İnsan geçmişini değiştiremez ama zihninde defalarca yeniden yaşayabilir.
Bazen gece yatağa girdiğimizde yıllar önce yaşanmış bir konuşma aklımıza gelir. O gün söylemediğimiz bir cümleyi bugün söyleriz. Vermediğimiz bir kararı bugün veririz. Gitmediğimiz bir yere bugün gideriz.
Sonra yine aynı kelime gelir:
Keşke.
Keşke arasaydım.
Keşke susmasaydım.
Keşke daha erken gitseydim.
Keşke o insanı hayatıma almasaydım.
Keşke kendimi daha çok düşünseydim.
Peki neden zihnimiz, artık değiştiremeyeceğimiz şeylerle bu kadar uğraşıyor?
Çünkü insan zihni yalnızca “Ne oldu?” sorusuyla yetinmiyor. Bir de “Başka türlü olsaydı ne olurdu?” diye soruyor.
Ve belki de bizi en çok yoran şey, yaşadığımız olaydan çok yaşanmamış ihtimaller.
Bir ilişkinin nasıl biteceğini değil, devam etseydi ne olacağını düşünüyoruz.
Gitmediğimiz bir işin bizi nereye götüreceğini merak ediyoruz.
Vermediğimiz bir kararın hayatımızı nasıl değiştireceğini hayal ediyoruz.
Aslında özlediğimiz şey bazen geçmişte yaşadığımız hayat bile değil. Hiç yaşanmamış bir ihtimal.
Geçmişe bugünkü aklımızla bakmak
Fakat burada zihnimizin yaptığı küçük bir hile var:
Geçmişe bugünkü aklımızla bakıyoruz.
Bugün bildiklerimizi o gün de bildiğimizi sanıyoruz.
Oysa o günkü sen, bugün bildiklerini bilmiyordu.
Belki yanlış bir karar verdin. Belki birine gereğinden fazla güvendin. Belki kendini gereğinden fazla geri plana attın.
Ama bunların hepsini bugünkü sen biliyor.
O günkü sen ise sadece elindeki bilgilerle bir seçim yaptı.
Bu yüzden geçmişteki kendimize bugünkü aklımızla kızmak biraz haksızlık olabilir.
Belki “Keşke hiç yapmasaydım.” demek yerine bazen şunu sormak gerekir:
“O gün neden böyle yaptım?”
Çünkü bu soru bizi suçlamaktan anlamaya götürür.
Belki onaylanmaya ihtiyacımız vardı. Belki yalnız kalmaktan korkuyorduk. Belki bir şeyi kaybetmemek için kendimizden vazgeçtik. Belki de sadece deneyimsizdik.
Bunları fark etmek geçmişi değiştirmez. Ama bugün verdiğimiz kararları değiştirebilir.
Keşke neden bu kadar güçlü?
Çünkü “keşke” sadece geçmişle ilgili değildir.
İçinde biraz suçluluk, biraz özlem, biraz merak ve çok fazla “ya olsaydı?” vardır.
İnsan zihni tamamlanmamış şeylere takılmaya yatkındır. Yarım kalmış bir konuşma, cevapsız kalmış bir mesaj, alınmamış bir karar…
Bazen olayın kendisini değil, onun zihnimizde bıraktığı boşluğu taşırız.
Olay bitmiştir. İnsanlar değişmiştir. Hayat başka bir yere gelmiştir.
Ama zihnimizde o sahne hâlâ aynı yerde duruyordur.
Çünkü zihnimiz geçmişi zaman zaman bir arşiv gibi değil, açık kalmış bir sekme gibi taşır.
Ve biz o sekmeyi kapatmak yerine tekrar tekrar açarız:
“Acaba?”
“Ya?”
“Belki de…”
Üç kelime.
Bazen insanın yıllarını tüketmeye yetebilir.
Hiç yaşanmamış hayatları özlemek
“Keşke”lerin en ilginç taraflarından biri de burada başlıyor.
Hiç yaşamadığımız hayatları özleyebilir miyiz?
Evet.
Çünkü insan yalnızca yaşadığı anıları değil, yaşayabileceğini düşündüğü hayatları da zihninde kurabiliyor.
Bir üniversiteyi seçseydik ne olurdu?
O şehirde kalsaydık?
O insanla konuşmaya devam etseydik?
O gün cesaret edip gitseydik?
Bunların hiçbirinin cevabını kesin olarak bilemeyiz.
Ama zihnimiz boşlukları doldurmayı sever. Üstelik çoğu zaman hiç yaşanmamış ihtimali olduğundan daha güzel hale getirir.
Belki de bu yüzden geçmiş bazen bugünden daha güzel görünür.
Çünkü geçmişin tamamını değil, seçtiğimiz parçalarını hatırlarız.
Kötü anların arasından güzel olanları çekip çıkarırız.
Sonra da “O zamanlar ne güzeldi.” deriz.
Oysa belki o zaman da mutsuz olduğumuz günler vardı. Belki o zaman da ağladık, bir şeylerin değişmesini istedik.
Sadece bugün geçmişe uzaktan baktığımız için onun bazı taraflarını daha parlak görüyoruz.
Geçmişteki kendimize neden bu kadar kızıyoruz?
Bazen kendimize karşı en acımasız insan yine kendimiz oluyoruz.
Bir arkadaşımız aynı hatayı yapsa ona “O zamanki şartlarda elinden geleni yaptın.” diyebiliriz.
Ama konu kendimiz olduğunda:
“Nasıl fark etmedim?”
“Nasıl izin verdim?”
“Nasıl bu kadar saf davrandım?”
diye soruyoruz.
Kendimizi yargılarken geçmişteki halimizi sanki bütün cevaplara sahipmiş gibi değerlendiriyoruz.
Oysa insan çoğu şeyi yaşadıktan sonra öğrenir.
Bir sınırı aşıldığında sınır koymayı öğrenebilir.
Bir seçim yanlış çıktığında seçim yapmayı öğrenebilir.
Bir ilişkide kendini kaybettiğinde kendini korumanın değerini anlayabilir.
Bu yüzden bazı derslerin bedeli vardır.
Ama bedel ödemiş olmak, kendimizi ömür boyu cezalandırmamız gerektiği anlamına gelmez.
Keşke bazen kontrol etme isteğidir
Bazen “Keşke” demek, yaşadığımız acının kontrolünü yeniden elimize alma isteğimizdir.
“Keşke o gün gitseydim.”
“Keşke daha dikkatli olsaydım.”
Çünkü böyle düşündüğümüzde, sanki her şey bizim kontrolümüzdeymiş gibi hissederiz.
Ama hayatın zor taraflarından biri şu:
Her şeyi kontrol edemeyiz.
Bazen doğru şeyi yaparsın ve yine de istediğin sonucu alamazsın.
Bazen iyi niyetli olursun ve yine de kırılırsın.
Bazen elinden geleni yaparsın ve bir şey yine de biter.
“Ben farklı davransaydım her şey değişirdi.” düşüncesi, hayatın kontrol edemediğimiz taraflarıyla yüzleşmekten daha kolay gelebilir.
Fakat her şey bizim hatamız olmadığı gibi, her şeyi bizim düzeltmemiz de mümkün değildir.
Peki keşke’lerden nasıl kurtulacağız?
Belki tamamen kurtulamayacağız.
Çünkü geçmiş bizim bir parçamız.
Ama onunla kurduğumuz ilişkiyi değiştirebiliriz.
Bir dahaki sefere zihniniz aynı olaya döndüğünde kendinize sadece “Bunu düşünme.” demek yerine birkaç soru sorun:
O gün ne biliyordum?
O gün neye ihtiyacım vardı?
Bugün ne öğrendim?
Aynı durum bugün karşıma çıksa neyi farklı yapardım?
Ve belki en önemlisi:
Geçmişteki ben, bugünkü ben kadar çok şey biliyor muydu?
Eğer cevabınız hayırsa, kendinize biraz daha anlayış göstermek mümkün.
Çünkü geçmişteki siz, bugünkü sizi oluşturdu.
Onu silmek zorunda değilsiniz.
Onunla barışabilirsiniz.
Belki de bazı keşkeler kalmalı
Her “keşke”yi yok etmek zorunda değiliz.
Bazıları bize kim olduğumuzu hatırlatır.
Bazıları hangi insan olmak istemediğimizi gösterir.
Bazıları sınırlarımızı öğretir.
Bazıları da bir daha kendimizden vazgeçmememiz gerektiğini söyler.
Belki mesele “Hiç keşkem olmasın.” değildir.
Mesele, keşkelerimizin bugünkü hayatımızın kararlarını vermesine izin vermemektir.
Çünkü geçmişte bir kez yanlış bir insana güvendik diye bundan sonraki herkesten şüphe etmek zorunda değiliz.
Bir kez başarısız olduk diye bir daha deneyemeyeceğimiz anlamına gelmez.
Bir kez kendimizi kaybettik diye sonsuza kadar aynı yerde kalmak zorunda değiliz.
Geçmiş yaşandı.
Ama hayat hâlâ yaşanıyor.
Ve belki de elimizdeki en büyük özgürlük tam burada:
Geçmişte ne yaptığımızı değiştiremeyiz ama bundan sonra ne yapacağımıza karar verebiliriz.
“Peki şimdi ne yapacağım?”
Belki de asıl mesele burada başlıyor.
Çünkü “Peki şimdi ne yapacağım?” sorusu bizi geçmişten çıkarıp bugüne getiriyor.
Bazen insanın ihtiyacı olan şey geçmişi çözmek değil, artık geçmişin içinde yaşamamayı öğrenmek.
Çünkü bazı soruların cevabını ne kadar düşünürsek düşünelim bulamayacağız.
O insan neden gitti?
Neden o gün öyle davrandı?
Neden ben bunu daha önce fark etmedim?
Neden her şey başka türlü olmadı?
Belki bu soruların bazılarını hiçbir zaman öğrenemeyeceğiz.
Ve insan zihni bunu kabul etmekte zorlanıyor. Çünkü zihnimiz belirsizliği sevmiyor.
Bu yüzden aynı mesajı tekrar okuyor, eski fotoğraflara bakıyor, bir konuşmanın tonunu hatırlamaya çalışıyoruz.
“Burada aslında ne demek istedi?”
“Şunu söyleseydim ne olurdu?”
“Acaba o gün farklı davransaydım?”
Ve fark etmeden geçmişte bir cevap ararken bugünü kaçırıyoruz.
Çünkü geçmiş değişmiyor, biz değişiyoruz
Aynı olay, farklı yaşlarda bize farklı anlamlar verebilir.
Çünkü olay değişmese bile biz değişmişizdir.
Bir zamanlar hayatımızın merkezinde olan bir insanın adı, bir gün sadece bir anı olarak kalabilir.
Bir zamanlar çok büyük bir kayıp gibi görünen bir şey, yıllar sonra hayatımızın küçük bir bölümü gibi gelebilir.
Duygular da değişiyor.
İnsanlar da.
Biz de.
Belki bu yüzden bugün hissettiğimiz hiçbir duyguyu sonsuz sanmamak gerekiyor.
Çünkü bugün çok yoğun hissettiğimiz bir şey, yarın aynı şiddette olmayabilir.
“Keşke” bazen bir vedadır
Bazen “keşke” dediğimizde aslında geçmişi değiştirmek istemiyoruz.
Sadece bir şeyin bittiğini kabul etmek istemiyoruz.
Bir insanın artık hayatımızda olmaması…
Bir dönemin sona ermesi…
Eski halimize dönememek…
Bir hayalin gerçekleşmemesi…
Bunların hepsi küçük vedalar.
Bu yüzden bazı keşkeler aslında “Geri dönmek istiyorum.” demekten çok,
“Bunun böyle bitmesini istememiştim.”
demektir.
Bu ikisi birbirinden farklı.
Çünkü bazen geri dönmek istemeyiz.
Sadece daha farklı bir son isteriz.
Ama hayat bize her zaman istediğimiz sonu vermiyor.
Yetişkin olmanın zor taraflarından biri de bazı şeylerin istediğimiz gibi olmayacağını bilerek yaşamaya devam edebilmek.
Peki ya “iyi ki”?
“Keşke”lerin yanında fark etmediğimiz bir de “iyi ki”ler var.
“İyi ki gitmişim.”
“İyi ki vazgeçmişim.”
“İyi ki kendimi seçmişim.”
Fakat “iyi ki” dediğimiz şeylerin çoğunu ancak zaman geçtikten sonra görebiliyoruz.
Bazen bugün yaşadığımız bir olayın bize ne öğreteceğini yıllar sonra fark ediyoruz.
Bu yüzden her şeyin cevabını bugün bilmek zorunda değiliz.
Bazı şeylere zaman vermek gerekiyor.
Kendimize başka bir geçmiş yazamayız
Başka bir çocukluğumuz olmayacak.
Başka bir ilk aşkımız, başka bir ilk kararımız olmayacak.
O günü tekrar yaşayamayacağız.
Ama geçmişte kaçırdığımız ilklerin yerine yenilerini koyamasak da yeni ilkler yaşayabiliriz.
Yeni bir şehre gidebiliriz.
Yeni bir insanla tanışabiliriz.
Yeni bir hayale başlayabiliriz.
Daha önce hiç yapmadığımız bir şeyi deneyebiliriz.
Hayatımızda hâlâ hiç yaşanmamış yüzlerce an olabilir.
Belki de geleceği değerli yapan şey tam olarak bu.
Henüz yaşamadığımız için bilmiyoruz.
Kendimize ikinci bir şans verebiliriz
İnsan başkalarına ikinci şans vermeye daha yatkınken, kendine karşı çok daha katı olabiliyor.
Bir kez başarısız olduk diye hep aynı insan olmak zorunda değiliz.
Dün cesaret edememiş olabiliriz, bugün edebiliriz.
Dün kendimizi savunamamış olabiliriz, bugün sınır koyabiliriz.
Dün yanlış bir seçim yapmış olabiliriz, bugün başka bir seçim yapabiliriz.
Bu, geçmişi silmez.
Ama geçmişin son söz olmadığını gösterir.
Sonunda yine kendimize dönüyoruz
Bütün bu soruların ve geçmiş hesaplarının sonunda insan yine kendisiyle baş başa kalıyor.
Kim olduk?
Ne öğrendik?
Neleri artık istemiyoruz?
Neleri hâlâ istiyoruz?
Neyi değiştirebiliriz?
Neyi değiştiremeyiz?
Çünkü hayatın bir yerinde insan şunu fark ediyor:
Geçmişi değiştirmek için harcadığı enerjinin bir kısmını geleceğini değiştirmek için kullanabilir.
Belki bugün hâlâ bazı şeylere üzülüyoruz.
Belki bazı isimleri duyunca içimiz burkuluyor.
Belki bazı geceler yine aynı konuşmayı hatırlıyoruz.
Bu, ilerlemediğimiz anlamına gelmez.
İyileşmek her şeyi unutmak değildir.
Bazen aynı şeyi hatırlayıp artık onun içinde kaybolmamaktır.
Ve belki bir gün, yıllardır taşıdığımız bir “keşke”ye bakıp şöyle diyebiliriz:
“Evet, farklı olabilirdi. Ama artık farklı bir hayat kurabilirim.”
Çünkü geçmişte başka bir seçim yapamamış olabiliriz.
Ama bugün hâlâ seçim yapabiliriz.
Belki de insanın elindeki en büyük özgürlük budur:
Geçmişin değiştiremeyeceğimiz kısmıyla barışıp, geleceğin henüz yazılmamış kısmına dokunabilmek.
Ve belki yıllar sonra bugüne dönüp baktığımızda en çok şunu söylemek isteriz:
“İyi ki geçmişte kalmak yerine hayatıma devam etmeyi seçmişim.”
