Beyinde gelişen bağlantıların azlığı, çokluğu ya da zarar görmüş olması, varlığından dahi haberdar olmadığımız sendromlara yol açabilir. Bu yazıda, çeşitli nörolojik bozukluklarla yakından ilişkili olan ve pek sık duyulmayan Fregoli Sendromu‘ndan bahsedeceğiz.
Fregoli Sendromu, kişinin etrafındaki herkesin aslında kılık değiştirmiş aynı kişi olduğu yanılsamasıdır. İlk okuyuşta anlamlandırmak zor olabilir. Bir örnek ile basitleştirelim: Gösterimini ilk defa yaptığınız bir şovda başrol olduğunuzu düşünün. Tiradınızın sonunda seyirciye bakma fırsatı buldunuz. Art arda onlarca koltukta birbirinden farklı birçok yüz var. Sizi izleyen ve alkışlayan yüzler, hikayeleri ve kişilikleri farklı olan onlarca insan… Ancak Fregoli Sendromuna sahip bir kişi için bu yüzler, aslında tek bir kişinin farklı kılıklara girmiş halleri olarak algılanmaktadır. Bu örneği kullanmamın nedeni, sendromun isminin ünlü tiyatro oyuncusu İtalyan Leopoldo Fregoli‘den gelmesidir. Fregoli, sergilediği oyunlarda çok hızlı kılık değiştirebilmesi ve etkileyici taklit yetenekleriyle tanınmıştır. Sendromun adı da, kişilerin çevrelerindeki herkesin kılık değiştiren tek bir kişi olduğuna dair kuvvetli inançlar geliştirmesinden kaynaklanmaktadır.
Fregoli Sendromu genellikle paranoid düşüncelerle desteklenir. Kişi, kendisine zarar vermek isteyen tanıdığı ya da tanımadığı bir kişinin sürekli olarak farklı tiplemelerle onu takip ettiğini düşünebilir. Bu düşüncelerini desteklemek adına gerçek dışı bağlantılar kurarak delüzyonlarını pekiştirir. Desteklediği delüzyonlar örüntü haline gelerek kişide huzursuzluk, sürekli tetikte olma ve sosyal izolasyon yaratabilir. Bu durum, kişinin yer, nesne ve olayları yanlış hatırlamasına yol açmaktadır. Kötü olaylarla bağdaştırdıkları nesneler ve o nesnelere benzeyen her şey, zarar verme potansiyeline sahip hale gelmektedir. Fregoli sanrısı olan bir kişi, yaşadığı kaygı nedeniyle sadece insanlardan değil, hayvan ve cansız nesnelerden de aynı korkuyu yaşayabilmektedir. Ayrıca, Fregoli sendromu, insanların kötücül ikizleri ile yer değiştirdiğine dair sanrılarla oluşan Capgras Sendromu ile de benzerlik göstermektedir. Her iki sendrom da yanlış tanımlama sendromları (misidentification syndrome) arasında yer almaktadır.
Fregoli sendromu, yaygınlık derecesi çok düşük olan bir bozukluktur. Tanı alan hastalarda eş tanı olarak Parkinson, şizofreni, Capgras sendromu ve çeşitli nöbet geçmişi gözlemlenmiştir. Kaydedilen vaka örneklerinden birinde, klasik Fregoli sendromundan farklı olarak tanı alan hasta, kendi zihninin kopyalarının daha önce bilmediği başkalarının bedenlerinde yaşadığına inanmaktadır. Geçmiş tanılarına bakıldığında, hastanın 12 yaşında bilinç kaybı olmaksızın bir kafa travması geçirdiği ve 14 yaşından itibaren çeşitli psikiyatrik ilaçlarla tedavi edildiği belirtilmiştir. Hasta için sendromun belirtileri, işitsel halüsinasyonlarla 19 yaşındayken başlamıştır. Ancak tanı alana kadar tam 8 kez geçirdiği nöbetler nedeniyle hastaneye yatırıldığı da kaydedilmiştir. Hastanın alkol kullanım öyküsünün halüsinasyonları etkileyebileceği düşünülse de, geçirdiği nöbetlerin alkol bağımlılığından ve işitsel halüsinasyonlardan daha önce başladığı kaydedilmiştir. Ayrıca, hastanın insanların çoğaltma makineleri ile yerlerinin değiştirildiğine dair inançları vardı. Bu inanç, sadece insanların “gerçek” bedenleri ile yer değiştirildiği ile sınırlı kalmamış, dağlar ve şehirdeki binaların da çoğaltma makinelerinden üretilen replikaları ile yer değiştirildiğine yönelik sanrılara dönüşmüştür. Kişi, kronik paranoid şizofreni teşhisi de almıştır (Silva, J. A. & Leong, G. B., 1991).
Fregoli sendromu, hastaların çevrelerindeki insanları fiziken farklı kişiler olarak algılamalarına rağmen psikolojik açıdan onların aynı kişi olduklarına dair güçlü inançlar geliştirdiği nadir bir yanlış tanımlama sendromudur. Literatürdeki vakaların yaklaşık yarısında lokalize bir beyin hasarı veya sistematik bir hastalığa rastlanmıştır (Karaman, 2008; Young AW, Ellis HD, Szulecka T, 1990; Fleminger S., 1994). Bu bulgular, Fregoli sendromunun yalnızca psikiyatrik değil, aynı zamanda nörolojik temelleri olduğunu da kanıtlamaktadır. Kaydedilen çalışmalarda, özellikle sağ hemisfer olmak üzere sağ frontal lob, sol temporal lob ve sol parietal lob gibi beyin bölgelerindeki hasarların tespit edildiği görülmüştür.
