Günümüzde sinema sektöründe terapi bir arka plan unsurudur. Terapi, karakterlerle bağ kurabilmemiz için geçmiş yaşantılara dair bilgi veren bir köprü işlevi görür. In Treatment (García, 2008-2010, 2021) ise terapi üzerine kurgulanmış neredeyse tamamı tek bir odada, gerçek zamanlı diyaloglarla geçen bir dizidir. In Treatment, terapiyi olay örgüsünün kendisi haline getirir. Bu tercih tesadüf değildir. İzleyici mekan değişimi, aksiyon ve müzik gibi unsurlardan yoksun bırakılınca geriye yalnız iki insan arasındaki ilişkinin saf dokusu kalır. Sessizlikler, tereddütler, göz teması, sözün kesilme anları izleyicinin odak noktası haline gelir. Bu yazıda, dizinin psikoterapötik ilişkiye dair klinik kavramları nasıl aktardığını ele alacağız.
Terapötik İttifak: Güvenin İnşası ve Kırılganlığı
Terapötik ittifak (working alliance) kavramı, terapist ve danışan arasındaki işbirlikçi bağı; ortak amaçlar, üzerinde anlaşılan görevler ve duygusal bağ olmak üzere üç ölçüt ile tanımlanır (Bordin, 1979). Horvath ve Greenberg’in (1989) çalışması, terapötik ittifakı yalnızca terapist ve danışan arasındaki ‘iyi ilişki’ olarak görmenin ötesine geçerek, bu ilişkinin amaçlar, görevler ve duygusal üzerinden nasıl şekillendiğini değerlendirmeye olanak sağlar . In Treatment’ın başkarakteri Paul, her danışanıyla farklı bir terapötik ittifak biçimi kurar. Örneğin suçluluk ve otorite krizi yaşayan savaş pilotu olan danışanı Alex ile gerilimli, meydan okuyan bir bağ kurarken; diğer bir danışanı olan Laura ile sınırları sürekli zorlayan, test eden gerilimli bir yakınlık kurmaktadır. Genç cimnastikçi bir danışanı olan Sophie ile kurduğu ittifak ise diğerlerinden çok daha farklı bir dinamiğe sahiptir. Ergenlik döneminin tipik güvensizliği, otoriteye karşı tedbirli davranışlar ve aynı zamanda bir yetişkinden şefkat görmeye dair arayış bir arada yaşanır. Paul Sophie ile konuşurken hem bir terapist hem de güvenilir bir yetişkin figürü olmaya çalışır. Bu durum aslında ergen danışanlarla kurulan ittifakın, yetişkin danışanlarla kurulan ittifak formuyla nasıl ayrıştığını gösterir. Ergen danışanla çalışırken amaç ve görev üzerinde anlaşma kadar, danışanın özerklik ihtiyacına saygı duyarken güven inşa etmek de kritik hale gelir. Dizi izleyiciye terapötik ittifakın sabit bir “ iyi terapist tavrı” olmadığını, her danışanla yeniden kurulan dinamik bir süreç olduğunu gösterir. Bordin’in (1979) vurguladığı gibi, ittifak sabit değil, ilişki boyunca sürekli yeniden kurulan bir yapıdır. Dizi izleyiciye güvenin doğrusal şekilde değil, süreç içinde kırılıp onarılarak inşa edildiğini gösterir.
Aktarım ve Karşı Aktarım: Laura Vakası
Aktarım, danışanın geçmiş ilişkilerine dair duyguları terapiste taşımasıdır (Freud, 1912). Karşı aktarım dediğimiz şey ise terapistin kendi çözülmemiş meselelerinin danışana yansımasıdır. Gabbard (2001) bunun artık yalnızca bir “engel” olmadığını, terapistin danışanı anlamasına yarayan bir veri olarak da görüldüğünü söylüyor. Dizide Laura, Paul’e romantik/cinsel nitelikli aktarım ortaya çıkar. Paul ise buna net bir tepki veremez, sınırları zaman zaman korumakta zorlandığı görülür. Diziye dair en tartışmalı nokta burasıdır. Dizide “İdeal terapist” değil, daha insani ve kusurlu bir figür çiziliyor. İzleyici tam bu noktada terapist ne zaman aktarımı yorumlar ve profesyonel bir tavır takınır, ne zaman aktarıma kapılan insani yönünü ortaya çıkartır diye düşünmeden edemiyor.
Terapistin Kendi Terapisi: Gina Seansları
Diziyi daha cesur kılan şeylerden birisi de Paul’ün kendi süpervizörü Gina ile yaptığı seansları izleyiciye sunması. Dizi terapisti daha insani bir noktadan değerlendirip izleyiciye terapistin de kırılabilir, hata yapabilir ve kayıp yaşayabilir olduğunu göstermeye çalışıyor. Yalom (2002) terapötik ilişkiyi yalnızca teknik müdehalelerin gerçekleştiği bir alan olarak değil, terapistin de kendi insani yönüyle sürece dahil olduğu bir karşılama olarak değerlendirir. Paul burada alışık olduğumuz “iyileştiren terapist” idealinden uzak, tükenmiş, evliliği dağılmakta ve mesleki yargı hataları yapan bir terapist olarak karşımıza çıkıyor. Norcross (2005) terapistin kendi terapi sürecinin lüks olmadığını, mesleki yeterlilik ve danışan güvenliği için gerekli olduğunu gösteren geniş bir literatüre işaret eder. Günümüzde popüler kültür, buna çok değinmiyor. Ama In Treatment dizisi, terapistin de aslında bir insan olduğunu bizlere tekrardan hatırlatıyor.
Zaman, Sessizlik, Mekan
Gerçek zamanlı ve tek mekanlı bir kurgu izleyicide bir beklenti hali yaratır. Sessizlik öylece kesilip geçilmiyor, kamera yüze uzun süre odaklanıyor. Terapötik açıdan sessizlik aslında direncin, düşünmenin ya da kimin sözü aldığının bir işareti olabilir. In Treatment ise bunu bize göstermekle kalmayıp hissettiriyor. Rogers (1957) terapötik değişim için gerekli koşullar arasında empatik anlayış ve koşulsuz kabulün yer aldığından bahseder. Bunlar çoğunlukla sözle değil, bahsi geçen sabırlı bekleyiş anlarıyla aktarılır. Aslında burada temel çıkarım terapinin bir bilgi aktarımından daha ziyade zamanla kurulan bir ilişki biçimi olduğudur.
Sonuç
In Treatment bazı yönleriyle gerçek terapi pratiğinden kasten sapıyor. Paul’ün Laura’yla yaşadığı sınır belirsizliği gerçek bir klinik ortamda kabul edilemez türdendir. Ama dizinin özgünlüğü tam olarak bu noktada ortaya çıkıyor. Bu kusurlu olan anları tüm çıplaklığıyla izleyiciye sunuyor. Aslında In Treatment izleyici için teknik bir rehberden çok terapötik ilişkinin birçok dinamiğine dair düşünme alanı açan bir dizi oluyor.
Kaynakça
- Bordin, E. S. (1979). The generalizability of the psychoanalytic concept of the working alliance. Psychotherapy: Theory, Research & Practice, 16(3), 252–260. https://doi.org/10.1037/h0085885
- Freud, S. (1958). The dynamics of transference. In J. Strachey (Ed. & Trans.), The standard edition of the complete psychological works of Sigmund Freud (Vol. 12, pp. 97–108). Hogarth Press. (Original work published 1912)
- Gabbard, G. O. (2001). A contemporary psychoanalytic model of countertransference. Journal of Clinical Psychology, 57(8), 983–991. https://doi.org/10.1002/jclp.1058
- García, R. (Creator). (2008–2010, 2021). In Treatment [TV series]. HBO.
- Horvath, A. O., & Greenberg, L. S. (1989). Development and validation of the Working Alliance Inventory. Journal of Counseling Psychology, 36(2), 223–233. https://doi.org/10.1037/0022-0167.36.2.223
- Norcross, J. C. (2005). The psychotherapist’s own psychotherapy: Educating and developing psychologists. American Psychologist, 60(8), 840–850. https://doi.org/10.1037/0003-066X.60.8.840
- Rogers, C. R. (1957). The necessary and sufficient conditions of therapeutic personality change. Journal of Consulting Psychology, 21(2), 95–103. https://doi.org/10.1037/h0045357
- Yalom, I. D. (2002). The gift of therapy: An open letter to a new generation of therapists and their patients. HarperCollins.
