Zihnimizin İçindeki Bitmeyen Konuşma: Neden Her Şeyi Fazla Düşünüyoruz?
Hiç yatağa uzandığınızda, gün içinde yaşadığınız küçücük bir konuşmanın zihninizde tekrar tekrar dönmeye başladığı oldu mu?
“Acaba bunu söylerken yanlış mı anlaşıldım?” “Keşke öyle cevap vermeseydim.” “Ya işler düşündüğüm gibi gitmezse?”
Bazen gün bitiyor ama zihnimizin mesaisi bitmiyor. Yaşanmış bir olayı yeniden değerlendiriyor, henüz gerçekleşmemiş durumlar hakkında senaryolar üretiyor ve çoğu zaman aynı düşüncelerin içinde dönüp duruyoruz. Peki zihnimiz neden bunu yapıyor?
Düşünmek mi, fazla düşünmek mi?
Aslında düşünmek hayatımızın doğal ve gerekli bir parçası. Bir problemi çözmek, karar vermek, plan yapmak veya yaşadığımız bir olayı anlamlandırmak için düşünmeye ihtiyacımız var. Fakat düşünceler çözüm üretmek yerine sürekli aynı noktaya dönmeye başladığında bu durum yorucu hâle gelebiliyor.
Psikolojide ruminasyon, kişinin özellikle olumsuz yaşantıları ve düşünceleri tekrar tekrar zihninde değerlendirmesi olarak ele alınır. Örneğin bir arkadaşımızla yaptığımız konuşmayı defalarca düşünüp “Acaba neden böyle söyledi?” diye saatlerce analiz etmek, çoğu zaman yeni bir çözüm üretmez. Sadece zihinsel yorgunluğumuzu artırabilir.
Gelecekle ilgili sürekli “Ya şöyle olursa?” şeklinde düşünmek ise kaygıyla yakından ilişkili olabilir. Henüz yaşanmamış bir durum için zihnimizde onlarca senaryo oluşturabiliriz.
Zihnimiz neden bunu yapıyor?
Beynimiz belirsizliği sevmez. Sonucunu bilmediğimiz bir durumla karşılaştığımızda, kontrol hissini yeniden kazanmak için farklı ihtimalleri değerlendirmeye çalışabiliriz.
Bazen geçmişte yaptığımız bir hatayı tekrar tekrar düşünmemizin nedeni de aynıdır: Bir daha aynı hatayı yapmamaya çalışmak. Ancak burada önemli bir ayrım var:
Bir şeyi düşünmek ile aynı şeyin içinde sıkışıp kalmak aynı değildir.
Düşünmek bizi bir sonuca götürüyorsa faydalıdır. Fakat aynı soruyu tekrar tekrar soruyor ve hiçbir yeni cevap bulamıyorsak zihnimiz çözüm aramaktan çok düşüncenin kendisini sürdürüyor olabilir.
Peki ne yapabiliriz?
İlk adım, düşüncelerimizi tamamen susturmaya çalışmak yerine onları fark etmektir.
Kendimize şu soruyu sorabiliriz:
“Şu anda gerçekten bir problemi mi çözüyorum, yoksa aynı düşüncenin içinde mi dönüp duruyorum?”
Eğer ortada çözebileceğimiz somut bir problem varsa, onu küçük parçalara ayırıp atabileceğimiz bir sonraki adımı belirlemek yardımcı olabilir. Fakat değiştiremeyeceğimiz bir durum söz konusuysa, düşünceyle savaşmak yerine onu fark edip dikkatimizi bulunduğumuz ana yönlendirmeyi deneyebiliriz.
Kısa bir yürüyüş yapmak, günlük tutmak, nefese odaklanmak, sevdiğimiz bir işle ilgilenmek veya güvendiğimiz biriyle konuşmak zihinsel yoğunluğu azaltmaya yardımcı olabilir.
Bunun yanında düşüncelerimizi yazmak da onları zihnimizin içinde büyütmek yerine dışarıdan görmemizi sağlayabilir. Bazen kâğıda yazdığımızda, zihnimizde çok büyük görünen bir düşüncenin aslında çözebileceğimiz küçük bir problem olduğunu fark ederiz.
Her düşünce gerçek değildir.
Belki de en önemli nokta şu: Aklımızdan geçen her düşünce bir gerçek değildir.
Zihnimiz bazen yalnızca bir ihtimali gerçekmiş gibi önümüze koyabilir. “Kesin kötü olacak”, “Beni yanlış anladı” veya “Bunu mutlaka mahvettim” gibi düşünceler, kanıtlanmış gerçeklerden çok zihnimizin yaptığı yorumlar olabilir.
Bu yüzden kendimize zaman zaman şunu hatırlatmak önemli:
“Şu anda bunu düşünüyor olmam, bunun gerçekten gerçekleşeceği anlamına gelmez.”
Belki de ihtiyacımız olan şey düşüncelerimizi tamamen susturmak değil; onlarla aramıza biraz mesafe koymayı öğrenmektir.
Çünkü zihnimiz bizimle konuşmaya devam edecek. Önemli olan, her söylediğine inanmak zorunda olmadığımızı hatırlamak.
Bazen zihnimizin sesini susturmak değil, hangi düşünceyi dinleyeceğimizi seçmek iyileştirici bir başlangıç olabilir.
