Sosyal medyadaki yanıltıcı haberlerin artması, çevresel koşullar ve stres gibi etkenlerin etkisiyle hayatımıza giren, daha fazla duyulmaya başlanan bir konudan bahsetmek istiyorum: Sağlık anksiyetesi…
Peki, sağlık anksiyetesi nedir? Vücudumuzdaki ağrı veya herhangi bir değişikliği doğrudan ciddi bir hastalığa bağlamak ve sürekli olarak bu hastalığın korkusuyla tetikte beklemek anlamına gelir. Örneğin, ufak bir baş ağrısını “Acaba beyin tümörü mü var?” diyerek felaketleştirmek buna bir örnektir.
Peki, sağlık anksiyetesi nasıl gelişir ve altında yatan sebepler nelerdir? En başta belirttiğim gibi, sosyal medyada yayılan haberler insanların tedirgin olmasına yol açmaktadır. “Bu belirtiler varsa hemen sağlık kuruluşuna başvurun.”, “Şunlara dikkat edin.” gibi söylemler kaygıyı artırabilir. Ayrıca, çevreden gelen sağlıkla ilgili mesajlar ve yakın çevrede kronik ya da ciddi bir hastalığı olan birinin bulunması, bu durumun oluşma riskini artırabilir.
Belirtileri nelerdir ve hayatımızı nasıl etkiler? En belirgin özellik, kişinin sürekli panik hâlinde olmasıdır. Kafada dönen “Ya olursa?” senaryoları bu duruma eşlik eder ve kaygı düzeyini daha da artırır. Bu süreçte doktor ziyaretlerinde artış gözlemlenir. Kişi sürekli bedenini kontrol eder, yeni işaretler bulur ve doktora gider. Yapılan testlerde sonuç normal çıksa bile, ya yanlış olduğunu düşünür ya da hastalığın geç başlayacağını düşünerek tekrar test yaptırma ihtiyacı hisseder. Hem kaygıda hem de doktor ziyaretlerinde artış gözlemlenir. Doktor öncesinde internette belirti araştırmalarında da bu duruma paralel olarak artış görülür ve kaygı daha da körüklenir.
Bu durum yalnızca kişinin kendisini değil, günlük işlevselliğini ve ilişkilerini de etkiler. İş yerinde konsantrasyon bozuklukları yaşanabilir ve odaklanma zorlaşabilir. Sürekli felaket düşünceleri aile üyelerini veya partneri yorabilir. Eğer kişi ebeveyn ise, sağlık kaygısı göstermesi çocuklarının da benzer kaygılar yaşamasına neden olabilir. Bunlar, sayabileceğimiz temel etkilerden yalnızca birkaçıdır.
Peki, bu duruma nasıl müdahale edilebilir? Bir uzman desteği almak oldukça önemlidir. Psikolojik değerlendirmeler ile kaygının düzeyi belirlenebilir, başka bozukluklar varsa tespit edilebilir ve bu durumlara uygun tedaviler planlanabilir. Tedavilerden biri Bilişsel Davranışçı Terapidir (BDT). BDT ile kaygı yaratan düşünceleri fark etme, bu kaygılarla çalışma ve alternatif düşünceler geliştirme gibi yöntemler uygulanabilir. Eğer gerekiyorsa, kişiye uygun ilaç tedavisiyle süreç birlikte yürütülebilir.
Günlük yaşamda ise yapılabilecek birkaç küçük öneri fayda sağlayabilir:
- Değişiklikler karşısında hemen “Ciddi bir şey mi?” diye düşünmeden önce gözlemleyin. Örneğin, “Şu anda başım ağrıyor, bu baş ağrısı daha önce yaşadıklarımdan farklı mı?” gibi sorular sorarak kendimizi sakinleştirebiliriz.
- Derin nefes alma, kas gevşetici hareketler ve farkındalık meditasyonu (mindfulness) gibi teknikler, kişinin kaygı semptomlarını yönetmesine ve sakinlik duygusu geliştirmesine yardımcı olabilir.
- İnternette sürekli belirti araştırmak kaygıyı azaltmak yerine daha da artırabilir. Bu nedenle, güvenilir olmayan kaynaklarda uzun süre sağlık araştırmaları yapmaktan kaçınmak faydalı olabilir.
- Uyku düzenine dikkat etmek ve günlük yaşamda fiziksel aktivitelere yer vermek, hem bedensel hem de zihinsel rahatlama sağlayarak kaygı düzeyini azaltabilir.
- Kaygı hissettiğimiz anlarda hemen en kötü senaryoya odaklanmak yerine kendimize “Bunun başka bir açıklaması olabilir mi?” sorusunu sormak, düşüncelerimizi daha gerçekçi değerlendirmemize yardımcı olabilir.
Unutulmamalıdır ki, bedenimizi dinlemek önemli olsa da her belirtiyi felaketleştirmek yaşam kalitemizi olumsuz etkileyebilir. Kaygıyı yönetmeyi öğrenmek ve gerektiğinde destek almak, hem ruhsal hem de fiziksel sağlığımızı korumada önemli bir adımdır.
