Kumar, eski çağlardan bu yana zenginden fakire kadar bazı insanların aile yaşantılarını, ruh sağlığını ve hayat kalitesini ciddi biçimde tehdit eden bir bağımlılık olarak da tanımlanabilir (Faraji & Dağ, 2022). Peki kumar oynamayı neden bağımlılık olarak tanımlarız gelin bir de buradan bakalım. Bağımlılık yalnızca maddeyle ilgili değildir. Bağımlılık kişi kendinde kontrolü kaybettiği anda başlar bu çok önemli bir kırılma noktasıdır.
Kumar Oynama Bozukluğu Belirtileri
DSM-5’e göre son 1 yıl içerisinde bu belirtilerden en az dördünün görülmesi bir kumar oynama bozukluğunu düşündürür (American Psychiatric Association, 2013): Giderek daha fazla parayla oynama ihtiyacı, bırakma girişimlerinde huzursuzluk, kontrol etmede başarısızlık, sürekli kumarı düşünme, sıkıntılıyken kumar oynama, kaybı telafi etmek için tekrar oynama, yalan söyleme, ilişki/iş kaybı, maddi kurtuluş için başkalarına bağımlı olmadır. Bu belirtiler artık kumarın anlık bir mutluluk değil, kişinin yapmak zorunda hissettiği bir eylem haline geldiğini gösterir.
Kumar Neden Tehlikelidir?
Kumarın tehlikesi yalnızca para kaybetmek değildir. Asıl tehlike, kişinin öz kontrolünü kaybetmesidir ve bu tekrarlayan davranışlar sonucunda kişi dürtüsel hareket etmeye başlar. Toplumda kumarın ‘’bataklık’’ olarak nitelendirilmesi de bu ilerleyiş biçiminden kaynaklanır. Bataklık nasıl ilk adımda tehlikeli görünmez ama içine girildikçe kişiyi aşağı çeker, kumar da benzer şekilde küçük küçük başlar ve zamanla çıkılması zor bir bataklığa dönüşür.
Kumarın Sosyal Yaşama Etkisi
Kumar bağımlılığı çoğu zaman yalnız oynanır ama asla yalnız yaşanmaz. Kumar insanların sosyal yaşamını da zorlaştırır. Kişi planlarını iptal edebilir, randevularına geç kalabilir, arkadaşlarıyla olan samimiyeti azalabilir çünkü hep kafasını meşgul eden kumar vardır. Hep işleri bir sonraki başka zaman sonraki telafi planı diye diye uzar gider.
Zamanla kişi kendini herkesten uzaklaşabilir. Çünkü kumarı çoğu zaman gizlilik gerektirir. Kişi kendisinin kötü bir şey yaptığını bildiği halde kendiyle çelişmemek için oynadığı miktarı saklar, yalanlar başlar ve her yalan sosyal bağlardan bir ipi daha koparır. Kişi gittikçe kendi benliğinden uzaklaşır.
Aile İlişkilerine Etkisi: Güvenin Kırıldığı Yer
Kumarın en ağır sonuçlarından biri de kişinin ailesiyle olan ilişkisine ağır bir darbe alır. Aile, dediğimiz kavram güven, sevgi, saygı, sorumluluk üstüne inşa edilir. Kumar ise tam zıddına gizlilik, yalan, borçları saklamadır. ‘’Bu sondu’’ denir ama tekrar tekrar oynanmaya devam edilir. Eşler arasında şüphe başlar ve günler geçtikçe aynı evde yaşayan fakat iki yabancı olan insanlara dönüşür.
Tartışmalar artar ve çoğu zaman olduğu gibi bu süreçte en çok çocuklar etkilenir. Kumar bağımlılığı asla bireysel bir süreç değildir. Araştırmalar aile içinde kumar sorunun bulunmasının risk faktörü olduğunu göstermektedir. Bu durum, kumarın nesiller arası bir etki yaratabileceğini düşündürmektedir (Faraji & Dağ, 2022). Evet bu satırlara kadar bir sorundan bahsettik peki bu sorunun çözümü var mı? Evet her sorunun bir çözümü olduğu gibi bu sorununda çözümü var. Önemli olan bu sorunu fark etmek ve değişmek istemektir. Şu konuya da değinmek isterim kumar bağımlılığı nasıl bir anda çıkmıyorsa iyileşme de bir anda olmaz.
Para mı Kazanacak, Yoksa Duygularını mı Bastıracak?
Bağımlılıkta en kritik kırılma noktası genelde farkına varmaktır. İyileşme çoğu zaman kontrolü kaybettiğinizi anladığınızda başlar. Bu cümle kendinizi suçlu hissetmenizi değil tam tersine değişim için atılan en önemli adımdır.
Kumar bağımlılığı çoğu zaman belirli bir döngü içinde ilerler. Genellikle stresle başlayan bu döngü sonrasında anlık bir rahatlama hissine bırakır kendini ancak bu döngünün bitişinde kayıpla sonuçlanır ve ardından kişide suçluluk ve pişmanlık duyguları yaratır. Bu duygular yeni bir stres yaratır ve kişi tekrar kumara yönelir.
Stres → Kumar → Geçici rahatlama → Kayıp → Suçluluk → Daha fazla stres → Tekrar kumar
Kişi bu döngüye girdiğini anladığında kendine şu soruyu sorması önemli olabilir: ‘’Ben şu anda gerçekten para kazanmak mı istiyorum, yoksa kendi duygularımdan mı kaçıyorum’’. Şu da unutulmamalıdır ki kumarla gelen para çoğu zaman hızlı bir şekilde harcanır. Çünkü kumarın amacı kazandırmak değil, kişiyi tekrar tekrar aynı döngüye sokmaktır.
Finansal Güvenlik Problemleri
Kumar bağımlılığıyla ile mücadelede kumar oynama davranışı zorlaşmışsa, kişinin kendini koruyacak önlemler alması gerekebilir. Bahis uygulamalarını silmek, banka kartlarını sınırlandırmak. Ayrıca borçların açık bir şekilde yazılması finansal baskının azaltılmasına yardımcı olabilir.
Yalnız Kalmamak
Kumar bağımlılığı çoğu zaman gizlilik içinde büyür. Kişi yaşadığı durumu sakladıkça yalnızlaşır ve bu durum bağımlılığın güçlenmesine neden olabilir. Oysa iyileşme çoğu zaman paylaşmakla başlar. Eşe, bir arkadaşa ya da bir uzmana yaşananları anlatmak utanç verici değil, iyileştirici bir adımdır. Çünkü utanç çoğu zaman paylaşıldıkça azalır ve kişi destek gördükçe güç kazanır.
Profesyonel Destek Almak
Kumar bağımlılığı tedavi edilebilir bir durumdur. Psikolojik destek, özellikle Bilişsel Davranışçı Terapi gibi yöntemler dürtü kontrolünü geliştirmede ve bağımlılık döngüsünü kırmada etkili olabilir. Araştırmalar kumar bağımlılığına çoğu zaman depresyon, kaygı bozuklukları veya başka psikolojik sorunların eşlik edebildiğini göstermektedir. Bu nedenle tedavi sürecinde yalnızca kumar davranışını değil, bu davranışın altında yatan duygusal ihtiyaçları da anlamak önemlidir.
Kendine Yeniden Saygı Duyabilmek
İnsanın kendine saygı duymadığı bir yerde gerçek bir mutluluktan söz etmek zordur. Kişi kendi gözünde değerini kaybettiğinde sahip olduğu para, güç ya da statü onu gerçekten mutlu etmeye yetmez. Kumar bağımlılığı da çoğu zaman insanın kendiyle olan ilişkisini zedeleyen bir sürece dönüşür; kişi bazen kazandığını sandığı anlarda bile aslında kendinden bir şeyler kaybedebilir.
Bu nedenle kumar bağımlılığıyla mücadelede asıl çözüm yalnızca kumarı bırakmaya çalışmak değildir. Asıl çözüm, kişinin kendi hayatının sorumluluğunu yeniden üstlenmesi ve kendine yeniden saygı duymayı öğrenmesidir. İnsan kendi değerini hatırladığı anda, kumarın sunduğu sahte kazançların aslında ne kadar büyük kayıplar içerdiğini daha net görebilir. Çünkü gerçek kazanç, kumar masasında değil; insan hayatının kontrolünü eline aldığında başlar.
KAYNAKÇA
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Washington, DC: Author. Faraji, H., & Dağ, E. D. (2022). Kumar bağımlılığı ve intihar arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi. Current Research and Reviews in Psychology and Psychiatry, 2(2), 16–20.
