Denetimli Serbestlik; Türkiye’de suç işlemiş kişilerin cezalarını cezaevi dışında, dışarıda kontrollü ve destekleyici bir sistemle tamamlamalarını sağlayan bir infaz sürecidir. Bu sistemdeki amaç, kişilerin suçtan uzak durması, suçların minimum düzeye indirilmesi ve topluma yeniden kazandırılması üzerine dayalıdır. Bu süreç, yalnızca hukuki bir yükümlülük değil, aynı zamanda yoğun psikolojik bir deneyim alanıdır.
Denetim süreçlerinde en çok rastlaşılan durumlardan bazıları, alkol ve madde kullanımıdır. Bu yazıda, denetimli serbestlik sürecinde, alkol ve madde kullanımı üzerine, kendi deneyimlerimden de yola çıkarak sizlere sahadan bir gözlem sunmak amaçlanmıştır.
Kontrol ve Destek Arasında Sıkışma Hali
“Kontrol edemediğimiz şeyler, bizi kontrol eder. – Geoffrey Fisher”
Kişiler denetim sürecine, kendi istekleri dışında dahil oldukları için, kendilerini kapana kısılmış, güvensiz ve sürekli kontrol-baskı altında hissederler. Bilinçlerini direkt almaya ve vermeye kapattıkları için, bizlerin kişilere ulaşabilmesi mümkün olduğundan daha zor hale gelebilmektedir. Kontrol mekanizmaları, davranışı düzenlemeyi hedeflerken, bireyin içsel hazır oluşunu her zaman dikkate alamayabilir, bu durum, bireyin sürece karşı direncinden ziyade, ambivalans olarak değerlendirilebilecek bir sıkışma hali yaratmaktadır. Bu yüzden kesinlikle kişilere baskı hissettirmemek, empatik, objektif ve sabırlı şekilde yaklaşmak süreç için en sağlıklı olanıdır. Görüşmeler devam ettikçe, kişiler kendilerinin bir sorguda olmadığını, aksine yapılan her şeyin onların mentalite ve bedenleri için olduğunu anlamaya başlarlar.
Kontrol ve destek arasındaki bu sıkışma hali, sürecin yalnızca yapısal değil, ilişkisel boyutunu da görünür kılmaktadır. Bu noktada, denetimli serbestlik sürecinde kurulan psikolojik temasın niteliği belirleyici hâle gelmektedir. Kontrolün kaçınılmaz olduğu bu alanda, temasın nasıl kurulduğu; bireyin süreci bir zorunluluk olarak mı yoksa işbirliğine açık bir alan olarak mı deneyimleyeceğini önemli ölçüde etkilemektedir.
Psikolojik Temas ve Alkol-Madde Kullanımı
Psikolojik temas dediğimiz nokta, bir terapi değildir ama insani bir süreç ve karşımızdakinin bu sürecine ortak olmaktır. Alkol ve madde kullanımı olan bireylere bu süreçte olabildiğince temkinli yaklaşmak önemlidir çünkü kişiler kendilerini koruyarak, seçici bir anlatımla ilgili kişiye yaklaşırlar çünkü bilinçaltı bunun hukuki bir süreç olduğunu bilir.
Sahadan elde edilen gözlemler, psikolojik temasın kurulduğu görüşmelerde bireylerin, belirli bir süre sonra rahatladıklarını, kendilerini sürece alıştırdıklarını ve uyum sağlamak için çaba sarf ettiklerini göstermiştir. Çünkü, hissettirilen psikolojik temas, bireyin yalnızca denetlenen bir nesne değil, sürecin öznesi olarak hissettirilmesine katkı sunar. Eğer kişiyle belirli bir temas kurulamazsa, kişi yaşanan süreçten sürekli kaçıyor ve hala kapıdan içeriye davet etmiyorsa, süreç oldukça yüzeyselleşir ve maalesef ki kişiye verilmek istenen imkanı vermek oldukça zorlaşır. Bu noktada kurulan iletişim, bireyin değişime olan direncini kırmak için en temel araçtır.
İnsanı Görmek: Etik Bir Bakış
Denetimli serbestlik süreci, doğası gereği asimetrik bir güç ilişkisi barındırmaktadır. Bu asimetri, kurulan her temasın aynı zamanda etik bir sorumluluk taşımasına neden olmaktadır. Kullanılan dil bu süreçte yalnız bilgi aktarmakla sınırlı olmayıp aradaki psikolojik temas için gereken güvensel bağlamı da oluşturma açısından çok önemlidir.
Kişi, karşı tarafın kendisini nasıl konumlandırdığını ve yargılanma düzeyini algılamaya çalışır. Etkileyici ve etik bir dille yaklaşım, karşımızdaki bireye; “Evet, sınırlarımız var, ama ben seni anlıyorum ve sana yardım etmek için buradayım, bana güvenebilirsin.” mesajını verir. Burada dikkate alınması gereken en önemli unsurlardan biri, karşımızdakinin bir suç makinesi değil, insan olduğunu bilmek ve ona göre davranmaktır.
Alkol ve madde kullanımı olan bireyler, çoğu zaman çift yönlü bir damgalanmayla karşı karşıya kalmaktadır. Denetim süreci, bu kullanımda olan kişiler için biraz daha hassasiyet ve anlayış gerektirmektedir. Amaç, alkol ve madde kullanımını normalleştirmek değil, sürece kendini bırakmaktır. Çünkü; içeride yapılan bireysel görüşmeler, grup çalışmaları ve seminerler belirli bir zaman sonra bireyde yüksek düzeyde olumlu gelişmeler yaratıyor. Bu bağlamda psikolojik temas, denetimli serbestlik sürecinde yalnızca süreci kolaylaştıran bir unsur değil, bireyin insan onurunu koruyan etik bir tutum olarak değerlendirilebilir. Bu tutum, kişinin toplumsal rehabilitasyon sürecine olan inancını güçlendirir.
Küçük Temasların Büyük Etkileri
Denetimli Serbestlik Müdürlüğü’nde alkol ve madde bağımlılığıyla alakalı çalışırken, başlarda sürece alışmak zor olsa dahi, kendilerine yardım edilmesine izin veren bireylerin olumlu değişimlerini görmek, onları topluma kazandırdığımıza şahit olmak ve en önemlisi onların kendi değerlerini tekrar anlayabilmelerine katkımızın olmasını bilmek alabileceğimiz en iyi karşılıktır. Unutmamak gerekir ki kontrol ve temas arasındaki denge, psikolojik temasın niteliğiyle yakından ilişkilidir. Kontrol edilen her süreç, temasla karşılaşmadığında yalnızca bir yükümlülük olarak kalır.
