Popüler kültürün ilgi çeken karakteri Sheldon Cooper’ı nasıl tanımlardınız? Takıntılı bir bilim insanı mı sosyal olarak garip bir dahi mi veya gariplikleri ile bizi güldüren zeki bir karakter gibi mi? Sheldon genellikle Asperger Sendromu veya Otizm Spektrum Bozukluğu ile ilişkilendirilebilecek bir kişilik yapısına sahip görünüyor olabilir, ama Jacques Lacan’a göre basit bir tanı insan psyche’sini anlamlandırmak için yeterli değildir.
Lacan’a göre özne dil, yasa ve arzu ile nasıl ilişkilendiğine göre belirli klinik yapılarda bulunur. Lacan bu ilişkilere bağlı olarak temel üç yapı belirlemiştir: nevrotik, pervert ve psikotik. Babanın-Adı metaforunun içselleştirilip içselleştirilmemesine bağlı olarak özne klinik bir yapıya tabi olur ve dünyayı anlamlandırılmayı bu yapının çerçevesinden yapar. Sheldon Cooper içinse bu klinik yapı psikoz olarak düşünülebilir. Lacanyen teoriden çıktığımızda psikoz birçok ciddi tanı ile ilişkilendirilir. Ancak psikotik yapıdaki bir özne için her zaman uçlarda yaşadığını söylemek, delirme veya dağılma gibi semptomlar göstermesini beklemek gerçekçi değildir. Sheldon Cooper’ın tuhaf davranışları psikotik bir yapıdaki öznenin dünyayı anlamlandırma biçimleridir.
Psikoz Nedir?
Bebek ilk doğduğunda iç ve dış ayrımı yapamaz, yani anne ve kendisini ayrı özneler olarak tanıyamaz. Onun algısına göre bebek annenin bir parçası, (phallus), olarak var olur. Bu ikili ilişki metaforik olarak babanın, yasanın, araya girmesiyle (öznenin bunu nasıl anlamlandırdığı tabiki önemlidir) ayrılır ve özne bu ayrılığı anlam getirmeye çalışır (nevroz). Psikotik için bu ayrılma yaşanamaz, Babanın-Adı metaforu içselleştirilemez, dilin içinde yaşar ama dile giremez. Sheldon ‘ın psikotik semptomlarını The Big Bang Theory ve Young Sheldon dizileri ile inceleyelim.
Oturma Yeri (The Spot)
Sheldon için koltukta kendine seçtiği yer, dış dünyasını sabitlemek ve kendi yerini anlamlandırmak için kullandığı bir noktadır. Bu sadece rahat olduğu ve çevresinde insanları rahatsız etmek için yaptığı bir hareket değildir. Bu nokta Sheldon için kendi gerçekliğinin dağılmasını engellemek için bir noktadır. Burası onun için varoluşsal bir koordinat olarak düşünülebilir.
Psikotik özne için benliğin sınırları sabit değildir. Sheldon için koltukta bir yer seçmek, odanın sıcaklığını ayarlamak, televizyona olan uzaklığını belirlemek yapay bir benlik sınırı çekmeye dair girişimlerdir. Sheldon için bu sınırlar işgal edildiğinde kendi benliğinin sınırları işgal edilmektedir. Bu şekilde düşünüldüğünde Sheldon verdiği aşırı gibi gözüken tepkiler çok da aşırı gözükmemektedir.
Ev Arkadaşı Sözleşmesi
Sheldon için sosyal kurallar herkese olduğu gibi açık ve belirli değildir. Nevrotikler için sosyal kurallar esnektir, çünkü kurallar onlar için Babanın-Adı metaforuyla içselleştirilmiştir. Psikoz için ise bu kurallar baştan içselleştirilemediği için kuralların esnek yapısı onları için kaygı yaratan şeylerdir.
Sheldon sözleşmeler ile bu belirsizlikleri yok ederek sosyal ilişkilerinde düzeni sağlamaya çalışmaktadır. Onun için Leonard ile olan ilişkisini düzenlemek ve bir arada tutabilmek için sözleşmek yapmak neredeyse zorunlu bir şey. Çünkü ilişkilerinde oluşabilecek herhangi bir düzensizliğe anlam vermek için onun için çok zor. Lacan’ın simgesel düzen psikotik özneler için anlamlandırılan bir alan değildir. O yüzden Sheldon için yapay bir simgesel düzen oluşturmak kendi dünyasını anlamlandırmak için çok önemli.
Dilin Anlamsızlığı
Psikotik öznede diğer özneler gibi dili kullanır ancak bunu başka bir şekilde yapar. Dil akışkan bir yapıdadır anlamlar dilin kullanımına göre değişir, metaforlar, şakalar kullanılır. Bunu sağlayan şey ise kapitone noktası dediğimiz yapı ile gerçekleşir. Kapitone noktası söz ve anlamı bağlayarak öznenin dile girmesine ve anlamlar oluşturmasını sağlar. Kapitone noktası ile bu söz ve anlamı bağlamak ilk metaforun içselleştirilmesiyle olur, yani Babanın-Adı.
Bütün psikotikler gibi Sheldon da dili kullanır ancak nevrotiklerden farklı bir şekilde. Onun için söz spesifik anlamlara sahiptir, kelimeler cümle içinde değil tek tek anlama sahiptir. Bu nedenle Sheldon için dilin akışkan yapısını kavramak mümkün değildir. Onun için yapılan şakaları anlamak çok zordur, The Big Bang Theory boyunca arkadaşlarının yaptığı şakaları anlamadığını görürüz. Çoğu zaman bu şakaları gerçek zanneder, ikircikli anlamları kavrayamaz ve gerçek anlamları ile düşünür. Dizide en çok dikkat çeken şey Sheldon’un sarkazmları (alaycılık) anlamadığını, çoğu zaman bunu Leonard’a sorduğunu, ya da gerçek anlamıyla düşünüp cevaplar verdiğini görürüz.
Psikozda Bir Başarı Hikayesi Sheldon
Sheldon bize psikotik yapıya sahip olmanın hasta olmak demek olmadığını gösterir. Sheldon nevrotikler için yaratılmış bir dünyanın içinde psikotik bir özne olarak yaşamaya çalışmanın bütün başarılı stratejilerini göstermektedir. Tuhaflık diye adlandırdığımız özellikleri Sheldon’ın dağılmadan yaşamasını sağlayan özellikleridir.
Onun için bilim değişmez sarsılmaz bir gerçeklik sağlar. Bilimin dünyasında Sheldon’ın başarısının sırrı bu dünyaya olan uyumu olmuştur. Onun bu tutkusu dünyayı anlamlandırma çabasına katkı sağlayarak işlevsel bir özne olarak hayata devam etmesine olanak verir. Sheldon Cooper’ı bu şekilde düşünmek belki kendisinin ne kadar çok şeyi başarabildiğini kavrayabilmemize yardım etmektedir. Sheldon’ı sadece egoist bir bilim adamı değil, hayatı anlamlandırırken hepimizden farklı yollar kullanması gereken biri olarak görmüş olduk. Bilimsel titizlik Sheldon için sadece bir meslek değil, dünyada kalma biçimidir.
