Bir ilişkide güven, çoğu zaman fark edilmeden yaşanan bir duygudur. Partnerimizin söylediği bir sözün doğruluğunu her gün sorgulamayız, nerede olduğunu öğrenmek için sürekli kanıt istemeyiz ya da anlattığı bir olayın arkasında başka bir gerçek olup olmadığını düşünmeyiz. Çünkü güven, ilişkide belirsizliği azaltır. Ancak bir yalan ortaya çıktığında yalnızca söylenen gerçek dışı bilgi değil, kişinin ilişkiye dair kurduğu güven duygusu da sarsılır.
Bu nedenle partnerinin yalan söylediğini öğrenen kişinin zihninde yalnızca “Bana neden yalan söyledi?” sorusu oluşmaz. Bunun yanında “Başka neleri bilmiyorum?”, “Daha önce söylediklerinin hangisi doğruydu?” ve “Tekrar yapacak mı?” gibi sorular da ortaya çıkabilir. Böylece tek bir olay, geçmişte yaşanan birçok anın yeniden sorgulanmasına neden olabilir.
Yalan neden güveni bu kadar etkiler?
Güven, yakın ilişkilerin temel bileşenlerinden biridir. Bir kişiye güvenirken onun her davranışını kontrol etmek zorunda kalmayacağımızı varsayarız. Bu nedenle yalan, yalnızca bir bilginin saklanması olarak değil, kişinin ilişki içerisinde sahip olduğu güvenli alanın bozulması olarak da deneyimlenebilir.
Özellikle önemli konularda söylenen yalanlar, kişinin partnerine yönelik algısını değiştirebilir. Daha önce sıradan görünen bir davranış, güven kırıldıktan sonra şüpheli hale gelebilir. Partnerin geç cevap vermesi, telefonunu yanında taşımaması veya planındaki küçük bir değişiklik bile “Acaba yine bir şey mi saklıyor?” düşüncesini tetikleyebilir.
Burada dikkat edilmesi gereken önemli nokta, şüphe duygusunun her zaman gerçeğin göstergesi olmadığıdır. Güven kırıldıktan sonra kişi, kendisini yeniden incinmekten korumak için çevresindeki işaretleri daha fazla takip etmeye başlayabilir.
“Bir daha hazırlıksız yakalanmayayım”
Güven kaybının ardından ortaya çıkan kontrol davranışlarının altında bazen bu düşünce bulunur. Telefonu kontrol etmek, sürekli nerede olduğunu sormak, sosyal medya hareketlerini takip etmek veya anlatılan detayları tekrar tekrar sorgulamak kişiye kısa süreli bir rahatlama sağlayabilir.
Fakat bu rahatlama genellikle kalıcı değildir. Çünkü kontrol etmek güveni yeniden oluşturmaz; yalnızca belirsizliği geçici olarak azaltır. Bir süre sonra yeni bir soru ortaya çıkar ve kişi yeniden kontrol etme ihtiyacı hissedebilir.
Böylece ilişkide iki tarafın da zorlandığı bir döngü oluşabilir: Bir taraf sürekli kanıt ararken diğer taraf sürekli kendisini açıklamak zorunda hissedebilir. İlişki, yakınlık ve güven alanından çıkıp adeta bir denetim alanına dönüşebilir.
Peki yalan söyleyen partnerin sorumluluğu nedir?
Güven kaybını yaşayan kişiye yalnızca “Artık güvenmeyi öğrenmelisin” demek yeterli değildir. Güvenin yeniden kurulabilmesi için yalan söyleyen kişinin de sorumluluk alması gerekir.
Bunun ilk adımı, yaşanan durumu küçümsememek ve sorumluluğu karşı tarafa yüklememektir. “Sen zaten kızardın, o yüzden söylemedim” gibi açıklamalar yalanın nedenini açıklayabilir ancak yarattığı etkiyi ortadan kaldırmaz.
Güvenin yeniden kurulması; dürüstlük, tutarlılık, açık iletişim ve zaman gerektirir. Özür önemli bir başlangıçtır fakat tek başına yeterli olmayabilir. Söylenenlerle davranışların zaman içerisinde birbirini desteklemesi gerekir.
Güven yeniden kurulabilir mi?
Evet, bazı ilişkilerde güven yeniden kurulabilir. Ancak bu, yaşanan olay hiç olmamış gibi davranmak anlamına gelmez. Tam tersine, yaşanan durumun açıkça konuşulması ve ilişkide hangi sınırların ihlal edildiğinin anlaşılması gerekir.
Güven yeniden oluşturulurken iki tarafın da şu sorular üzerinde düşünmesi önemlidir: Ne oldu? Bu durum neden yaşandı? Bundan sonra neyin farklı olması gerekiyor? Güven duygusunun yeniden oluşması için hangi davranışlara ihtiyaç var?
Aynı zamanda güven kırılan kişinin de kendi sınırlarını fark etmesi gerekir. Affetmek ile güvenmek aynı şey değildir. Bir kişiyi affetmek mümkünken ona yeniden güvenmek için zamana ihtiyaç duyulabilir. Bazen de güvenin yeniden kurulması mümkün olmayabilir. Bu noktada kişinin kendi ihtiyaçlarını ve ilişkinin kendisine nasıl hissettirdiğini değerlendirmesi önemlidir.
Şüpheyle yaşamak zorunda mıyız?
Bir ilişkide güven kırıldığında kişinin sürekli şüphe içinde yaşaması sağlıklı bir ilişki biçimi değildir. Aynı şekilde partnerin “Bana güveniyorsan beni asla sorgulama” diyerek yaşanan güven ihlalinin etkilerini yok sayması da çözüm değildir.
Sağlıklı olan, yaşanan sorunu görünür hale getirerek güvenin yeniden kurulup kurulamayacağını birlikte değerlendirebilmektir.
Çünkü güven, “Bana asla yalan söylemeyeceksin” beklentisinden daha fazlasıdır. Asıl mesele, ilişkide gerçeğin söylenebileceğine, hata yapıldığında sorumluluk alınacağına ve zor konuşmaların saklanmadan yapılabileceğine inanabilmektir.
Belki de ilişkilerde güveni en iyi anlatan şey, hiç şüphe duymamak değil; şüphe ortaya çıktığında onu konuşabilecek kadar güvende hissetmektir.
Kaynakça
- Kaynakça
- Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2016). Attachment in adulthood: Structure, dynamics, and change (2nd ed.). Guilford Press.
- Rempel, J. K., Holmes, J. G., & Zanna, M. P. (1985). Trust in close relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 49(1), 95–112.
- Simpson, J. A. (2007). Psychological foundations of trust. Current Directions in Psychological Science, 16(5), 264–268.
- Wieselquist, J., Rusbult, C. E., Foster, C. A., & Agnew, C. R. (1999). Commitment, pro-relationship behavior, and trust in close relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 77(5), 942–966.
