Mutluluk Öğrenilebilir mi?
Mutluluk nedir? Mutluluk öğrenilebilir mi? Ne kadar sürer? Genetik ile mutluluk arasında anlamlı bir ilişki var mıdır? İnsanlık tarihi boyunca üzerinde düşünülen bu soruların cevapları, günümüzde psikoloji ve nörobilim alanındaki çalışmalarla birlikte daha anlaşılır hale gelmeye başlamıştır. Özellikle son yıllarda yapılan araştırmalar, mutluluğun yalnızca doğuştan gelen bir özellik olmadığını; kişinin düşünce biçimi, davranışları, sosyal ilişkileri ve yaşam alışkanlıklarıyla geliştirilebilen bir beceri olduğunu göstermektedir.
Ancak mutluluğun nasıl öğrenilebileceğine değinmeden önce, mutluluk kavramının farklı düşünürler tarafından nasıl tanımlandığına göz atalım.
Charles de Montesquieu, “Mutluluk varacağımız bir istasyon değil, bir yolculuk biçimidir.” der. Bu tanımdan çıkarılabilecek en önemli sonuçlardan biri, mutluluğun ulaşılması gereken tek ve değişmez bir hedef olmadığıdır. Mutluluk, yaşamın içerisinde sürekli yeniden şekillenen kişisel bir deneyimdir. Bu nedenle insanın “Mutlu olduğum gün hayatım tamamlanacak.” düşüncesinden ziyade, günlük yaşamındaki küçük anların farkına varabilmesi önemlidir.
Konfüçyüs ise mutlulukla ilgili olarak, “İnsan iyi şeyler düşündükçe hem kendi dünyasını hem de tüm dünyayı iyi bir hale getirir.” ifadesini kullanır. Bu yaklaşım, düşüncelerimizin duygularımız ve davranışlarımız üzerindeki etkisine dikkat çekmektedir. Elbette yalnızca olumlu düşünmek her problemi ortadan kaldırmaz. Ancak olayları değerlendirme biçimimiz, yaşadığımız duyguların yoğunluğunu ve olaylara verdiğimiz tepkileri önemli ölçüde etkileyebilir.
Lika Chase ise mutluluğun bileşenlerini “yapacak bir şeye, ümit edecek bir şeye, sevgi duyacak bir şeye sahip olmak” şeklinde ifade eder. Bu yaklaşım da mutluluğun yalnızca anlık bir hazdan ibaret olmadığını; anlam, umut, amaç ve ilişkilerle yakından bağlantılı olduğunu göstermektedir.
Bu farklı tanımlamaların ortak noktasına baktığımızda mutluluğun yalnızca aranıp bulunacak bir sonuçtan çok, yaşam içerisinde oluşturulan bir süreç olduğunu görebiliriz. Türk Dil Kurumu tarafından mutluluk, “sevinç duyma, yaşam doyumu gibi duygularla kendini gösteren duygusal bir durum” olarak tanımlanmaktadır. Dolayısıyla mutluluğu yalnızca sürekli neşeli olmak şeklinde düşünmek doğru değildir. Mutlu bir insan da zaman zaman üzülür, öfkelenir, kaygılanır veya hayal kırıklığı yaşayabilir. Psikolojik açıdan sağlıklı olan, hiç olumsuz duygu yaşamamak değil; farklı duygulara alan açabilmek ve bu duygularla sağlıklı şekilde baş edebilmektir.
Peki mutluluk nasıl öğrenilir?
Öncelikle mutluluğu yalnızca büyük hedeflere bağlamamak gerekir. Günlük yaşam içerisinde kişiye keyif veren etkinliklere yer vermek, kişinin kendisini tanıması ve ihtiyaçlarını fark etmesi mutluluk üzerinde olumlu bir etki yaratabilir. Bunun yanında içsel huzuru destekleyen nefes çalışmaları, farkındalık egzersizleri, doğada zaman geçirmek veya kişinin kendisiyle baş başa kalabileceği alanlar oluşturması da faydalı olabilir.
Sosyal ilişkiler de mutluluğun önemli parçalarından biridir. Sevdiğimiz insanlarla kaliteli zaman geçirmek, destekleyici ilişkiler kurmak ve ihtiyaç duyduğumuzda yardım istemekten çekinmemek psikolojik iyi oluşumuzu destekler. Aynı zamanda kişinin kendi sınırlarını koruması, istemediği durumlarda “hayır” diyebilmesi ve kendisine zaman ayırması da önemlidir.
Bu noktada dikkat edilmesi gereken bir başka konu ise stresi hayatımızdan tamamen çıkarmaya çalışmak yerine stresle sağlıklı şekilde baş etmeyi öğrenmektir. Çünkü stres, yaşamın tamamen ortadan kaldırılabilecek bir parçası değildir. Önemli olan stres kaynaklarını fark etmek, kontrol edebildiğimiz alanlara odaklanmak ve kendimize yeterli dinlenme alanı yaratabilmektir.
Mutluluğun sürdürülebilirliği açısından üzerinde durulabilecek bir diğer konu ise hazza alışma durumudur. İnsan beyni olumlu deneyimlere zaman içerisinde alışabilir. Çok istediğimiz bir şeyi elde ettiğimizde yaşadığımız mutluluk ilk günlerde oldukça yoğunken, zaman içerisinde bu duygu azalabilir. Bu nedenle hayatımızdaki keyif veren deneyimleri otomatikleşmiş bir rutine dönüştürmek yerine, onların değerini ve anlamını fark ederek yaşamaya çalışmak önemlidir.
Örneğin her gün aynı şekilde yapılan bir etkinlik zaman içerisinde sıradanlaşabilirken, zaman zaman farklılaştırılan, bilinçli olarak planlanan ve gerçekten keyif alınan aktiviteler daha anlamlı hale gelebilir. Burada amaç kendimizi sürekli daha fazla hazza maruz bırakmak değil; sahip olduğumuz olumlu deneyimleri fark edebilmek ve onlardan bilinçli şekilde yararlanabilmektir.
Sonuç olarak mutluluk, hayatımızdaki tüm problemlerin ortadan kalkmasıyla elde edilen sürekli bir duygu değildir. Mutluluk; yaşamdan doyum alabilmek, anlamlı ilişkiler kurabilmek, küçük güzellikleri fark edebilmek, kendimize alan açabilmek ve zor duygularla da sağlıklı biçimde baş edebilmeyi öğrenmekle yakından ilişkilidir.
Yani mutluluk yalnızca “bulunan” değil, aynı zamanda inşa edilen bir süreçtir. Mutluluk düzeyimizi etkileyen birçok faktör doğuştan gelen özelliklerle ilişkili olsa da düşüncelerimizi, davranışlarımızı, ilişkilerimizi ve günlük alışkanlıklarımızı değiştirmek mümkündür. Bu nedenle mutlu olmayı öğrenmek, hayatın hiç zorlaşmayacağı anlamına gelmez. Aksine, hayatın içerisinde hem güzel hem de zor duygulara yer açarak daha dengeli ve anlamlı bir yaşam kurabilmek anlamına gelir.
Belki de mutluluk, ulaşılması gereken uzak bir hedef değil; her gün yeniden fark edebileceğimiz küçük bir yolculuktur.
Herkese mutlu, sağlıklı ve kendileriyle daha çok bağ kurabildikleri günler dilerim.
