Sınır ya da sınırlar nedir?
Genellikle ebeveynler otoriter tavırla çocuklara sınır tanımlaması yapmaktadır. Bu davranışlar söz dinletme, otoriter ebeveyn, disipline etmek olarak akla gelmektedir fakat bu tutumlar çocuk ve ebeveyn arasında mesafeye sebep olabilir. Dolayısıyla ebeveynin sundukları ortam çocuk üzerinde olumlu ya da olumsuz davranışları belirler.
Sınır koyma, çocuklarda istenmeyen davranışları önleme ve aile içerisindeki uyulması gereken davranışların net ve açık şekilde çocuğa öğretilmesiyle gerçekleştirilmelidir.
Sınır koymak, aslında çocuğun kendini güvende hissetmesini sağlamak ve rahat edebileceği alanları belirlemek için önemli rol oynayan pozitif bir süreçtir. Aynı zamanda ebeveyn-çocuk ilişkisi içinde güvenli bağ kurmaya zarar vermeden, çocuğun yanlış davranışlarını kısıtlamaktır. Çocuk ve ebeveyn arasındaki güvenli ilişki, tüm süreçlerde olduğu gibi bu süreçte de oldukça önemlidir.
Çocuklar da yaşadıkları dünyanın sınırlarını anlamak isterler. İleri gittiklerinde başlarına gelecekleri deneyimlerler ve bazen ebeveynin sınır koymasıyla davranışları gelişirken, bazen de ebeveynlerini gözlemleyerek davranışları gelişir. Bu durum onların ileriki sosyal hayata hazırlanmasını sağlar.
Peki… Sınır koymak neden önemlidir?
Çocuklara koyulan sınırlar, sosyal etkileşimde sınırları belirler…
Öz Disiplin
Çocuklara sınır koymak, öz disiplin becerilerinin gelişimine katkı sağlar. Sağlıklı sınırlarla yetişen çocuklar, neyi yapması veya yapmaması gerektiğini öğrenmekle beraber kendi duygu, düşünce ve davranışlarını kontrol etme konusunda kendi başına stratejiler geliştirebilir ve bu konuda başarılı olabilir.
Empati
Çocuklar kendilerine koyulan sınırı öğrendiklerinde başkalarına saygı duymayı da öğrenmiş olurlar. Dolayısıyla empati kurabilmek, başkalarının ne istediği ve neye ihtiyaç duyduğunu ve aynı zamanda kendilerinin de ne istediği ve neye ihtiyaç duyduğunu anlayabilmelerini kolaylaştırmaktadır.
Benlik Algısı
Çocukken öğrenilmeyen ve etkin koyulmayan sınırlar, yetişkinlik döneminde narsistik kişilik yapısının temellerini atabilir. Dolayısıyla sağlıklı bir kişilik yapısı ve benlik algısı için çocukların sınırlarını öğrenmesi önem teşkil etmektedir.
Çocuklara sınır koymamak, kendilerine yönelik benlik algılarını zayıflatabilir. Böylece çocuk, çevresindeki herkesi ve her şeyi onun istek ve ihtiyaçlarına hizmet etme mecburiyetinde olarak değerlendirebilir ve istediklerini elde edemediğinde gereğinden fazla olumsuz etkilenebilir.
Güven
Çocuk, belirsizliklerle ve öğrenmediği birçok şeyle dolu dünyada bilgiye ve kendi etrafına çizebileceği bir çizgiye ihtiyaç duymaktadır. Çünkü ne yapacağını ve yapmayacağını bilmeksizin varlığını sürdürmek bir çocuk için zordur. Dolayısıyla çocukların güvensiz hissetmelerini engellemek ve güven duygularını pekiştirmek için sınırlar faydalı olacaktır.
Sınırlar, çocuklar için rutini ve öngörülebilirliği sağlayacaktır.
Başa Çıkma Becerileri
Sınırlar karşısında olumsuz deneyimler yaşayan çocuk pes etmek yerine bu duyguyu yaşayarak, anlayarak ve bunun karşısında kendi kendine baş etme becerileri geliştirmesine yardımcı olmak çocuğun sağlıklı gelişimi için faydalı olacaktır. Yani çocuğa sınır koymak, sınır koyulduğunda karşı karşıya kaldıkları ve baş etmekte zorlandıkları olumsuz duyguyu deneyimleyerek kendi kendilerine başa etmeyi öğretmektedir.
Sınır Koymada Nelere Dikkat Edilmelidir?
-
Gerçekten gerekliyse ve kararlıysanız ebeveyn “hayır” demeli ve sebebini mutlaka açıklamalı. Çocuk, bir sebebi olduğunu ve ebeveyninin uygun durumlarda “evet” diyebileceğini de bilmelidir.
-
Çocuk koyulan etkin sınırlara uymuyorsa nasıl bir sonucu olacağına karar verin ve tutarlı olun.
-
Çocuk davranış gerçekleştirme odaklı olacaktır. Bu sebeple uzun nasihatler faydalı olmayacaktır.
-
Güç savaşına ebeveyn çocukla asla girmemelidir. Sakin kalarak çocuğun da sakinleşmesini beklemelidir.
-
Unutulmamalıdır ki sınırlar hayatın her alanında vardır ve olacaktır. Her şeye “evet” demek çocuk uzun vadede zorlanmasına sebep olacaktır.
-
Anne ve baba sınırlar konusunda çocuğa karşı hemfikir olmalılar.
Bu noktada sınırların netliği, içsel olarak çocuğun ihtiyacı doğrultusunda sorumluluk alma, motivasyon, plan, zaman ayırma, yapma becerisine sahip olmasını sağlar. Bu da çocukta geliştirmek istediğimiz olumlu bir karakter oluşturur.
Belirlenen sınırlar, esnek ama gevşek olmayan; belirli ama tartışılamaz olmayan; tutarlı ama gerektiğinde değişebilir; zorlayacak ama incitmeyecek ve örselemeyecek nitelikte olmalıdır.
Sınır koymak çocuğa sevilmediğini mi hissettirir?
Çocuklara sınır koymamızın onları sevip sevmememizle bir ilgisi yoktur. Çocuklara da bunun sevgiyle ilgili olmadığını, onları hatalarıyla ve doğrularıyla koşulsuz sevdiğimizi anlattığımızda bunu daha iyi anlayacaklardır.
Asıl sorun, sınırlar olmadan büyüyen çocukların gelecekte cezayla ve kurallarla karşı karşıya kalmalarıdır. Dolayısıyla sosyal hayat için olumsuz sonuçlarla karşı karşıya kalabilirler.
Sınır koymak için örnek:
-
Duvarları yazan bir çocuğa: “Duvarları yazdığını görüyorum, dolayısıyla buna izin veremem çünkü duvarlar yazmak ya da boyamak için değildir. Onun yerine kâğıt verebilirim, ona yazabilir ya da kâğıdı boyayabilirsin.”
-
Anne ya da baba başka biriyle konuşurken, çocuk konuşmayı kesiyorsa: “Şu anda benimle konuşmak istediğini biliyorum. Dolayısıyla arkadaşıma söyleyeceklerim bittiğinde, seni dikkatlice dinleyeceğim ve seninle konuşacağım.”
-
Çocuk yatma vaktinde yatmayı reddediyorsa: “Yatmak istemediğini biliyorum ama yarın okul var, dolayısıyla erken yatmalısın. Cuma akşamı birlikte film izleyebilir ve o zaman her zamankinden daha geç yatabilirsin.”
Unutmamalıyız ki her çocuk farklıdır. Bu sebeple aile içerisinde sınırlar konuşarak, çocuğun kişilik özelliklerini göz önünde bulundurarak onun için en güvenli ve destekleyici sınırlar belirlenmelidir. Bu süreçte çocuğa rol model olmak ve bu sınırlara ebeveynin de uyması önemlidir.
Okulda ve evde paralel bir şekilde uygulanan bu tutum, çocuğun kısa bir süre içerisinde sınırları tanımasına ve beklenen davranış ile kavramları içselleştirmesine destek olacaktır.
Sonuç
Ebeveyn-çocuk ilişkisi içerisindeki yakınlığın en önemli getirilerinden biri sınırlardır. Bu sınırları koymak, korumak, sınırların aşılmasını engellemek ve var olan sınırlara uyum sağlamak oldukça zorlu süreçleri de beraberinde getirmektedir. Ancak bu zorlu süreçler, hem ebeveyn hem de çocuk açısından birçok beceri ve olumlu deneyimlerle sonuçlanması muhtemel bir yolculuktur.
Çocuğunuzla yaşadığınız sınır koyma sorunlarını aşmakta zorlanıyorsanız veya bu dönemin yarattığı sıkıntılarla başa çıkmakta güçlük çekiyorsanız, profesyonel destek alarak süreci kolaylaştırmak için adım atabilirsiniz.
