Psikoterapi hakkında en yaygın yanılgılardan biri, onun yalnızca “dert dinleyen, teselli eden, arkadaşça bir sohbet” olduğudur. Oysa terapi, belirli bir kuramsal çerçeveye, uzun bir klinik eğitime, süpervizyona ve etik sınırlara dayanan, sistematik bir değişim sürecidir. Bir diğer yanlış inanış, terapinin yalnızca “ağır ruhsal hastalığı olanlar” için gerekli olduğudur; oysa araştırmalar terapinin kaygı, tükenmişlik, ilişki güçlükleri, yas, kimlik arayışı ve yaşamsal geçiş dönemleri gibi çok daha geniş bir yelpazede etkili olduğunu göstermektedir. Terapi ayrıca “terapistin size ne yapmanız gerektiğini söylediği” bir danışmanlık ya da akıl verme hizmeti de değildir; amaç, kişinin kendi içgörüsünü, duygusal kapasitesini ve kaynaklarını geliştirerek kendi kararlarını daha bilinçli biçimde verebilmesidir.
Terapinin etkili olup olmadığı sorusu onlarca yıldır sistematik biçimde araştırılmaktadır ve bulgular oldukça nettir. Wampold ve Imel’in (2015) “The Great Psychotherapy Debate” adlı kapsamlı derlemesinde ortaya konduğu üzere, farklı terapi ekollerinin sonuç etkinlikleri arasındaki fark, uzun süredir sanılanın aksine oldukça küçüktür; bunun yerine sonucu belirleyen asıl etken, terapötik ittifak, empati, umut aşılama ve terapistin bireysel yetkinliği gibi “ortak faktörler”dir. Norcross ve Lambert’in (2018) Psychotherapy dergisinde yayımlanan derlemesi de terapist-danışan ilişkisinin kalitesinin, kullanılan spesifik tekniğe eşit, hatta bazı durumlarda daha güçlü bir sonuç yordayıcısı olduğunu doğrulamaktadır. Bu bulgular, “hangi terapi yöntemi en iyisi” sorusundan çok, “bu terapist bana uygun mu, yanında kendimi güvende, yargılanmadan ve gerçekten anlaşılmış hissediyor muyum” sorusunun klinik sonuç açısından daha belirleyici olduğunu göstermektedir.
Bir başka yanılgı, terapinin “hızlı, doğrusal bir çözüm” sunması gereğidir. Gerçek değişim genellikle doğrusal ilerlemez; iyileşme süreçlerinde ilerleme ve gerileme dönemleri, bazen de geçici bir kötüleşme hissi iç içe geçer, çünkü bastırılmış duygularla yüzleşmek kısa vadede rahatsız edici olabilir. Lilienfeld’in (2007) Perspectives on Psychological Science’ta yayımladığı çalışma, ruh sağlığı alanında yaygın olan bazı popüler ama bilimsel dayanığı zayıf ya da potansiyel olarak zarar verici uygulamalara da dikkat çekerek, danışanların kanıta dayalı yaklaşımları sorgulayarak, bilinçli biçimde seçmesinin önemini vurgular. Sonuç olarak terapi; sihirli bir formül ya da anlık rahatlama garantisi değil, kişinin kendisini daha derinlemesine anlamasına, duygularını sağlıklı biçimde düzenlemesine ve ilişkilerini daha bilinçli sürdürmesine destek olan, bilimsel temelli, ilişkisel ve zaman içinde inşa edilen bir süreçtir.
Terapinin “gizli bir zayıflık itirafı” olduğu düşüncesi de değişmesi gereken bir başka toplumsal yanılgıdır; tam tersine, kişinin kendi ruhsal deneyimiyle yüzleşmeyi ve destek istemeyi seçmesi, güçlü bir öz farkındalık ve cesaret göstergesidir. Ayrıca her terapistin her danışana uygun olmayabileceği, bir terapötik ilişkinin “tutmaması”nın kişinin başarısızlığı anlamına gelmediği de klinik pratikte sıkça karşılaşılan, ancak halk arasında yeterince konuşulmayan bir gerçektir; farklı bir terapistle yeniden denemek, sürecin doğal ve meşru bir parçasıdır.
Kaynakça
- Wampold, B. E., & Imel, Z. E. (2015). The Great Psychotherapy Debate: The Evidence for What Makes Psychotherapy Work (2. baskı). Routledge.
- Norcross, J. C., & Lambert, M. J. (2018). Psychotherapy relationships that work III. Psychotherapy, 55(4), 303-315. https://doi.org/10.1037/pst0000193
- Lilienfeld, S. O. (2007). Psychological treatments that cause harm. Perspectives on Psychological Science, 2(1), 53-70. https://doi.org/10.1111/j.1745-6916.2007.00029.x
