark., 2020). Çocuğun abi, abla tarafında zorbalığa uğraması veya kardeşine zorbalık yapmış olması, ebeveynlerin çevrelerindeki kişilere saldırgan davranışlar bulunması çocuğun izlenimi açısından risk oluşturmaktadır. Bu tür problemler çocuğun zorba olmasına yol açabilmektedir (Doğan ve Keleş, 2023).
Zorbalığa Maruz Kalan Çocukların Ailesel Özellikleri
Ebeveynlerin aşırı koruyucu ve kollayıcı aile yapılarına sahip olması, anne ile çok yoğun duygusal ilişki kurulması, baba ile çok mesafeli ve olumsuz bir ilişki yaşaması ve özelliklede annelerin çocuklarına yaşından daha küçükmüş gibi davranma eğilimlerinin olması çocuğun kendisini daha güçsüz yetersiz hissetmesini sağlayarak zorbalığa maruz kalabilmektedir (Kılınç, 2023).
Unutmamak gerekir hiçbir çocuk zorba doğmaz. Çocuklar duygularını ifade etmeyi, empati kurmayı zamanla öğrenirler. Bu öğrenmenin en önemli yeri ise aile ve çevredir.
Kaynakça
Kılınç, S. (2023). Türkiye’de akran zorbalığı konusunda yapılan çalışmaların sistematik analizi (2010-2020). Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi, 11(1), 97-115.
Gür, N., Eray, Ş., Makinecioğlu, I., Siğirli, D., & Vural, A. P. (2020). Akran zorbalığı ile aile duygu dışa vurumu ve psikopatoloji arasındaki ilişki. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 21(1), 77- 86.
Hamurcu, S. (2020). İlkokul öğrencilerinde akran zorbalığı: Ankara Pursaklar örneği. OPUS International Journal of Society Researches, 16(Eğitim ve Toplum Özel sayısı), 5540-5564
Yıldırım, Ö. G. R. (2012). AKRAN ZORBALIĞI. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(2), 39-51.
Gürhan, N. (2017). Her yönü ile akran zorbalığı. Turkiye Klinikleri J Psychiatr Nurs-Special Topics, 3(2), 175-81.
Doğan, S., & Keleş, O. (2023). Nedenleri sonuçları ve çözüm önerileri bağlamında akran zorbalığı: Bir olgubilim çalışması. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1-32.
Kurtça, T. T., Çağlar, E. E., & Özcan, Y. S. (2020). Akran zorbalığı ve travma sonrası stres bozukluğu arasındaki ilişkinin gözden geçirilmesi. Kastamonu Education Journal, 28(2), 584- 595.
