İnsanlar stres yaratan durumlar karşısında farklı şekillerde tepki verebilir. Bazıları yaşadığı durumla mücadele etmeye çalışırken, bazıları ise kendisini zorlayan durumdan uzaklaşmaya çalışabilir. Kimi insanlar ise yaşadıkları stres karşısında hareketsiz kalabilir. Ancak stres karşısında verilen tepkiler bununla sınırlı değildir. Bazı kişiler kendilerini koruyabilmek için karşısındaki kişiyi memnun etmeye, onun beklentilerine uyum sağlamaya ve kendi ihtiyaçlarını geri plana atmaya yönelebilir. Bu tepki, “Fawn” olarak adlandırılır.
Fawn Tepkisi Günlük Hayatta Nasıl Görünür?
Fawn tepkisi, günlük yaşamda her zaman kolayca fark edilmeyebilir. Çünkü kişi çoğu zaman yalnızca uyumlu, anlayışlı ya da yardımsever biri gibi görünebilir. Ancak kişinin kendi istek ve ihtiyaçlarını sürekli geri plana atması, karşısındaki kişinin tepkisinden çekindiği için istemediği şeyleri kabul etmesi veya çatışma yaşamamak adına kendi düşüncelerini ifade etmekten kaçınması, bu tepkinin günlük hayattaki görünümlerinden bazıları olabilir.
Kişi istemediği bir durum karşısında “hayır” demekte zorlanabilir ve karşısındaki kişi kızmasın, kırılmasın ya da kendisi hakkında olumsuz düşünmesin diye istemediği şeyleri kabul edebilir. Benzer şekilde, yaşanan bir anlaşmazlığın ardından kendi payı olmasa bile sürekli özür dilemek veya ortamın yeniden sakinleşmesi için sorumluluğu üzerine almak da görülebilir. Kişi, kendi ihtiyaçlarından önce karşısındaki kişinin ihtiyaçlarını düşünmeye ve onun nasıl hissettiğini sürekli takip etmeye başlayabilir. Bazı durumlarda ise kişi çatışma yaşamamak adına kendi düşüncelerini ifade etmekten kaçınabilir. Ne söylemesi ya da nasıl davranması gerektiğini karşısındaki kişinin tepkisine göre belirleyebilir. Bu nedenle dışarıdan oldukça uyumlu, anlayışlı veya yardımsever biri gibi görünse de kendi istek ve ihtiyaçlarını ifade etmekte zorlanabilir. Ancak bu davranışların tek başına Fawn tepkisi anlamına gelmediğini unutmamak gerekir. Burada önemli olan, bu davranışların kişinin kendisini koruma ve güvende hissetme çabasıyla nasıl ilişkilendiğidir.
Neden Kendimizi Korumak İçin Başkalarını Memnun Ederiz?
Bunun tek bir nedeni olduğunu söylemek mümkün değildir. Bazı kişiler için çatışma, reddedilme veya karşı tarafın öfkesi tehdit edici bir durum gibi algılanabilir. Böyle bir durumda kişinin karşısındakini sakinleştirmeye, onun beklentilerine uyum sağlamaya veya ortamda sorun çıkmasını engellemeye çalışması, kendisini daha güvende hissetmesine yardımcı olabilir. Bu tepkinin oluşmasında kişinin geçmiş ilişkilerinde edindiği deneyimler ve öğrendiği ilişki biçimleri de rol oynayabilir. Örneğin, kendi ihtiyaçlarını ifade ettiğinde olumsuz tepkilerle karşılaşan veya ilişkilerinde sürekli başkalarının beklentilerine uyum sağlamak zorunda hisseden bir kişi, zamanla “karşımdaki memnunsa sorun yok” şeklinde bir ilişki biçimi geliştirebilir. Böylece başkalarını memnun etmek yalnızca bir davranış olmaktan çıkarak, kişinin zorlayıcı durumlarla başa çıkma yollarından biri haline gelebilir.
Başkalarını Memnun Etmek ile Kendi İhtiyaçlarını Geri Plana Atmak Arasındaki Fark
Başkalarını önemsemek, onların ihtiyaçlarını gözetmek veya zaman zaman kendi isteklerimizden ödün vermek ilişkilerin doğal bir parçası olabilir. Ancak bu durum, kişinin kendi ihtiyaçlarını sürekli olarak geri plana atmasıyla farklı bir hale gelir. Kişi, karşısındaki kişiyi üzmemek ya da onunla sorun yaşamamak için kendi ihtiyaçlarını sürekli geri plana atmaya başladığında, zamanla kendi sınırlarını fark etmekte ve ifade etmekte zorlanabilir.
Sağlıklı ilişkilerde her zaman aynı fikirde olmak veya herkesi memnun etmek gerekmez. Kişinin kendi düşüncelerini, isteklerini ve sınırlarını ifade edebilmesi de ilişkinin bir parçasıdır. “Hayır” demek, bir isteği kabul etmemek ya da kendi ihtiyacını dile getirmek kişinin bencil olduğu anlamına gelmez. Aksine, kişinin hem kendisinin hem de karşısındaki kişinin ihtiyaçlarını gözetebilmesi, ilişkilerde daha dengeli bir yaklaşımın oluşmasına yardımcı olabilir.
Bu nedenle kişinin kendisine şu soruyu sorması önemli olabilir: “Karşımdaki kişiyi gerçekten önemsediğim için mi ona uyum sağlıyorum, yoksa vereceği tepkiden çekindiğim için mi?” Bu ayrım, başkalarını memnun etmek ile kendi ihtiyaçlarını geri plana atmak arasındaki farkı anlamaya yardımcı olabilir.
Fawn Tepkisiyle Baş Etmek İçin Neler Yapabiliriz?
Fawn tepkisini fark etmek, kişinin kendi ihtiyaçlarına ve sınırlarına yeniden alan açabilmesi için önemli bir başlangıç olabilir. Özellikle başkalarını memnun etmeye odaklanmadan önce kendi ihtiyaçlarını fark etmek, otomatik olarak verilen tepkileri anlamaya yardımcı olabilir.
Bunun yanında, sınır koymayı küçük adımlarla denemek de faydalı olabilir. Her isteğe hemen “evet” demek yerine karar vermek için kendine zaman tanımak, istemediği bir durumda bunu ifade etmeyi denemek veya kendi düşüncesini paylaşmak başlangıç için yeterli olabilir. Bu süreçte suçluluk ya da kaygı hissetmek mümkün olabilir. Ancak kişinin sınır koyduğunda rahatsızlık hissetmesi, mutlaka yanlış bir şey yaptığı anlamına gelmez.
Fawn tepkisi kişinin ilişkilerini, günlük yaşamını veya kendisiyle olan ilişkisini belirgin biçimde etkiliyorsa, bu örüntünün altında yatan dinamikleri anlamak için bir ruh sağlığı uzmanından profesyonel destek almak da değerlendirilebilir.
