Tatil yapınca neden iyi hissettiğimizi sorduğumda alacağım cevap muhtemelen "Çünkü dinlendik" veya "Çünkü deniz havası aldık" olurdu. Ama bizde olan değişimi görmüyor olacağız ki iyi hissetmemizi çoğunlukla mekân değişikliğine denize kuma ve güneşe bağlıyoruz. Elbette ki güzel havaların, doğanın, mekân farklılıklarının üzerimizdeki etkisini yadsıyamam ama bugün ben daha farklı bir açıdan ilerlemek istiyorum ve bu durumun arka planını merak ettiğim için yazımı bu konuda seçmek istedim.
Tatilden dönen insanlarda yenilenmiş bir enerji görürüz. Gündelik yaşamına daha istekli devam ederler, yeni kararlar alırlar, hatta öncesinde kendilerini üzen olaylara döndüklerinde artık o kadar da üzülmediklerini fark ederler. Yeni rutinlerine daha güçlü ve baş edebilme kapasitesi yüksek bireyler olarak adım atarlar.
İşte bu yenilenme enerjisi, sadece fiziki bir dinlenme değil, zihnin rutinlerden uzaklaşarak psikolojik esneklik kazanma sürecidir. Dışarıdan Bakabilmenin Önemi Zihinsel yenilenme, en başta bilişsel yükün hafiflemesi ve algısal mesafenin kazanılmasıyla başlar. Psikolojide algısal mesafe kazanımı; bireyin kendi içsel deneyimleri (düşünceler, duygular) veya dış uyaranlar (stres kaynağı olan durumlar) ile kendi arasına, tarafsız ve tepkisiz bir gözlemle koyduğu zihinsel farkındalık halidir (Trope & Liberman, 2010).
Yani değişme, dönüşme enerjisini bize algısal mesafe kavramı kazandırıyor diyebiliriz. Bununla birlikte, rutin yaşamın yoğun temposunda zihnimiz sürekli bilgi işleme ve problem çözme baskısı altındadır. Tatil ise bu baskıyı azaltarak zihne algısal bir esneklik kazandırır.
Biraz Uzaklaşmak, Farklı Görebilmek Fiziksel olarak ortam değiştirmek, yaşama dışarıdan bakmamızı sağlar. Bu durum ise öznel iyi oluş kavramıyla açıklanır. Kısaca öznel iyi oluş hali, bir kişinin kendi hayatını ne kadar mutlu, huzurlu ve memnuniyet verici bulduğunu gösteren kişisel değerlendirmesidir (Diener, 1984).
Yani tatil, bir yandan stresi azaltıp olumlu hisleri öne çıkararak duyuşsal boyutu dengeler, diğer yandan rutinlerden uzaklaşıp "Hayatımdan ne kadar memnunum?" değerlendirmesini yapmamıza olanak tanıyarak bilişsel boyutu destekler diyebiliriz (Bekhet vd. 2008; Kanten vd. 2014).
Bir başka ifadeyle tatil, kişiye ekstra bir kapasite kazandırmaktan çok, tükenen zihinsel enerjiyi yeniden olması gereken seviyeye geri çeker. Nitekim Sabit Nokta Kuramına göre tatil bizi olağanüstü bir üst boyuta taşımaz; aslında kronik stres yüzünden düşmüş olduğumuz yerden alıp kendi fabrika ayarlarımıza “sabit noktamıza” geri getirir (Doğan, 2013). "Sıfırlanmak" dediğimiz şey, sıfırın altına düşmüş enerjimizin tekrar 0 noktasına gelmesidir.
Tatil ve Mutluluk Lyubomirsky, Sheldon ve Schkade (2005) vurguladığı gibi, mutluluğumuzun %40’ı bizim kontrolümüzde olan "amaçlı etkinliklere" dayanır. Tatil; yeni yerler keşfetmek, bağları güçlendirmek ve bilinçli bir çevre değişimi yaratmak gibi adımlarla tam da bu %40'lık alana hizmet eden tazelenme fırsatıdır. Kendimize verdiğimiz bu tazelenme payı sayesinde, döndüğümüzde karşılaştığımız sorunlar değişmemiş olsa bile, onlara bakan "biz" artık daha dirençli ve yenilenmiş oluruz.
Sonuç olarak tatil; sadece bir mekân değişikliği değil, bütünsel varlığımızın özüne dönerek kendi enerjisini ve ışıltısını yeniden keşfetme yolculuğudur.
Kaynakça
- Bekhet, A. K., Zauszniewski, J. A. ve Nakhla, W. E. (2008). Happiness: Theoretical and Empirical Considerations. Nursing Forum, 43 (1), 12-23.
- Diener, E., Emmons, R. A., Larsen, R. J. ve Griffin, S. (1985). The Satisfaction with Life Scale. Journal of Personality Assessment, 49, 71-75.
- Doğan, T. (2013). Beş Faktör Kişilik Özellikleri ve Öznel İyi Oluş. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 14 (1), 56- 64.
- Doğan, T. ve Akıncı Çötok, N. (2011). Oxford Mutluluk Ölçeği Kısa Formunun Türkçe Uyarlaması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 4 (36), 165-172.
- Güdü Demirbulat, Ö. ve Avcıkurt, C. (2015). Turizm ve Mutluluk Arasındaki İlişki Üzerine Kavramsal Bir Değerlendirme. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 18 (34), 79-97.
- Lyubomirsky, S. ve Lepper, H. S. (1999). A Measure of Subjective Happiness: Preliminary Reliability and Construct Validation. Social Indicators Research, 46, 137–155.
- Lyubomirsky, S., Sheldon, K. M. ve Schkade, D. (2005). Pursuing Happiness: The Architecture of Sustainable Change. Review of General Psychology, 9 (2), 111-131.
