Hafızanızın sadece birkaç saatliğine tamamen sıfırlandığını, her iki dakikada bir aynı soruları sorduğunuzu ve size verilen cevapları anında unuttuğunuzu hayal edin. Kulağa bir bilimkurgu filmi konusu gibi geliyor, değil mi? Ancak nöropsikoloji literatüründe bu durum “Geçici Küresel Amnezi” olarak karşımıza çıkıyor.
İstanbul Tıp Fakültesi Dergisi’nde yayımlanan bir vakada, acil servise ani gelişen bir hafıza kaybı ile getirilen 56 yaşındaki bir kadın hastadan bahsedilmektedir. Hasta, bilinci açık bir şekilde hastaneye geliyor, kim olduğunu biliyor, yakınlarını tanıyor; ancak sürekli olarak bir şaşkınlık ifadesiyle aynı cümleleri tekrarlıyor: “Ben neredeyim? Buraya nasıl geldim?” Eşi kendisine açıklama yapıyor, hasta kafasını sallayarak eşini onaylıyor. Ancak aradan tam 120 saniye geçtikten sonra hasta, sanki biraz önce kendisine yapılan o açıklamaları hiç duymamış gibi, bulunduğu yeri ilk defa fark ediyormuş gibi aynı şaşkınlıkla ve kelimeler tamamen aynı olacak şekilde soruları tekrar soruyor. Hastanın hafızası yeni veri kaydetmiyor ve zihin sürekli olarak bilişsel bir döngü içinde dönüp duruyor.
Nöropsikolojik Açıklama: Hipokampal Bilgi Giriş Kapısı Enerji Sorunu
Peki, bu sırada beyinde tam olarak ne oluyor? Hasta neden 120 saniyede bir aynı soruları tekrarlıyor ve beyin verilen cevapları neden hafızasına kaydetmiyor? Hastaya uygulanan ileri nörogörüntüleme tekniklerinde, beynimizin yeni anıları işleyen ve bu anıların kalıcı hafızaya aktarılmasını sağlayan ana işlemcisi olan “hipokampüs” inceleniyor. Bulgular, hastanın hipokampüsünün CA1 (Hipokampal Bilgi Giriş Kapısı) adı verilen mikroskobik alt hücresel bölgesinde geçici bir sinyalleşme bozukluğu, hücresel stres ya da metabolik bir tıkanma olduğunu gösteriyor. CA1 bölgesindeki nöronlar; oksijensizliğe, metabolik strese ve hücresel enerji krizlerine karşı beynin en hassas yapılarıdır.
Bu süreçte, geriye dönük uzun süreli bellek depoları kortekste korunduğu için hasta geçmişini unutmuyor. Ancak CA1 ağındaki geçici kriz nedeniyle beynin yeni anı oluşturma mekanizması birkaç saatliğine tamamen durduruluyor. Beyin o anı yaşıyor, işliyor ama kalıcı olarak kaydedemiyor. Bu yüzden 120 saniye sonra o deneyim, hiç var olmamış gibi siliniyor ve beyin bilişsel döngüye girmiş bulunuyor.
Sürecin en ilginç kısmı ise şu: yaklaşık 6-8 saat sonra bu hücresel kriz kendiliğinden çözülüyor ve hasta tamamen eski hafızasına kavuşuyor. Ancak o atağın yaşandığı 6-8 saatlik süre, hastanın hayatında boş bir sayfa olarak kalıyor.
Sonuç olarak; Geçici Küresel Amnezi vakaları, beynimizin yeni bilgileri nasıl kalıcı belleğe işlediğimizi anlamamız açısından önemli örneklerdir. Literatürdeki bulgular, hipokampüsteki CA1 bölgesinin kısa süreliğine çok fazla yorulması ya da gereken enerjiyi alamaması nedeniyle görevini yapamadığını göstermektedir. Bu süreçte, hipokampal bilgi giriş kapısı yeni bilgilerin uzun süreli belleğe gönderilmesini engelleyerek kişiye geçici bir anterograd amnezi (yeni anı oluşturamama) durumu yaşatmaktadır. Bu durumun birkaç saat içinde kendi kendine düzelmesi, hücrelerin enerji dengesinin geçici olarak bozulup tekrar eski hale geldiğini göstermektedir. Uzun süreli belleğimizin sürekliliğini sağlayan “bilgi giriş kapısı” kısa süreliğine görevini yerine getirmediğinde, yaşadığımız o anlar hafızamıza kaydedilmeden yok olup gitmektedir.
