Bir ilişkide bazen aynı konu etrafında defalarca tartıştığımızı fark ederiz. “Bunu daha önce de konuşmadık mı?”, “Neden yine aynı yere geldik?” ya da “Ne söylesem beni anlamıyor” gibi cümleler aslında birçok ilişkinin içinde oldukça tanıdık bir durumdur. Üstelik tartışmanın konusu her seferinde aynı olmayabilir. Bir gün geç cevap verilen bir mesaj, başka bir gün son anda değişen bir plan ya da söylenen küçük bir cümle tartışmayı başlatabilir; fakat bütün bu olayların sonunda ortaya çıkan duygu ve davranışlar birbirine benzeyebilir. Çünkü ilişkilerde yaşadığımız çatışmalar çoğu zaman yalnızca o an yaşanan olayla ilgili değildir. Bir davranışın bizim için ne anlama geldiği, ona verdiğimiz tepkiyi de etkiler. Örneğin, partnerimizin mesajımıza geç cevap vermesi tek başına oldukça sıradan bir durum olabilir. Ancak bunu “Beni artık eskisi kadar önemsemiyor” şeklinde yorumladığımızda, yaşadığımız duygu yalnızca kızgınlık olmayabilir; kırgınlık, kaygı ya da değersiz hissetme de buna eşlik edebilir. Bu duyguyla birlikte partnerimizden daha fazla açıklama istemek, daha çok soru sormak veya ilgisini kanıtlamasını beklemek mümkün olabilir. Karşı taraf ise bu tepkileri “Bana güvenmiyor” ya da “Ne yaparsam yapayım yetmiyor” şeklinde algılayarak geri çekilebilir. O geri çekildikçe ilk kişi daha fazla kaygılanıp yakınlık arayabilir, yakınlık arttıkça diğer kişi daha fazla uzaklaşabilir. Böylece aslında ilk tartışma konusu olan mesaj çoktan geride kalırken, iki kişi aynı ilişkinin içinde birbirini tetikleyen bir döngünün içine girebilir.
İlişkilerde tekrar eden çatışmaları anlamak için bu nedenle yalnızca “Kim haklı?” sorusuna bakmak yeterli olmayabilir. Bazen daha önemli olan soru “Bu tartışmada ikimiz de neye ihtiyaç duyuyoruz?” sorusudur. Çünkü insanların ilişkilerde ihtiyaçlarını her zaman doğrudan ifade etmesi kolay değildir. Bir kişi “Beni bırakma, senin için önemli olduğumu hissetmek istiyorum” demek yerine öfkelenebilir. Bir başka kişi “Biraz alana ve sakinleşmeye ihtiyacım var” demek yerine sessizleşebilir. Dışarıdan bakıldığında biri ilgisiz, diğeri ise fazla ısrarcı görünebilir; ancak davranışların altında farklı duygusal ihtiyaçlar bulunabilir. Psikolojide bağlanma biçimleri, kişilerin yakın ilişkilerde güven, mesafe ve yakınlıkla ilgili davranışlarını anlamak için kullanılan önemli çerçevelerden biridir. Bazı kişiler ilişkide yaşanan küçük bir mesafeyi daha yoğun bir kaygıyla karşılayabilirken, bazı kişiler yoğun duygusal yakınlık karşısında geri çekilmeyi tercih edebilir. Ancak insanları yalnızca “kaygılı” veya “kaçıngan” olarak etiketlemek ilişkilerin bütününü açıklamak için yeterli değildir. Kişinin geçmiş deneyimleri, içinde bulunduğu koşullar, ilişkinin niteliği, stres düzeyi ve partnerlerin birbirlerine verdiği tepkiler de bu davranışlarda rol oynayabilir.
Örneğin, bir partner sorun yaşandığında hemen konuşup çözmek isterken diğer partner sakinleşmek için biraz zamana ihtiyaç duyabilir. İlk kişi bu sessizliği “Benden uzaklaşıyor” şeklinde yorumlayıp konuşmak için daha fazla ısrar edebilir. Diğer kişi ise bu ısrarı baskı olarak algılayıp daha fazla uzaklaşabilir. Bir süre sonra tartışmanın ilk nedeni unutulur ve geriye “Sen zaten beni hiç anlamıyorsun” veya “Sen de sürekli sorun çıkarıyorsun” gibi genellemeler kalır. Burada iki kişinin de aslında kendisini korumaya çalıştığı bir durum ortaya çıkabilir. Biri terk edilmekten ya da önemsenmemekten korktuğu için yakınlaşırken, diğeri suçlanmaktan veya baskı altında kalmaktan kaçındığı için uzaklaşabilir. Böylece iki taraf da kendi açısından anlaşılır bir tepki verirken, birbirlerinin tepkilerini daha da güçlendirebilir.
İlişkilerde iletişim biçimi de bu döngünün devam edip etmemesinde önemli bir yere sahiptir. “Sen zaten hiçbir zaman beni düşünmüyorsun” demek çoğu zaman kişinin gerçek duygusunu doğrudan anlatmaz. Belki kişi aslında “Böyle olduğunda kendimi geri planda kalmış hissediyorum ve senden biraz daha fazla ilgi görmek istiyorum” demeye çalışıyordur. Ancak suçlayıcı bir cümle karşı tarafta savunma yaratabilir ve kişi kendisini açıklamak yerine kendini korumaya başlayabilir. Bu noktada iletişim yalnızca konuşmak değil, karşımızdaki kişinin söylediklerinin altında ne olduğunu anlamaya çalışmakla da ilgilidir. Çünkü ilişkilerde bazen insanlar cevap vermek için dinler, anlamak için değil. Partner konuşurken kendi savunmamızı hazırlamak, geçmişte yaşananları hatırlamak veya “Şimdi kesin yine aynı şeyi söyleyecek” diye düşünmek, karşımızdaki kişinin gerçekten ne anlatmaya çalıştığını duymamızı zorlaştırabilir. Ayrıca zihnimiz, özellikle duygusal olarak yoğun olduğumuz anlarda, eksik bilgileri hızlıca tamamlayabilir. Partnerimiz sessiz olduğunda gerçekten ne düşündüğünü bilmeyebiliriz; fakat zihnimiz hemen “Bana kızdı”, “Artık beni sevmiyor” veya “Benden uzaklaşıyor” gibi sonuçlara ulaşabilir. Bu düşünceler gerçekmiş gibi hissedildiğinde davranışlarımız da buna göre şekillenebilir. Oysa aynı sessizlik başka bir kişi için yalnızca “Bugün biraz yorgun” anlamına gelebilir. Bu nedenle ilişkilerde yalnızca yaşanan davranışa değil, o davranışa verdiğimiz anlama da bakmak önemlidir.
Elbette her tartışmanın altında derin bir psikolojik neden aramak da doğru değildir. Bazen insanlar gerçekten yorgun, stresli veya o gün yaşadıkları başka bir olay nedeniyle daha hassas olabilir. Her anlaşmazlığı bağlanma biçimleriyle açıklamak da ilişkilerin karmaşıklığını gözden kaçırabilir. Ancak aynı tartışmanın farklı konular üzerinden tekrar tekrar yaşandığını fark ediyorsak, burada ilişkinin içinde oluşmuş bir etkileşim döngüsüne bakmak anlamlı olabilir. Özellikle her tartışmanın sonunda bir tarafın kendisini yalnız, diğer tarafın ise baskı altında hissetmesi gibi benzer sonuçlar ortaya çıkıyorsa, mesele yalnızca tartışılan konu olmayabilir. Belki de ilişkinin içinde iki kişinin birbirine verdiği tepkiler zamanla bir döngü oluşturmuştur. Bu döngüyü fark etmek “Sorun sende” ya da “Sorun bende” demekten farklıdır. Çünkü ilişkisel dinamikler çoğu zaman iki kişinin karşılıklı tepkileriyle şekillenir. Bir kişinin davranışı diğerinin tepkisini, diğerinin tepkisi de ilk kişinin davranışını etkileyebilir. Bu yüzden ilişkilerde bazen haklı çıkmaktan çok, tekrar eden döngüyü görebilmek önemlidir. “Yine neden böyle yaptın?” sorusunun yerine “Biz bu noktaya her geldiğimizde ne oluyor?” diye bakmak farklı bir kapı açabilir. Belki biri kendini anlaşılmamış hissediyordur, diğeri sürekli suçlanıyormuş gibi hissediyordur. Belki biri yakınlık ararken diğeri biraz alana ihtiyaç duyuyordur. Belki de ikisi de aslında ilişkide güvende ve değerli hissetmek istiyordur fakat bunu birbirlerinden çok farklı şekillerde göstermektedir.
Sağlıklı bir ilişki hiç tartışmamak anlamına gelmez. İki farklı insanın farklı ihtiyaçlarının, beklentilerinin ve sınırlarının olması oldukça doğaldır. Önemli olan, çatışmaların ilişkinin içinde nasıl ele alındığı ve tarafların çatışma sonrasında birbirlerini anlamaya ne kadar yaklaşabildiğidir. Çünkü bazen aynı tartışmayı tekrar tekrar yaşamamızın nedeni birbirimizi önemsemememiz değil, birbirimizin davranışlarının arkasındaki duyguyu göremememiz olabilir. Kızgınlığın altında kırgınlık, sessizliğin altında incinmişlik, ısrarın altında kaybetme korkusu ya da uzaklaşmanın altında bunalmışlık bulunabilir. Belki de ilişkilerde kendimize sorabileceğimiz en önemli sorulardan biri şudur: “Şu anda partnerime gerçekten ne anlatmaya çalışıyorum ve o, benim davranışımı nasıl duyuyor?” Bu soruya vereceğimiz cevap, aynı tartışmanın içinde dönüp durmak yerine, ilişkinin altında çalışan döngüyü fark etmemize yardımcı olabilir.
