Hayatınızda bir kez bile bir düğüne katıldıysanız veya evlenen bir çiftin heyecanına tanıklık ettiyseniz “dünya evine girmek” deyimini mutlaka duymuşsunuzdur. Duyanlar ve duymayanlar için bu tabir, kişinin evlenerek aile hayatına adım atmasını anlatır. Peki ama içinde doğup büyüdüğümüz aile hayatı değil de, eşimizi seçerek kurduğumuz bu yeni bağ neden “dünya evi” olarak adlandırılır? Hiç düşündünüz mü? Bu sorunun cevabını ararken, bu tabiri biraz farklı bir yerden ele alalım. “Dünya” ve “ev” kelimelerini birbirinden ayıralım; psikolojik süzgeçten geçirip yeniden birleştirerek anlamına bakalım. * Dünya: Yaşamın geçiciliğini deneyimlediğimiz yer. * Ev: Yerleştiğimiz, kendimize bir alan açtığımız yer. Buradan hareketle; dünya evi, yaşamın geçiciliğinde yerleştiğimiz yerdir. Dünya evine girmek ise bu geçiciliğin içinde başkasıyla birlikte bir yer kurmayı, o yeri bir yuvaya dönüştürmeyi seçmektir. Belki de bu nedenle “dünya evine girmek” yalnızca evlenmeye dair bir deyim değildir. Aynı zamanda insanın bu geçici yaşamın içinde kendisine bir yer açma arzusunu ve bu varoluşa tanıklık edecek bir ötekine olan ihtiyacını da anlatır. Çünkü bir yere yerleşmek ile oraya ait olmak aynı şey değildir. Bir evin içinde yaşamak mümkündür; fakat o evde kendini gerçekten "evinde" hissedebilmek bambaşka bir deneyimdir. Tıpkı hayatın içinde olmakla, hayatın içinde kendine ait bir yer bulmanın aynı şey olmadığı gibi. Belki de aidiyet tam da burada başlar. Bir yere, bir insana, bir ilişkiye ya da bir hayata ait olmak; yalnızca orada bulunmak değil, orada kendimize yer açabilmek ve “Burada bana da yer var” hissini duyumsayabilmektir. Peki bu yer duygusunu nerede hissederiz? Çoğu zaman aidiyeti zihinsel bir kavram olarak düşünürüz. “Ailem beni kabul ediyor”, “Bu ilişki benim için güvenli”, “Burada sevilen biriyim” deriz. Oysa bazen zihnimizin söylediği ile bedenimizin söylediği birbirinden oldukça farklı olabilir. Örneğin bir ortamda herkes tarafından kabul ediliyor olabiliriz; fakat bedenimiz hâlâ tetikte kalabilir. Bir ilişkide sevildiğimizi bildiğimiz halde omuzlarımızı gevşetemeyebilir, nefesimizi tutabilir, bulunduğumuz ortamı sürekli kontrol edebiliriz. Bir evimiz olabilir; fakat bedenimiz orada bir misafir gibi, her an gitmenin yollarını arayabilir. Tam da bu nedenle ait olmak yalnızca zihinsel değil, aynı zamanda bedensel bir deneyimdir. Bedenimiz çevremizle sürekli bir iletişim halindedir. Nerede olduğumuzu, kiminle olduğumuzu, yaklaşmanın mı yoksa uzaklaşmanın mı daha güvenli olduğunu yalnızca düşüncelerimizle değil, bedensel duyumlarımızla da değerlendiririz. Bazen bir odaya girdiğimizde omuzlarımız kendiliğinden düşer. Bazen bir insanın yanında nefesimiz derinleşir. Bazen ise görünürde hiçbir şey “yanlış” olmadığı halde bedenimiz geri çekilmek, uzaklaşmak ya da kapıya yakın durmak ister. Bedenin bu küçük sinyalleri; neyin güvenli, neyin tanıdık, neyin yabancı olduğuna dair en dürüst bilgileri taşır. Köklenmek de tam burada devreye girer. Köklenmek çoğu zaman bir yere çakılı kalmak, katılaşmak veya sabitlenmek gibi anlaşılır. Oysa bir ağacın kökü yalnızca onu toprağa bağlamaz; sert rüzgârlara karşı esneyebilme kapasitesi de verir. İnsan için de köklenmek, hayatın değişmez hale gelmesi demek değildir. Tam tersine, değişimin ve belirsizliğin içinde kendimizle temasımızı sürdürebilmektir. Bu temas zaman zaman kendi ihtiyaç ve sınırlarımızı duyabilmek, zaman zaman başkalarının beklentilerinde kaybolmadan kendi hikayemizde kalabilmektir. Bu açıdan köklenmek, bedenimizi bulunduğumuz yere zorla ikna etmek değil; bedenimizin bulunduğu yerde kendisine kendiliğinden bir yer bulabilmesidir. Bu yeri bedende hissedebilmek kişiye aitlik duygusu, içsel bir huzur ve psikolojik esneklik kazandırır.
Neticede herkes için köklenme biçimi farklıdır. Bir insan için köklenmek bir ilişkiye derinlemesine bağlanmakken, bir başkası için kendi sınırlarını ilk kez fark etmek olabilir. Biri için bir şehirde yıllarca kalabilmekken, diğeri için yıllarca taşıdığı “gitmeliyim” hissinin yanında ilk kez “kalabilirim” diyebilmektir. Üstelik bazen köklenmenin ilk adımı bir yere daha fazla tutunmak değil, artık bize ait olmayan yerlerden nezaketle ayrılabilmektir. Kökler bizi yalnızca bir yere bağlamaz; nerede olduğumuzu hissetmemizi sağlar. Rüzgârda sallanan dallarını fark eden bir ağaç gibi, bize ne zaman esneyeceğimizi ve ne zaman kuruyan yapraklarımızı bırakmamız gerektiğini hatırlatır.
Belki de “dünya evi” dediğimiz şey de tam olarak budur. Hayatın geçiciliğini değiştiremeyiz. Nereden geldiğimizi, nereye gideceğimizi, ne kadar kalacağımızı bütünüyle kontrol edemeyiz. Fakat bu geçiciliğin içinde kendimize nasıl bir yer açacağımızı seçebiliriz. Ve belki insanın dünyada kurabileceği en gerçek ev, önce kendi bedeninde kendisine açtığı o güvenli yerdir. Çünkü bazen eve dönmek bir yere gitmek değil, kendimize yeniden yerleşmektir. Çoğu zaman dış dünyada bir yuva kurmaya, sığınacak güvenli bir çatı bulmaya odaklanırız. Oysa insan kendi bedeninde ve zihninde bir "içsel ev" inşa edemediğinde, dünyayı bir misafir gibi gezer; her ziyaret ettiği yerden bir gün tekrar gitmek üzere ayrılacağını bilen bir misafir gibi… İçsel evimiz, kendi duygularımıza ve ihtiyaçlarımıza ev sahipliği yapabilme kapasitemizdir. Köklenmek tam da bu nedenle taşınabilir bir içsel deneyimdir. Kendi bedeninde bir ev kurabilmiş insan, doğal olarak gittiği her yere kendi evini de yanında taşır. Güvenli bir "dünya evi" kurmak; kendi içsel evlerini inşa edebilmiş iki insanın, bu kökleri koruyarak yan yana durabilme becerisidir. Biri diğerinin alanını işgal etmeden, birbirinin gölgesinde kalmak yerine, yan yana büyüyebilen iki ağaç gibi…
Kaynakça
- Baumeister, R. F., & Leary, M. R. (1995). The need to belong: Desire for interpersonal attachments as a fundamental human motivation. Psychological Bulletin, 117(3), 497–529.
- Mattes, D., & Lang, C. (2021). Embodied belonging: In/exclusion, health care, and well-being in a world in motion. Culture, Medicine, and Psychiatry, 45, 2–21.
