Hormonların ruhsal sağlık üzerindeki etkisini biliyoruz. Kadınlar özellikle adet dönemi ve öncesinde güçlü hormonal değişiklikler yaşıyorlar. Peki, neden aynı biyolojik döngü her kadında aynı şekilde deneyimlenmiyor? Belki de burada sadece fiziksel döngülere değil, o döngünün ruhsal dünyada neye sebep olduğuna bakmamız gerekiyor.
Her kadın adet öncesi PMS döneminde çeşitli fiziksel belirtilerle beraber gerginlik, yorgunluk, tatlı krizi gibi durumlar yaşıyor. Fakat bazı kadınlar yoğun öfke patlamaları, şiddetli anksiyete, derin umutsuzluk ve ruhsal çöküntü hislerini çok şiddetli bir şekilde deneyimlerler. Bu semptomlar öyle kuvvetlidir ki iş, okul hayatı gibi sosyal alanları ve günlük düzeni durduracak noktaya gelebilir. Hatta bu şiddetli belirtileri yaşayan çoğu kadın kendini “Ayın bir dönemi başka biri, diğer dönemi başka biri gibi oluyorum.” diye tanımlar. Kişinin yaşadığı bu belirtiler adetin ilk günüyle beraber veya birkaç gün sonra tamamen ortadan kalkar. DSM-5-TR kılavuzlarında bu duruma Premenstrüel Disforik Bozukluk (PMDD) deniyor. Bu tanının konulabilmesi için son bir yıl içindeki adet döngülerinin çoğunda en az 5 belirtinin bulunması ve en az 1 tanesinin temel duygudurum belirtisi (aşırı öfke, ani ağlama krizleri veya şiddetli anksiyete vb.) olması gerekmektedir. PMDD tanısı için şüphesiz hormonların etkisi büyüktür fakat bu döngüsel biyolojik durum kişide hangi çatışmaları, duygulanımları ve ilişki örüntülerine harekete geçirdiğini de anlamak gerekir.
Kadınlar gün içinde yaşadığı öfke, hayal kırıklığı, üzüntü gibi durumları foliküler fazda isteyerek veya istemeyerek bastırmaya ve idare etme eğilimi gösterebilirler. Ancak adet öncesi dönemde bu duyguların ve düşüncelerin yönetilmesi zor olabilir. Bu dönem, ego ve savunmaların zayıflamasına yol açabilir. Bastırılan tüm duygu ve düşünceler kontrolsüz patlamalar ve depresyon şeklinde bilince çıkabilir. Aynı zamanda bu depresyon döneminde kişi kendine karşı suçlayıcı ve aşağılayıcı tavır sergileyebilir. Egonun ve savunmaların zayıflamasıyla beraber kişinin süperegosu güçlenip cezalandırıcı bir yapılanma geliştirebilir. Dinamik yaklaşımda, kişinin adet döngüsü ilk önemli öteki; anne ile ilişkisi açısından da değerlendirilebilir. Adet dönemi kişinin bilinçdışında anne, doğurganlık, kadınlık veya toplumsal cinsiyet rolleri gibi kavramları temsil etmesi muhtemeldir. Eğer bireyin erken çocukluk döneminde annesiyle güvensiz veya çatışmalı bir ilişkisi varsa, adet döngüsünün getirdiği doğurganlık ve kadınlık sembolleri bilinçdışında bir kaygı yaratabilir. Adet öncesi dönemdeki derin umutsuzluk ve çaresizlik hissi, çocukluktaki terk edilme veya yetersiz bakım görme korkularının döngüsel olarak yeniden tetiklenmesi olabilir. Kişi bilinçdışı düzeyde bu rollere isyanda ediyor olabilir. PMDD’deki ani içe kapanma ve öfke, bakım veren kadın veya annelik rolünü geçici olarak reddetme çabası olarak okunabilir. Aslında bu şiddetli yaşanan semptomlar, var olan bilinçdışı çatışmaların ve ilk nesne ilişkilerinde yaşanan problemlerin ayın belli dönemlerinde somatik ve psikolojik olarak ortaya çıkmasından kaynaklanır.
Sonuç olarak bedenin döngüsü ruhsal dünyadan bağımsız olarak işlemiyor. Çünkü bazen bedende yaşanan değişimler ile birlikte ruh sesini daha çok yükseltebiliyor. Fakat adet öncesi dönemde yaşanan her belirtiyi bu Premenstrüel Disforik Bozukluk olarak etiketlememekte önemli. Bu nedenle kişi kendisine benzer belirtiler fark ettiğinde kendi kendine tanı koymak yerine belirtilerin döngüyle ilişkisini ve şiddetini değerlendirebilecek bir psikoloğa başvurması önemlidir.
