Beden Kayıt Tutar: Çocukluk Travmaları ve Yeme Bozuklukları
Beden Kayıt Tutar: Çocukluk Travmaları ve Yeme Bozuklukları
Yeme bozuklukları, yalnızca beslenme düzeninde meydana gelen değişiklik veya kilo alma korkusu ile devam eden bir süreç olmayan; aynı zamanda biyolojik, psikolojik ve sosyal etkenlerin de birleşimiyle gelişen ruhsal bozukluklardır. Bu bozuklukların ortaya çıkışında genetik olarak yatkınlık, toplumsal olarak oluşturulan ideal beden profilleri ve erken yaşam deneyimleri yer alabilir. Özellikle çocukluk dönemindeki zorlu yaşam deneyimleri, yeme bozukluklarının gelişimi ve klinik gelişimiyle yakından ilişkili olabilir. Çocukluk çağı travmaları yalnızca fiziksel veya cinsel istismarı kapsamaz. Çocukluk çağındaki duygusal istismar, sürekli eleştirilme, aşağılanma ve ebeveynler tarafından reddedilme gibi yaşantılar, çocuğun duygusal ihtiyaçlarının karşılanmasına engel olur. Bu deneyimler, çocuğun kendilik algısının, kişilerarası güveninin ve stresle başa çıkma becerilerinin gelişimine de engel olabilir ve ilerleyen yaşamında kişilerarası ilişkilerinin seyrini de etkileyebilir. Molendijk ve arkadaşlarının (2017) sistematik derleme ve meta-analiz çalışması, çocukluk çağı istismarı ile yeme bozuklukları arasında anlamlı bir ilişki olduğunu ortaya koymuştur. Dahası, araştırmacılara göre, çocukluk döneminde bir istismar yaşantısı olduğunu bildiren bireylerin daha erken yaşta hastalık geliştirdiği ve hastalığın seyrinin daha ağır olduğu anlaşılmıştır. Bu bulgular, yeme bozukluklarını değerlendirirken yalnızca mevcut yeme davranışına değil, bireyin gelişimsel öyküsüne ve erken dönem ilişkisel deneyimlerine de dikkat edilmesi gerektiğini açıklığa kavuşturmaktadır.
Duygu Düzenleme Güçlükleri
Bireyin çocukluk döneminde duyguları sık sık küçümsendiğinde ve önemsenmediğinde, cezalandırıldığında ve ihtiyaçları karşılanmadığında, duygularını tanıma ve düzenleme becerileri olumsuz yönde etkilenebilir. Korku, üzüntü, kaygı gibi duyguları düzenlemede zorlanan bireyler, bu duyguların yoğunluğunu azaltmak için farklı davranışlara başvurabilir.
Kontrol İhtiyacı ve Beden Algısı
Travmatik yaşantılar, bireyin çevresini güvenli ve öngörülebilir olarak algılamasını zorlaştırabilir. Özellikle çocukluk döneminde yoğun kontrol, tehdit veya çaresizlik yaşayan bireyler, ilerleyen dönemlerde yeme davranışı ve beden algısı gibi konulara karşı yoğun kontrol ihtiyacı hissedebilir. Örneğin, yaşamı üzerinde kontrolü olmadığını hisseden kişi, bu kontrolü besin alımını kısıtlayarak sağlamaya çalışabilir. Bu, anoreksiya nervoza ile ilişkilendirilen süreçlerden biridir. Ancak anoreksiyanın yalnızca kontrol ihtiyacından doğmadığını da unutmamak gerekir. Bedenin eleştirilmesi, görünüş üzerinden sık sık aşağılanmaya maruz kalınması veya kişinin sınırlarının ihmal edilmesi de beden algısının olumsuz yönde ivme kazanmasına sebep olabilir.
Utanç, Öz Eleştiri ve Tıkınırcasına Yeme
Çocukluk döneminde sık maruz kalınan aşağılanma, reddedilme ve duygusal istismar gibi konular, bireyin kendisini değersiz hissetmesine ya da kusurlu görmesine sebebiyet verebilir. Ek olarak, bazı bireyler, yemek yemeyi geçici bir rahatlama yöntemi olarak kullanabilir. Ardından utanç ve suçluluk gibi negatif duygular ortaya çıkarak yeni bir yeme atağını tetikleyebilir ve kısır döngü oluşturabilir.
Dissosiyasyon ve Stres Yanıtı
Travmatik bazı deneyimler, kişinin kendi bedeninden ve duygularından kopmuş gibi hissetmesine sebep olabilir. Dissosiyasyon, kişinin yoğun duygu durumlarıyla baş etme biçimlerinden biri olarak değerlendirilebilir ve bazı yeme bozuklukları ile birlikte görülebilir. Ek olarak, çocuklukta yaşanan uzun süreli stresin, hipotalamus-hipofiz-adrenalin (HHA) ekseni gibi stres yanıt sistemleri üzerinde de uzun vadeli etkiler bırakabilir.
Klinik Değerlendirme ve Tedavi Açısından Önemi
Çocukluk travmaları ve yeme bozuklukları arasındaki ilişkinin klinik olarak verimli bir şekilde ele alınabilmesi için yalnızca kişideki belirtilere değil, belirtilerin geliştiği bağlamı da değerlendirmeye almak gerekir. Çocukluk dönemindeki travmatik deneyimlerin değerlendirilmesi aşamasında güvenli bir terapötik ilişki kurulması, kişinin sınırlarına saygı gösterilmesi ve travmatik deneyimleri anlatması konusunda zorlayıcı olunmaması oldukça önemlidir. Terapi planı oluşturulurken duygu düzenleme, beden algısı, öz eleştiri ve kişilerarası ilişkiler gibi alanlarda çalışılabilir. Bu müdahaleler, kişinin belirtileri ve klinik ihtiyaçları doğrultusunda özenle oluşturulmalıdır. Dahası, yeme bozukluğu tıbbi riskleri de içermesi sebebiyle psikolojik değerlendirmenin yanında tıbbi ve beslenme uzmanı ile de görüşülmesi önem taşır.
Sonuç
Mevcut bilimsel literatüre göre, çocukluk dönemi travmaları ile yeme bozuklukları arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Duygusal ve fiziksel istismar, ihmal ve diğer olumsuz erken yaşantılar; duygu düzenleme güçlükleri, utanç, olumsuz beden algısı gibi birçok süreçle yakından ilişkili olabilir. Bu süreçler, bazı bireylerde işlevsiz yeme davranışlarının gelişmesine ve hali hazırda var olan belirtilerin daha da ağırlaşmasına ve sürecin kötüleşmesine sebep olabilir. Bununla birlikte, yeme bozuklukları yalnızca travmatik geçmişi olan bireylerde ortaya çıkmayabilir. Travmatik öyküsü bulunmayan kişilerde de yeme bozukluğu gelişebilir, travma yaşayan herkesin ise yeme bozukluğu geliştirmesi beklenmez. Sonuç olarak, yeme bozukluklarının değerlendirilmesinde gelişimsel öykünün, duygusal süreçlerin ve kişinin çevresiyle kurduğu ilişkilerin birlikte ele alınması, daha kapsamlı ve verimli bir klinik anlayış sağlayabilir.
Kaynakça
- Molendijk, M. L., Hoek, H. W., Brewerton, T. D., & Elzinga, B. M. (2017). Childhood maltreatment and eating disorder pathology: a systematic review and dose-response meta-analysis. Psychological Medicine, 47(8), 1402–1416. https://doi.org/10.1017/s0033291716003561
