Şiddet; insanoğlunun var olduğu günden beri var olan bir sorundur. Şiddet; kültürden kültüre farklılık gösterse de bazı toplumlarda hiç açığa çıkmayıp üstü kapalı bir şekilde yaşanmaktadır. Günümüzde şiddet; tüm canlılara yönelik olup kırılgan gruplarda (kadınlar, yaşlılar, çocuklar, engelliler) daha fazladır (Yener, 2023).
Şiddet Nedir?
Şiddet; bireyin psikolojik ve fiziksel sağlığını tehdit eden insanı inciten, saldırganlık içeren fiziksel, duygusal, psikolojik boyutları bulunan davranışlara denmektedir (Çubukçu ve Dönmez, 2012 Avcı, 2006 akt; Yener, 2023). Şiddet; çok geniş bir kavram olmakla beraber tek bir kuram açısından değerlendirilmemektedir. Şiddet, sosyal bir olgu olduğu için sosyolojik bir bakış açısı ile de değerlendirilmelidir (Yener, 2023).
Sosyal açıdan toplum belirli normlar üzerinde kuruludur. Bireyler, toplum içinde bu normlara göre hareket etmektedir. Toplum bu normlarla bireyin davranışlarını etkilemektedir. Bireyin davranışları da toplumu etkilemektedir. Bireyler böylelikle birçok olumlu ve olumsuz bu şekilde öğrenmektedir.
Şiddet; ilk olarak ailede öğrenilir (Yener, 2023). Aile içinde güç unsuru bir otorite figürünün bulunması diğer aile bireyleri üzerinde hakimiyet kurması ile şiddet daha kolay bir şekilde uygulanmaktadır. Ebeveynlerin birbirlerine şiddet içerici davranışlar sergilemesi, şiddeti çocuklarına uygulaması, ailede şiddet unsurlu filmlerin izlenmesi çocuklarda şiddet davranışının pekişmesine sebep olur. Şiddet davranışını öğrenen çocuk yaşamın ileriki yıllarında bu davranışlarını aynı şekilde sürdürür.
Yakın Partner Şiddeti
Romantik ilişkilerde en çok uygulanan şiddet türlerinden biri olan yakın partner şiddeti; partner tarafından (sevgili, eş, nişanlı, eski sevgili, eski eş, flört) bireye uygulanan fiziksel, psikolojik, cinsel şiddete denmektedir (Altınay ve Arat, 2007 Sanchez-Prada ve ark., 2020 akt; Özen, vd., 2024). İlişkide erkek kendi gücünü göstermek, kadın üzerinde kontrol sahibi olmak için şiddet uygulamaktadır. Toplumsal cinsiyetçilik açısından erkekler daha güçlü göründüğü için kadına daha kolay bir şekilde şiddet uygulamaktadır (Sanchez-Prada ve ark, 2020 akt; Özen vd., 2024). Partner şiddetinde fiziksel şiddet kolay bir şekilde görünse de psikolojik şiddetin fark edilmesi daha zordur.
Yakın Partner Şiddeti Tarihçesi
MÖ yapılan arkeolojik çalışmalarda incelenen kadın ve erkek mumyalarda incelenen kemiklerde kırıklar görülmüştür. Kadın ve erkek mumyalarının oranları şaşırtıcı bir şekilde görülmüştür bu da şiddetin kadınların şiddete daha çok maruz kaldığını göstermektedir (Erkek mumya %9-20 kadın mumyalarda %30-50). Tarihte roma yazıtlarına bakıldığında ise erkeklerin kadınlar üzerinde hak iddia ettiğini gösteren yazılara rastlanmıştır. Örneğin kendisinden izin almadan kadın dışarı çıkarsa onu öldürebileceğini düşünmektedir (Arslan, 1998 akt; Bulut. Vd., 2020). İçerisinde yaşadığımız kültür, toplumun erkeğe yüklediği anlamın farklı olması, ailelerin ataerkil bir yapı içinde olması da şiddeti etkilemektedir.
Yakın Partner Şiddetinin Yaygınlığı
Dünya Sağlık Örgütünün 24.000’den fazla kadınla yaptığı çalışmalara göre kadınlar %13-61 oranında fiziksel şiddet, %4-49 ileri düzey fiziksel şiddet, %6-59 cinsel şiddet %20-75 oranında partnerlerinden kötü muamele gördüğü sonucuna varılmıştır (Garcia-Moreno C vd., 2005 akt; Bulut, 2020).
Yakın Partner Şiddetini Etkileyen Faktörler
-
Düşük Eğitim Seviyesi
-
Bireyin sahip olduğu bağlanma stilleri
-
Kişilik Bozuklukları (Narsist- Bağımlı İlişkisi)
-
Aile İçi Şiddet Davranışı ve Döngüsü
-
Kültür
-
Toplumsal Cinsiyetçilik
-
Ataerkil Yapı
Yakın Partner Şiddetine Maruz Kaldığımızı Nasıl Anlarız?
-
İlişki içerisinde partnerin geleneksel tutumu
-
Kısıtlayıcı davranışlar (Şu arkadaşın ile görüşme, şu giysiyi giyme vb.)
-
İlişkinin ilk zamanlarında aşırı ilgi ve sevgi gösterilmesi sonraki zamanlarda bunun azalması gelgitli davranışların olması.
-
Karşı tarafa sürekli olarak kendini suçlu hissettirmek ve aklından şüphe ettirmek
-
Partnerini sosyal çevresinden ailesinden arkadaşlarından uzaklaştırmak
-
Karşı tarafa karşı sınırlarımızı rahat bir şekilde ifade edememek
-
Partnerin, sürekli sosyal medya hesaplarını izinsiz kontrol etmesi
-
Fiziksel şiddet (tokat atma, vurmak) istemeden cinsel ilişkiye zorlamak (WHO, 2014 akt; Bulut, vd., 2020).
Yakın Partner Şiddeti Neden Başkalarına Söylenmez?
Yakın partner şiddeti; toplum tarafından açık bir şekilde görülmeyen bir şiddet türüdür. Genellikle iki kişinin yalnız kaldığı anlarda bu şiddet ortaya çıkmaktadır. Kadın bireyin, ekonomik açıdan yaşadığı kaygılar, partnerin tehdidi, ayrıldıktan sonra şiddetin devam edeceği düşünmek hatta ileri düzeyde öldürülme ile ilgili kaygıların olmasından dolayı şiddet açık bir şekilde dile getirilmemektedir.
Yakın Partner Şiddetine Maruz Kalan Yakınlarımıza Nasıl Davranmalıyız?
Partner şiddetine maruz kalmak çoğu zaman ilişkinin ilk zamanlarında fark edilmez sonraki zamanlarda fark edilse de bağın koparılması zor olmaktadır. Partner şiddetine maruz kalan kişilere suçlayıcı bir dil kullanmamamız gerekir. Onları anladığımızı hissettirmeli duygu ve düşüncelerini bizimle paylaşmaları için gerekli güven ortamını oluşturmalıyız.
Kaynakça
Bulut, M., Aslan, R., Arslantaş, H., (2020). Kabul Edilmesi Gereken Toplumsal Bir Gerçek: Yakın Partner Şiddeti, Sakarya Tıp Dergisi, 10 (2): 334-347 Özen, B., Ar, Y., (2024). “Kapana Kısılmıştı (m): Kadına Yönelik Psikolojik Yakın Partner Şiddeti ve Kuşaklararası Aktarımı, Klinik Psikoloji Dergisi 8 (2), 255-282. https://doi.org/10.57127/kpd.2602448.1342458 Yener, Ş., (2023). Şiddet, Şiddet Türleri ve Okulda Öğretmene Yönelen Şiddet, Sosyal Bilimler Dergisi. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ictimaiyat
