Neden Yarım Kalan Şeyler Zihnimizde Daha Fazla Yer Kaplar?
Bazı şeyler biter ve zamanla zihnimizdeki yerini kaybeder. Bazılarıysa aslında çoktan geride kalmış olmasına rağmen, hiç beklemediğimiz anlarda yeniden aklımıza gelir. Üzerinden ne kadar zaman geçtiğinin bile bazen pek önemi yoktur. Zihin sanki kapanmamış bir yere yeniden dönüyor gibidir.
Böyle zamanlarda insan kendine şu soruyu sorabilir:
“Bunu neden hâlâ düşünüyorum?”
İlk akla gelen cevap genellikle o şeyin hâlâ önemli olduğudur. Hâlâ düşündüğümüz için unutamadığımızı, unutamadığımız için de bir yanımızın orada kaldığını düşünebiliriz.
Oysa bir şeyin zihnimizde kalması ile onu hayatımızda tutmak istememiz aynı şey olmayabilir.
Zihin, yaşadığımız deneyimleri yalnızca hatırlamaz; onları anlamlandırmaya da çalışır. Bir olayın nasıl başladığını, ne olduğunu ve nasıl sonuçlandığını bildiğimizde, onu zihinsel olarak belirli bir yere yerleştirmek daha kolay olabilir. Fakat hikâyenin bir bölümü eksik kaldığında aynı bütünlüğü kurmak her zaman mümkün olmaz.
Yarım kalmışlık hissini bu kadar dikkat çekici yapan şeylerden biri de budur. Ortada yalnızca geçmişte yaşanmış bir deneyim değil, tamamlanmamış bir anlam vardır.
Bu nedenle bazen bizi meşgul eden şey yaşananın kendisinden çok, anlayamadığımız kısmıdır. Zihin eksik kalan parçayı tamamlamaya çalışırken aynı yere tekrar dönebilir, farklı ihtimalleri değerlendirebilir ve geçmişte yaşananları bugünkü bilgilerimizle yeniden yorumlayabilir.
Bu tekrarlar zaman zaman bir duygunun devam ettiği şeklinde yorumlanabilir. Oysa aklına gelen her şey, hayatında yeniden yer vermek istediğin bir şey değildir. Bir insanı düşünmek onu geri istemekle, geçmişte verdiğin bir kararı sorgulamak o karardan pişman olmakla aynı anlama gelmeyebilir.
Bazen zihin yalnızca tamamlayamadığı bir hikâyeyi anlamaya çalışıyordur.
Üstelik tamamlanmamış olanın zihinde kalmasının başka bir tarafı daha vardır: Sonunu bilmediğimiz şeyler ihtimallere açık kalır.
Bir deneyim tamamlandığında artık ne olduğunu biliriz. Beklentilerimizin karşılanmadığı tarafları da vardır, iyi gelen tarafları da. Gerçeklik, ihtimallerin yerini almıştır. Ancak yarım kalan bir şeyde bu sınır oluşmaz. Nasıl devam edeceğini bilmediğimiz için zihin o boşluğu farklı olasılıklarla doldurabilir.
Tam da burada, yaşananla yaşanabilecek olan arasındaki fark bulanıklaşabilir.
Çünkü gerçekleşmemiş bir ihtimalin gerçek hayatla sınanmış bir hâli yoktur. Hayal ettiğimiz biçimiyle kalabilir. Bu nedenle bazen yarım kalan şey, gerçekte olduğundan daha anlamlı ya da daha farklı görünmeye başlayabilir. Aslında özlediğimiz şey geçmişte yaşadığımız deneyim değil, onun zihnimizde tamamladığımız başka bir versiyonu da olabilir.
Bu durum geçmişe bakışımızı da etkileyebilir. Bugün bildiklerimizle geçmişte yaşananları yeniden değerlendirdiğimizde, o zamanki koşulları gözden kaçırabiliriz. “Şöyle olsaydı ne olurdu?” sorusu zihinde birçok farklı cevap üretebilir. Ancak bu cevapların hiçbiri yaşanmış bir gerçeklik değildir. Onlar yalnızca gerçekleşmemiş ihtimallerdir.
Belirsizlik tam da bu nedenle zihinde geniş bir alan açar. Kesin bir son olmadığında, tek bir açıklamaya da sahip olmayız. Zihin ise bu boşluğu anlamlandırmaya çalışmaya devam edebilir.
Belki de yarım kalan şeyleri bu kadar uzun süre düşünmemizin nedeni onların her zaman daha değerli olması değildir. Tamamlanmış olanın bir sonu vardır; yarım kalan ise zihinde hâlâ bir soru taşıyabilir.
Bu yüzden geçmişten bir şey yeniden aklına geldiğinde, yalnızca “Neden hâlâ düşünüyorum?” sorusu üzerinden anlam vermek yanıltıcı olabilir. Çünkü hatırlamak, özlemek, istemek ve anlamaya çalışmak birbirine benzese de aynı deneyimler değildir.
Bazen zihnin geçmişe dönmesi, oraya yeniden gitmek istediğini değil; orada hâlâ anlamlandıramadığı bir şey bulunduğunu gösterebilir.
Ve belki de yarım kalan şeylerin zihnimizde bıraktığı en belirgin iz tam olarak budur:
Bir sonun olmaması, zihnin o hikâyeye kendi içinde bir son aramaya devam etmesi.