Bilişsel performanstaki gerileme yaşa bağlı olarak bilişsel işlevlerde azalma ile başlar ve demans ile devam eder (Pottie vd., 2016). Hastalık ilerledikçe bu hastaların bağımsız olarak yaşaması gittikçe zorlaşır. Dünya çapında yaklaşık 55 milyon kişi demans hastasıdır. Bu sayının 2050 yılına kadar 139 milyona ulaşması bekleniyor (GBD, 2025). Demansın ilerlemesini durdurabilecek veya tersine çevirebilecek bir ilaç henüz bulunmamaktadır. Ancak risk faktörlerinin tespit edilerek erken dönemde kontrol edilmesiyle birlikte önlenebilir veya geciktirilebilir. Bundan dolayı risk faktörlerini belirlemek ve bu risk faktörlerini önleyip tedavi etmek oldukça önemlidir (Jia vd., 2018).
Yaşlılarda Psikolojik Sağlık ve Bilişsel İlişki
Yaşlılar arasında en yaygın psikolojik sorunlar anksiyete ve depresyondur (Wang vd., 2022; Li vd., 2021). Yaşlılardaki fiziksel sorunlar; onların depresyon, anksiyete, uyku bozuklukları, travma sonrası stres bozukluğu gibi psikolojik sağlığını tehdit etmektedir (Ehring ve Watkins, 2008). Ve buna bağlı olarak depresyon ve anksiyete gibi psikolojik sorunların yaşlılarda bilişsel gerilemeyi arttırdığı bulunmuştur (Boyle vd., 2010; Gulpers vd., 2022).
Wuhan Çalışması ve Bilişsel Değerlendirme Sonuçları
Çin’de 60 yaş üzerinde olan, 6 aydan fazla Wuhan kentinde yaşayan, normal iletişim kurabilen ve anketi tamamlayabilen katılımcılar üzerinde bir çalışma yapılmıştır (Niansi vd., 2025). Araştırmayı titizlikle yürütebilmek için kalp rahatsızlığı, kötü huylu tümörleri, alkol ve uyuşturucu bağımlılığı olan katılımcılar çalışmaya dahil edilmemiştir. Katılımcılardan Israrcı Düşünme Anketi (PTQ) ‘ni, Mini Mental Durum Testini ve Montreal Bilişsel Değerlendirme (MoCA) testini doldurmaları istenmiştir. Montreal Bilişsel Değerlendirme testi; oryantasyon, hafıza, dikkat, dil, görsel-uzamsal, yürütücü işlevler gibi bilişsel alanları ölçmek için tercih edilmiştir. Kişinin uzun süreli olarak olumsuz düşünme ve bunu alışkanlık haline getirme durumunda beynin dikkat, yürütücü işlev ve bilişte bozulmalara neden olabileceği sonucuna varılmıştır.
Eğitim Düzeyinin Bilişsel Performans Üzerindeki Rolü
80-90 yaş arasındaki ilkokul ve altı eğitime sahip yaşlı yetişkinlerin bilişsel performans testlerinden aldıkları puanlarda anlamlı bir fark bulunamamıştır. Bunun nedeninin, düşük eğitim düzeyine sahip bireylerin algılama ve ifade etme becerilerinin sınırlı olmasından kaynaklı olduğu belirtilmiştir. Başka bir çalışmada eğitim düzeyinin düşük olduğu yaşlı yetişkinlerde sınırlı beslenme ve sınırlı eğitim kaynaklarına sahip olmalarına bağlı olarak bilişsel işlevleri olumsuz olarak etkileyebileceği bulunmuştur (Aihemaitijiang vd., 2022). Tüm bu bilgiler ışığında, eğitim düzeyinin ve tekrarlayıcı olumsuz düşüncelerin yaşlandıkça bilişsel bozulmalara neden olduğu rahatlıkla söylenebilir.
Kaynakça
-
Canadian Task Force on Preventive Health Care, Pottie K, Rahal R, Jaramillo A, Birtwhistle R, Thombs BD, vd. Recommendations on screening for cognitive impairment in older adults. CMAJ. 2016;188(1):37–46.
-
GBD 2019 Dementia Forecasting Collaborators. Estimation of the global prevalence of dementia in 2019 and forecasted prevalence in 2050: an analysis for the global burden of disease study 2019. Lancet Public Health. 2022;7(2):e105–25.
-
Jia L, Du Y, Chu L, Zhang Z, Li F, Lyu D, vd. Prevalence, risk factors, and management of dementia and mild cognitive impairment in adults aged 60 years or older in China: a cross-sectional study. Lancet Public Health. 2020;5(12):e661–71.
-
Ye N., Peng L., Deng B., Hu H., Wang Y., Zheng T., Ai T., Liu X., Zhou S., vd. (2025). Repetitive negative thinking is associated with cognitive function decline in older adults: a cross-sectional study. BMC psychiatry, 25(1), 562.
-
Hou P, Xue H, Zhang Y, Ping Y, Zheng Y, Wang Y, et al. Mediating effect of loneliness in the relationship between depressive symptoms and cognitive frailty in community-dwelling older adults. Brain Sci. 2022;12(10):1341.
-
Li CWY, Yao YT, Hu YD. Mental health status of the elderly in China and intervention suggestions. China Med Herald. 2021;18(15):192–6.
-
Ehring T, Watkins ER. Repetitive negative thinking as a transdiagnostic process. Int J Cogn Therapy. 2008.
-
Boyle LL, Porsteinsson AP, Cui X, King DA, Lyness JM. Depression predicts cognitive disorders in older primary care patients. J Clin Psychiatry. 2010;71(1):74–9.
-
Gulpers BJA, Verhey FRJ, Eussen SJPM, Schram MT, de Galan BE, van Boxtel MPJ, et al. Anxiety and cognitive functioning in the Maastricht study: A cross-sectional population study. J Affect Disord. 2022;319:570–9.
-
Aihemaitijiang S, Ye C, Halimulati M, Huang X, Wang R, Zhang Z. Development and validation of nutrition literacy questionnaire for the Chinese Elderly. Nutrients. 2022;14(5):1005.
