Yeni Yıl ve Görünmez Karşılaştırmalar
Yeni yıl geldiğinde takvim değişir, ama içimizdeki ses her zaman aynı hızda değişmez. Herkes yeni planlardan, hedeflerden, “bu yıl farklı olacak” cümlelerinden söz ederken bazı insanlar sessizce şunu hisseder: Yetişemedim. Sanki bir şeyleri kaçırmışım gibi. Sanki herkes yeni bir sayfa açmışken ben hâlâ önceki sayfadaymışım gibi.
Bu duygu çoğu zaman açıkça dile getirilmez. Çünkü yeni yıl, umutlu olmanın beklendiği bir zamandır. Yorgunluk, kararsızlık ya da durmak isteme hâli bu beklentiyle çelişir. Oysa yetişememe hissi, günümüzün en yaygın ama en az konuşulan psikolojik deneyimlerinden biridir.
Yetişememe Hissi: Bir Zaman Sorunu Değil, Bir Anlam Sorunu
Yetişememe hissi, genellikle zamanla ilgiliymiş gibi yaşanır: geç kaldım, geride kaldım, yeterince ilerlemedim. Ancak psikolojik açıdan bakıldığında bu his, zamanın kendisinden çok, zamana yüklenen anlamlarla ilgilidir. Kişi, hayatın belirli yaşlarda belirli noktalara gelmesi gerektiğine dair görünmez bir takvimi takip eder.
Yeni yıl, bu takvimi zihnin önüne koyar. “Bu yaşta bunu yapmış olmalıydım”, “Bu yıl buraya gelmeliydim” gibi düşünceler belirginleşir. Bu noktada kişi, gerçek ihtiyaçlarından çok, olması gerektiğine inandığı yerlere odaklanır. Örneğin bir genç yetişkin, yeni yıl hedefi olarak yine “daha üretken olmak” yazıyorsa ama bunu yazarken içinden bir isteksizlik geçiyorsa, sorun hedefin kendisi değil; o hedefin kime ait olduğudur.
Yeni Yıl ve Görünmez Karşılaştırmalar
Yetişememe hissi, özellikle yeni yıl döneminde artan karşılaştırmalarla beslenir. Sosyal medya paylaşımları, yıl özetleri ve başarı anlatıları, kişinin kendi sürecini yetersiz görmesine neden olabilir. Başkalarının ulaştığı noktalar, kişinin kendi yolunu değersizleştiren bir ölçüt hâline gelir.
Psikolojik olarak karşılaştırma, bireyin kendini konumlandırma ihtiyacından doğar. Ancak bu karşılaştırma tek yönlü olduğunda—yani yalnızca başkalarının sonuçlarına bakıldığında—kişinin kendi emeği görünmez olur. Yeni yıl, bu yüzden bazı insanlar için umut değil; “yetişemediklerimin listesi” gibi hissedilir.
Neden Herkes Bir Yere Yetişiyormuş Gibi?
Günümüz dünyasında ilerleme, hızla eş anlamlı hâle gelmiştir. Yavaşlamak, durmak ya da yön değiştirmek çoğu zaman başarısızlık gibi algılanır. Bu algı, özellikle gençlerde sürekli bir eksik olma hâli yaratır.
Yeni yıl, bu kültürün sembolik bir vitrini gibidir. Hedef koymak neredeyse zorunlu, değişmek ise kaçınılmaz gibi sunulur. Oysa psikolojik gelişim doğrusal değildir. İnsan bazen ilerler, bazen durur, bazen de geri çekilerek güç toplar. Yetişememe hissi çoğu zaman kişinin geride kalmasından değil, kendine ait olmayan bir tempoya uymaya çalışmasından kaynaklanır.
Yeni Yılı Yarış Çizgisi Değil, Durak Olarak Düşünmek
Yetişememe hissini hafifleten en önemli değişim, yeni yıla yüklenen anlamın dönüşmesidir. Yeni yılı bir yarışın başlangıcı olarak görmek yerine, bir durak olarak görmek mümkündür. Duraklar hızlanmak için değil; yönü kontrol etmek için vardır.
Bu noktada şu sorularla temas kurmak önemlidir: – Ben gerçekten ne istiyorum, yoksa ne bekleniyor? – Yetişmeye çalıştığım şey bana iyi geliyor mu? – Yavaşladığımda gerçekten ne olur?
Örneğin “Bu yıl her şeyi yoluna koyacağım” yerine “Bu yıl kendime yetişmeye çalışacağım” demek, bireyin kendisiyle kurduğu ilişkiyi yumuşatır.
Yetişememek Bazen Dinlenme İhtiyacının İşaretidir
Yetişememe hissi her zaman olumsuz bir sinyal değildir. Bazen bu his, uzun süredir bastırılan yorgunluğun, ertelenen ihtiyaçların ve ihmal edilen duyguların yüzeye çıkma biçimidir. Yeni yıl bu yüzden bazıları için zorlayıcıdır; çünkü durunca hissetmeye başlanır.
Bu noktada kendine şu alanı açmak iyileştirici olabilir: Herkes bir yere varmak zorunda değil. Bazıları bu yıl durmak, bazıları yön değiştirmek, bazıları sadece nefes almak isteyebilir.
Bu Yıl Bir Yere Değil, Kendine Yetişmek
Yeni yıl, herkes için aynı hızda ilerleyen bir yol değildir. Bazıları koşar, bazıları yürür, bazıları ise durup etrafına bakar. Bu fark, bir eksiklik değil; insan olmanın doğasıdır.
Yetişememe hissi, çoğu zaman geride kalmanın değil, uzun süredir kendini zorlamanın işaretidir. Yeni yıl ise bu zorlanmayı fark etmek ve kendine daha adil bir tempo seçmek için sessiz bir davettir. Belki de bu yıl yapılacak en cesur şey, bir yere yetişmeye çalışmak değil; sonunda kendine yetişmektir.
Kaynakça
Aydın, A. (2021). Gelişim ve yaşam psikolojisi. Nobel Akademik Yayıncılık. Köroğlu, E. (Çev.). (2019). Kaygı: Anlamak ve başa çıkmak (R. L. Leahy). Say Yayınları. (Orijinal eser 2015) Rogers, C. (Çev.). (2016). Kişi olmaya dair. Say Yayınları. (Orijinal eser 1961) Şahin, N. H. (2018). Stres, başa çıkma ve psikolojik dayanıklılık. Türk Psikologlar Derneği Yayınları. Yalom, I. D. (Çev.). (2020). Varoluşçu psikoterapi. Say Yayınları. (Orijinal eser 1980)
