Çocuğunuz hiç marketin ortasında yere kapanıp ağladı mı? Dışarıda yürürken bir anda ayağınıza kapanıp çığlık atmaya ya da bağırmaya başladı mı? Öfke nöbetleri, erken çocukluk döneminde sandığınızdan çok daha yaygın bir durumdur. Özellikle erken çocukluk döneminde (8 yaşına kadar olan dönem şeklinde özetleyebiliriz) öfke patlamalarının, öfke nöbetlerinin görülmesi normal bir durumdur.
Öfke nöbetlerini ceza vererek engelleyemezsiniz, bu baskılamak demektir. Öfke kontrolü doğru şekilde sağlanmadığında çocuk duygularını bastırabilir. Öfke kötü bir duygu değildir. Sahip olduğumuz tüm duygulara çeşitli sebeplerle ihtiyacımız vardır. Bu yüzden çocuğun hissettiği öfke duygusunu dışa vurmasını engellemek sağlıklı değildir. Bir çocuğun her zaman ‘uslu’, her zaman sessiz ya da sakin olması beklenemez. Her çocuk farklıdır, duygusal gelişimleri de farklı olarak ilerleyecektir.
Çocuklarda Öfke Nöbetleri Nasıl Anlaşılır?
Öfke nöbeti sırasında saldırganlık gözlenmiyorsa, çocuk herhangi birine ya da herhangi bir şeye zarar vermeye çalışmıyorsa; sadece ağlıyor, çığlık atıyor ya da benzeri davranışlarda bulunuyorsa aslında bu oldukça sağlıklıdır diyebiliriz. Samimi öfke nöbetleri, öfkenin sağlıklı bir şekilde dışa vurumudur. Bu tarz bir öfke nöbetini durdurmanız gerekmez. Çünkü çocuk duygu boşalımını sağladığında kaldığı yerden gününü sürdürmeye devam edecektir. Hatta büyük ihtimalle kendisini daha mutlu ve rahatlamış hissedecektir.
Sağlıklı olduğunu söylediğimiz bu öfke boşalımı baskılandığında, gerçekleşmesi engellendiğinde çocuğun ileriki yaşamında depresyon ya da saldırganlık gibi durumlar görülebilir. Çocuğun ev harici ortamlarda öfke nöbeti geçirmesini istemiyorsak evde geçirdiği öfke nöbetini kabul etmeliyiz. Çocuğa onu anladığımızı hissettirmeliyiz. “Evet, bu yüzden öfkelenmekte çok haklısın, seni anlıyorum” benzeri cümleler kurmak çocukların anlaşıldığını hissetmelerini sağlayabilir.
Çok ufak gözüken bir durum bile olsa, “buna niye sinirleniyorsun ki” ya da “bunda sinirlenecek hiçbir şey yok” tarzı yorum içeren cümleler kurmamalısınız. Nasıl yetişkin bir birey, belli bir noktaya kadar hissettiği olumsuz duyguları içine atıyor sonrasında ise kontrolsüz bir şekilde sinirlenebiliyorsa, ağlama krizine girebiliyorsa çocuklarda da durum neredeyse aynıdır aslında.
Çocuklarda Saldırgan Öfke Nöbetleri
Öfke nöbetlerinin diğer bir çeşidi ise yıkıcı, yani saldırgan dediğimiz öfke nöbetidir. Öfke nöbeti esnasında çocuk kendisine ya da çevresindekilere zarar veriyor olabilir. Saldırganlık davranışının altında yatan birçok neden olabileceği için aşırıya kaçan bir durum seziyorsanız ve yardıma ihtiyacınız olduğunu düşünüyorsanız bir uzmandan destek almanız önemlidir.
Öncelikle, öfke nöbeti esnasında çocuğunuzun size saygısızlık yapmadığını kabul etmeniz gerekiyor. Çocuğunuz sadece duygu kontrolünü sağlayamıyor, belki de hissettiği duyguları anlamlandıramıyor bile olabilir. Ki, öfke nöbeti yaşadığı sırada tamamen duygularını dışa aktarmaya odaklandığı için sizi duymayacak; duysa bile anlamayacaktır. Bu yüzden öfke nöbeti geçiren bir çocuğun karşısında onu durdurmak için yapabileceğimiz çok bir şey yok diyebiliriz.
Duygusunu dışa vurma davranışını saldırganlık içermeyen ya da kendisine ve çevresine zararı dokunmayacak bir aktivite ile gerçekleştirmesini sağlamak adına yönlendirmeler yapabilirsiniz.
Çocuklarda Öfke Kontrolü İçin Yöntemler
Çocuğunuza öfke kontrolü becerisi kazandırmak istiyorsanız, duyguları tanıtarak başlayabilirsiniz. Tek başınıza yapamayacağınızı düşünüyorsanız destek alabileceğiniz birçok kaynak var aslında. Çeşitli yaş gruplarına uyan halihazırda basılmış birçok okuma kitabı olduğu gibi, tamamen duygu düzenleme becerileri geliştirmeye yönelik çocuklara özel atölye / workshop programları da bulunmakta.
Kitapların içeriğinde de atölye içeriklerinde de çocuklara duygular tanıtılır; duygu yönetme becerilerini destekleyecek etkinlikler yer alır. Özellikle öfke duygusunu tanıtırken herkesin yaşayabileceği bir duygu olduğuna, sizin de zaman zaman öfkelendiğinize değinmeniz önemli. Ona örnekler verebilirsiniz.
Öfkelendiğini hissettiğiniz anlarda öfkelendiğini ona söyleyebilirsiniz. “Şu anda öfkeli / sinirli gözüküyorsun” şeklinde hissettiği duyguyu yansıtabilirsiniz. Öfke anında duygusunu nasıl yöneteceğini öğretmek adına çocuğunuza yapabileceği davranışları sıralayabilirsiniz.
Özellikle yıkıcı öfke nöbetleri yaşayan çocukların odalarında bir hacıyatmaz bulunmasını önerebiliyoruz. Böylelikle çocuk, ebeveyne ya da başka birine vurmak yerine hacıyatmaza yönlendirilebilir.
Yine saldırgan davranışları en hafife indirmek ve daha kolay yönetebilmek adına yumurta kartonu yırtma, yastık yumruklama, zıplama / ayağını yere vurma ya da kargolardan çıkan pat pat balonlu naylonları patlatma tarzı davranışlar da önerilebilir.
Balon şişirme, mum üflediğini hayal etme, 1’den 10’a kadar sayarak derin nefes alma ya da köpük baloncuk üfleme gibi nefes egzersizleri de önerdiğimiz aktivitelerin başında yer alır.
Ne Zaman Uzman Desteği Alınmalı?
Öfke nöbetleri çok ciddi bir hal almaya başladıysa, fiziksel zarar verme davranışlarında bir artış, arkadaş ilişkilerinde bozulma ya da akademik başarısında bir düşüş varsa bir çocuk psikoloğundan destek almak faydalı olacaktır.
