Sağlıklı ve dengeli beslenme, kişilerin sağlıklı bir yaşam sürdürebilmesi açısından büyük önem taşır. Bazı durumlarda kişiler sağlıklı beslenme konusu üzerine fazla düşebilir, kendileri için sıkı diyet listeleri hazırlayabilir, yedikleri yiyeceklerin kalitesini sorgulayabilirler. Bir noktaya kadar bütün bunlar normal gelse de bir yerden sonra bu durum kişiye zarar veren bir durum haline gelebilir. Bugünkü yazımızda bahsedeceğimiz ortoreksiya nervoza kavramı da bu noktaya işaret ediyor.
Ortoreksiya Nervoza Nedir?
Ortoreksiya nervoza, en basit haliyle kişinin sağlıklı beslenmeye yönelik takıntısı olarak tanımlanabilir. Ortoreksiya nervozada kişi, aldığı besinlerin doğallığı, kalitesi, içerdiği malzemeleri hakkında yoğun bir şekilde düşünür; bu konulara oldukça fazla önem verir. Yediği yemeklerin hazırlanma yöntemleri, pişme şekli onlar için çok önemlidir. Bundan dolayı kişi yemek hazırlarken, alışveriş yaparken uzun saatler harcayabilir. Dışarıda yemek yemeyip dışarıdan yemek söylemeyebilir. Sağlıksız olduğunu düşündüğü hiçbir yemeği yemeyebilir. Aynı zamanda sağlıksız olan maddeler bulunabilecek yemekleri de tercih etmeyebilirler (Oğur, Aksoy ve Güngör, 2015).
Almaktan kaçındıkları maddeler arasında genellikle yağ ve tuz, şeker, kimyasal maddeler yer alır. Dışarıdan alınan hazır yiyeceklerde bu maddelerin bulunabileceğini düşündüklerinden, evde kendi hazırladıkları yemekleri yemeyi tercih edebilirler. Yemeklerin pişme esnasında besin değerlerinin, doğallığının bozulabileceğini düşündüklerinden besinleri çiğ olarak tüketebilmektedirler (Karataş ve Uzunkaya, 2024).
Ortoreksiya nervozada kişiler kiloları ve vücut biçimleri hakkında takıntılı olmasalar da uyguladıkları diyetten dolayı kilo kaybı yaşayabilirler. Yetersiz beslenme olasılıkları da olduğu için sağlıkları olumsuz etkilenebilir, hasta olabilirler (Oğur, Aksoy ve Güngör, 2015). Sağlıklı beslenme rutinlerinin bozulması durumunda ise kişiler yoğun suçluluk duygusu hissedebilirler. Yani ortoreksiya nervozası olan kişiler için diyet yapmak bir yaşam biçimi olarak ön plana çıkıyor da denilebilir (Yeşil, Turhan vd., 2018).
Ortoreksiya Nervoza’nın Gelişimindeki Etkenler
Mükemmeliyetçilik
Diğer yeme bozukluklarının da sürmesinde önemli bir rolü olan mükemmeliyetçilik, ortoreksiya nervozada da karşımıza çıkar. Kişinin yediği yiyecekleri kontrol etme, öğün planlama gibi konularda fazla zaman harcaması mükemmeliyetçi kişilikte daha fazla görülebilir. Beslenme düzenindeki en küçük bir bozulmaya dahi tahammül edememek de mükemmeliyetçi özellikler arasındadır. Yüksek kontrol ihtiyacı, düzenin bozulmasına yönelik kaygı ortoreksiya nervozanın ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilir (Cömert, 2024).
Zayıf Olmaya ve Diyet Yapmaya Teşvik Eden Kültür ve Toplum
Kültürel ve toplumsal faktörler yeme bozukluklarının ortaya çıkmasında önemli bir faktör olarak ön plana çıkıyor. Diyet yapma, sağlıklı beslenme gibi kavramlara teşvik eden, bunları yapan kişileri ödüllendiren kültür de ortoreksiya nervozanın gelişiminde rol oynayabilir (Oğur, Aksoy ve Güngör, 2015).
Kitle İletişim Araçları
Kitle iletişim araçları sağlıklı beslenme ve diyet yapmaya teşvik edip ona yönelik ürün pazarlamasında önemli rol oynar. Dolayısıyla ortoreksiya nervozanın gelişiminde de rol oynaması olasıdır (Oğur, Aksoy ve Güngör, 2015).
Sağlığı Koruma İsteği
Ortoreksiya nervozada sağlıklı beslenmeye yönelik bir yaşam tarzı benimsemek söz konusu olduğundan kişilerin sağlıklı olma, hastalıktan kaçınma arzusu bu rahatsızlığın gelişiminde bir etken olabilir. Sağlıklı olma isteğine yönelik beslenmeye, besinlerin içeriğinin doğal olmasına, zararlı olabilecek herhangi bir maddeyi vücuda almamaya yönelik davranışlar ortoreksiya nervozanın gelişmesine zemin hazırlayabilir (Karataş ve Uzunkaya, 2024).
Ortoreksiya Nervoza Kimlerde Daha Fazla Görülebilir?
-
Diğer yeme bozukluklarında olduğu gibi ortoreksiya nervoza da kadınlarda daha fazla görülebilir. Bunun nedeni kadınların diyet kültürüne daha fazla teşvik edilmesi ve yediklerine daha fazla dikkat etmesi gerektiği olabilir (Oğur, Aksoy ve Güngör, 2015).
-
Genç yetişkinlik ve ergenlik dönemleri diğer yeme bozukluklarında olduğu gibi ortoreksiya nervozada da riskli bir dönem olarak karşımıza çıkıyor. Bu yaşam dönemlerinde kültürün, toplumun etkisinde kalıp yeme bozukluğu geliştirme riski söz konusu olabilir (Yeşil, Turhan vd., 2018).
-
Düşük beden kitle indeksine sahip kişilerde ortoreksiya nervoza geliştirmeye yönelik bir eğilim söz konusu olabilir. Yapılan bazı çalışmalarda beden kitle indeksi düştükçe ortoreksiya nervoza eğiliminin arttığı gösterilmiştir (Yeşil, Turhan vd., 2018).
Sonuç
Sağlıklı beslenme, kişilerin yaşamını sağlıklı bir şekilde sürdürmesi açısından önemlidir. Bunun yanında, sağlıklı beslenmeyi bir yaşam tarzı haline getirip aldığı her besinin içeriği hakkında yoğun araştırma yapmak, saatlerini öğün planına ve yemek hazırlamaya harcamak ortoreksiya nervozanın işaretleri olabilir. Ortoreksiya nervoza, kişilerin sağlıklı beslenmeyi yaşamlarının merkezi haline getirdiği, yedikleri her şeyin sağlıklı, doğal, faydalı besinler olması gerektiği bir rahatsızlıktır. Ortoreksiya nervozanın gelişimindeki etkenler diyet yapmaya teşvik eden kültür, kitle iletişim araçları ve kişilerin mükemmeliyetçiliğidir. Bu rahatsızlık herkeste görülebilmekle birlikte daha çok kadınlarda, gençlerde ve beden kitle indeksi düşük kişilerde görülür.
Kaynakça
Karataş, H. ve Hocaoğlu Uzunkaya, A. (2024). Ortoreksiya Nervoza için bir derleme ve Şema Terapi modeli çerçevesinde bir değerlendirme. Klinik Psikoloji Araştırma Dergisi, 8(2), 294-309. https://doi.org/10.57127/kpd.26024438.1261200
Oğur, S. E. D. A., & Aksoy, A. Z. İ. Z. (2015). Üniversite öğrencilerinde ortoreksiya nervoza eğiliminin belirlenmesi. Bitlis Eren Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 4(2).
Tarı Cömert, I. (2024). Ortoreksiya Nervoza Eğiliminde Mükemmeliyetçilik ve Obsesif İnançların Etkisinin İncelenmesi. Aydın İnsan ve Toplum Dergisi, 10(1), 31-48.
Uzdil, Z., Kayacan, A. G., Özyıldırım, C., Kaya, S., Kılınç, G. E., Ulus, C. A., & Kaya, P. S. (2019). Adölesanlarda ortoreksiya nervoza varlığı ve yeme tutumunun incelenmesi. Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi, 4(1), 8-13.
Yeşil, E., Turhan, B., Tatan, D., Şarahman, C., & Saka, M. (2018). Yetişkin bireylerde cinsiyetin ortoreksiya nervoza eğilimine etkisi. Ankara Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(1), 1-9.
