Giriş Hissettiğiniz duyguları tanıyamama ve ifade edememe durumları size tanıdık geliyorsa aleksitimi adı verilen kendi duygularını tanıyamama ve ifade edememe haline sahip olabilirsiniz. Aleksitimide sadece kendi duygularınızı tanıyamama durumunu değil, başkalarının duygularını tanıyamama durumunu da yaşayabilirsiniz. Bu yazıda aleksitiminin yaşamınızda olabilecek etkilerinden söz edeceğiz. Aleksitiminin Kısa Bir Açıklaması Aleksitimi, “Duygular için söz yokluğu” olarak Türkçeye geçen bir kavram olarak karşımıza çıkar (Yıldız ve Güllü, 2018). Aleksitimisi olan kişiler hissettikleri duyguları tanımada, ifade etmede ve aynı anda hissedilen duyguları birbirinden ayırt etmede zorluklar yaşayabilirler (Büyükcebeci, 2019). Hissettikleri duyguları tanımlayamayabilirler ve bu duygular bedensel belirtilerle kendilerini gösterebilir (Büyükcebeci, 2019). Ayrıca hayal kurma ve zihinde senaryo oluşturma gibi faaliyetlerde güçlükler yaşayabilirler (Büyükcebeci, 2019). Yani aleksitimi için duyguları anlamada, tanımada, tarif etmede ve ifade etmede kişilerin yaşadığı bir duygu düzenleme becerisi yetersizliği denebilir (Yıldız ve Güllü, 2018).
Aleksitiminin oluşumunda etkisi olabilecek faktörlere kısaca değinelim: Toplulukçu bir kültürde yaşamak (Yıldız ve Güllü, 2018). Çocukluk dönemindeki travmatik yaşantılar (Yıldız ve Güllü, 2018). Kök ailede edinilen bağlanmaya yönelik deneyimler duygu ifadesi ve tanımlamasını etkileyebilir (Büyükcebeci, 2019). Kişilerarası ilişkilerde karşılaşılan olumsuz deneyimler (Büyükcebeci, 2019). Genetik olarak da aleksitimi aktarılabilir (Yıldız ve Güllü, 2018). Aleksitiminin Yaşamınızda Oluşturabileceği Etkiler Nelerdir? Aleksitiminin ilişkili olduğu başlıca durumlar şunlardır: Belirsizliğe Tahammülsüzlük: Aleksitimi ile belirsizliğe tahammülsüzlük genelde birlikte görülürler (Yıldız ve Güllü, 208). Belirsiz durumlarda kişiler strese maruz kalabildiklerinden duygularını tanımak ve ona göre hareket etmek durumunda kaldıklarından aleksitimisi olan bireyler bunu yapmada zorlanabilirler (Yıldız ve Güllü, 2018). Sorunlar üzerine derinlemesine düşünmeden onlara kestirme çözüm yolları bulma: Sorunlarını yüzeysel bir şekilde inceleyip onlara en kısa sürede çözüm bulmak isterler; çünkü yaşadıkları belirsizlikten, stres kaygı ve duygularından kurtulmayı arzulayabilirler (Yıldız ve Güllü, 2018). Bundan dolayı buldukları çözümler de her zaman iyi sonuçlanmayabilir. Duygusal ipuçlarını tehdit unsuru olarak algılama: Aleksitimik kişiler yaşadıkları sorunlara yönelik ipucu olabilecek duygularını tanıyamadıklarından onları tehdit olarak görebilirler (Yıldız ve Güllü, 2018). Duygu düzenlemede güçlük yaşama: Aleksitimisi olan kişiler duygularını tanıyamadıklarından dolayı onları düzenlemeye yönelik davranışları sergilemede zorluk yaşayabilirler (Yıldırım, Hacıhasanoğlu Aşılar vd.). Depresyon, anksiyete gibi rahatsızlıklarda da aleksitimiye rastlanabilir (Yıldırım, Hacıhasanoğlu Aşılar vd.). Sonuç Aleksitimi, kişinin duygularını tanıma, ayırt ve ifade etme konularında sıkıntılar yaşamasıdır. Aleksitimisi olan kişiler hissettiği duygunun ne olduğunu anlamayabilir ve bu duyguyu tehdit olarak algılayabilir. Sonrasında da o duygudan kurtulmak ister. Aleksitiminin oluşmasında pek çok faktör etkili olup genetik, kültür ve olumsuz yaşantılar öne çıkan faktörler arasında sayılabilir. Aleksitimi belirsizliğe tahammül etmede güçlüklere, duygusal ipuçlarını tehdit olarak görmeye, duygu düzenlemede zorlanmaya, sorunlar üzerinde aceleci karar almaya yol açabilir.
Kaynakça
- Büyükcebeci, A. (2019). Çocukluk çağı örselenme yaşantılarının yaratıcı kişilik özellikleri ve aleksitimi ile ilişkisi. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(4), 3187-3213.
- Yıldırım, A., Hacıhasanoğlu Aşılar, R., Camcıoğlu, T. H., & Sevinç, E. (2016). Depresif, anksiyete, somatoform ve psikotik bozukluklarda aleksitimi: Karşılaştırmalı bir çalışma.
- Yıldız, B., & Güllü, A. (2018). Belirsizliğe tahammülsüzlük ile aleksitimi arasındaki ilişki ve bazı sosyo-demografik değişkenlere göre incelenmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(1), 113-131.