Uzun vadeli ilişkilerde başlangıçtaki yoğun heyecan ve idealizasyon, zamanla yerini partneri ve ilişkiyi daha gerçekçi değerlendirdiğimiz bir döneme bırakabilir. Ancak birçok insan bu değişimi bir şeylerin yanlış gittiğinin, duyguların azaldığının ya da yanlış kişiyi seçtiğinin işareti olarak yorumlar.
Oysa çoğu zaman yaşanan şey ilişkinin bozulmasından çok, ilişkiye dair ilk illüzyonların çözülmeye başlamasıdır.
İlişkinin başlangıcındaki yoğun heyecan ve merak zamanla farklılaşırken partnerimizi yalnızca görmek istediğimiz özellikleriyle değil, daha bütünlüklü biçimde görmeye başlarız.
Daha önce sevimli gelen bazı huyları sinir bozucu olabilir. Önemsiz görünen farklılıklar daha belirgin hâle gelebilir. Partnerimizin bizim gibi düşünmediği, bizim gibi hissetmediği ve bazı ihtiyaçlarımıza beklediğimiz şekilde karşılık vermediği anlarla daha sık karşılaşabiliriz.
Ve insan kendisini oldukça rahatsız edici bir sorunun karşısında bulabilir:
“Yanlış kişiyi mi seçtim?”
İlişkilerde hayal kırıklığının başladığı yerlerden biri tam olarak burasıdır.
Fakat hayal kırıklığı her zaman ayrılığın habercisi değildir. Bazen ilişkinin idealizasyondan çıkıp daha gerçekçi bir yakınlığa geçebilmesi için gerekli olan yüzleşmedir.
Çünkü bir insanı idealize etmek ile onu gerçekten tanımak aynı şey değildir.
İlişkinin ilk dönemlerinde partnerimizin bazı özelliklerini büyütürken bazılarını fark etmeyebilir ya da önemsemeyebiliriz. Zihnimizdeki partner ile karşımızdaki gerçek insan arasındaki mesafe henüz çok belirgin değildir. Yakınlık arttıkça bu fark daha görünür hâle gelir.
Karşımızdaki insanın yalnızca bize iyi gelen, bizi heyecanlandıran veya beklentilerimize uyan taraflarıyla değil; yorulan, öfkelenen, içine kapanan, hata yapan, bazen bizi anlayamayan ve zaman zaman bizi hayal kırıklığına uğratan taraflarıyla da ilişki kurmamız gerekir.
Hayal Kırıklığı Bir Kez Yaşanıp Bitmez
Bu yüzleşme bir kez yaşanıp geride bırakılan bir aşama değildir.
Balayı evresinden hayal kırıklığına geçip ardından “artık birbirimizi çözdük ve bundan sonra sonsuza kadar mutlu yaşayacağız” diyebileceğimiz doğrusal bir ilişki modeli yoktur.
Çünkü hayat değiştikçe insanlar da değişir ve ilişki, bu değişimlere uyum sağlamak zorunda kalır.
Birlikte yaşamaya başlamak, evlenmek, çocuk sahibi olmak, şehir değiştirmek, işini kaybetmek, ekonomik güçlüklerle mücadele etmek, kariyer değişikliği yaşamak, hastalıkla karşılaşmak ya da bir yakını kaybetmek…
Hayatın önemli geçişleri yalnızca gündelik düzeni değiştirmez. Partnerlerin birbirlerini ve ilişkiyi görme biçimlerini de yeniden şekillendirir.
Yıllardır tanıdığınızı düşündüğünüz insanın stres altında nasıl davrandığını farklı bir dönemde yeniden görebilirsiniz. Sakin olduğunu düşündüğünüz biri yoğun kaygı yaşayabilir. Oldukça bağımsız görünen biri zor bir yaşam döneminde daha fazla desteğe ihtiyaç duyabilir. Her zaman güçlü gördüğünüz partnerinizin kırılganlığıyla karşılaşabilirsiniz.
Bazen de asıl şaşırtıcı olan partnerimiz değil, kendimizdir.
Daha sabırlı olduğumuzu düşünürken tahammülsüzleştiğimizi, paylaşımcı olduğumuzu düşünürken kontrol etmeye başladığımızı ya da “Ben asla böyle davranmam” dediğimiz bir davranışı sergilediğimizi fark edebiliriz.
Bu nedenle uzun vadeli ilişkiler yalnızca partnerimizi tanıdığımız alanlar değildir. Aynı zamanda kendimizle ilgili daha önce görmediğimiz taraflarla karşılaştığımız ilişkisel alanlardır.
“Her Şeyi Ben Yapıyorum” Noktasına Gelmek
Örneğin ebeveynlik sürecini düşünelim.
Çocuk sahibi olmadan önce oldukça uyumlu olan bir çift, çocukla birlikte tamamen yeni bir iş bölümüyle karşılaşabilir. Uykusuzluk, artan sorumluluklar, ekonomik yük, özel alanın azalması ve sürekli yapılması gereken işler ilişkiyi daha önce hiç olmadığı kadar zorlayabilir.
Partnerlerden biri bir noktada yükün büyük bölümünü kendisinin taşıdığını düşünmeye başlayabilir.
İçinden:
“Benim kadar önemsemiyor.”
“Her şeyi ben yapmak zorundayım.”
“Ben söylemezsem hiçbir şey yapılmıyor.” diye geçirebilir.
Bu düşünceler zamanla yalnızca günlük işlerle ilgili olmaktan çıkar ve partnerin karakterine ilişkin daha genel yargılara dönüşebilir.
“Yeterince sorumluluk almıyor” düşüncesi bir süre sonra “Beni önemsemiyor” şeklinde deneyimlenebilir.
İşte hayal kırıklığının ilişkilerde daha yıpratıcı hâle gelebildiği noktalardan biri de budur.
Çünkü yaşanan sorun ile partnerin tamamı birbirine karışmaya başlar.
Oysa bazen ilişkinin ihtiyacı hemen “Yanlış kişiyle miyim?” sorusunu sormak değil; “Şu anda aramızda ne oluyor?” sorusunu sorabilmektir.
Bu iki soru birbirine benzese de bizi çok farklı yerlere götürür.
İlki partneri ve ilişkinin tamamını yargılar.
İkincisi ise yaşanan süreci anlamaya çalışır.
Çatışma, Her Zaman İlişkinin Bozulduğu Anlamına Gelmez
Sağlıklı bir ilişki, çatışmanın hiç yaşanmadığı ilişki değildir.
İki farklı geçmişten gelen, farklı ihtiyaçları, alışkanlıkları, hassasiyetleri ve beklentileri olan iki insanın uzun yıllar boyunca hiçbir konuda sürtüşmemesi gerçekçi değildir.
Belirleyici olan çoğu zaman çatışmanın varlığı değil, çatışmanın nasıl yönetildiğidir.
Partnerler anlaşmazlık sonrasında birbirlerine yeniden yaklaşabiliyor mu?
Kırıldıklarını ifade edebiliyorlar mı?
Savunmaya geçmeden karşı tarafın deneyimini bir süreliğine dinleyebiliyorlar mı?
Birbirlerini incittiklerinde bunu fark edip telafi etmeye çalışıyorlar mı?
Çünkü uzun vadeli ilişkiler yalnızca bağ kurma süreçlerinden oluşmaz. Zaman zaman bağ zedelenir ve ilişkinin devamlılığı, bu zedelenmenin nasıl onarıldığıyla da yakından ilişkilidir.
Yakınlık kesintisiz bir uyum hâli değildir.
Bazen yanlış anlamalara, öfkeye ve geçici uzaklaşmalara rağmen yeniden temas kurabilmektir.
Çünkü ilişkiyi sürdürmek, yalnızca iyi hissettiğimiz zamanlarda temas kurmayı değil, zorlandığımız dönemlerde birbirimizi belirsizlik içinde bırakmamayı da gerektirir.
Bu nedenle ilişkide yaşanan her kırılmayı ilişkinin başarısızlığı olarak görmek, uzun vadeli yakınlığın doğasını gözden kaçırmamıza neden olabilir.
Gerçek Yakınlık, Kusursuzlukla Kurulmaz
Belki de uzun vadeli ilişkinin en zor taraflarından biri şudur:
Sevdiğimiz insanı bir kez tanıyıp hayatımızın geri kalanında aynı kişiyle yaşamayız.
Zaman içerisinde değişen, yeni roller üstlenen, yorulan, başarısız olan, büyüyen, kaybeden, yeniden başlayan ve bazen kendisinin bile tanımadığı taraflarıyla karşılaşan biriyle birlikte oluruz.
Aynı şey bizim için de geçerlidir.
Dolayısıyla uzun vadeli bir ilişki yalnızca “doğru kişiyi bulmak” meselesine indirgenemez.
Bir noktadan sonra soru şuna dönüşür:
“Hayat ikimizi de değiştirdiğinde birbirimizle yeniden ilişki kurabilecek miyiz?”
Çünkü partnerimizin bugünkü hâliyle kurduğumuz ilişki, yıllar sonraki hâliyle kuracağımız ilişkinin aynısı olmayacaktır.
Sevginin olgunlaşması yalnızca partnerimizin güzel taraflarını daha fazla fark etmekle gerçekleşmez. Onun bizim beklentilerimizden bağımsız bir insan olduğunu kabul edebilmekle de ilgilidir.
Bu kabul, hoşumuza gitmeyen her davranışı görmezden gelmek anlamına gelmez.
Karşımızdaki insanın bizim zihnimizdeki ideal kişiye dönüşmek zorunda olmadığını kabul etmek anlamına gelir.
Fakat Her Hayal Kırıklığına Tutunmak Gerekmez
Tam da burada önemli bir ayrım yapmak gerekir.
Hayal kırıklığının uzun vadeli ilişkilerin doğal parçalarından biri olması, her ilişkinin sürdürülmesi gerektiği anlamına gelmez.
Sürekli küçümsenmek, duygusal ya da fiziksel şiddete maruz kalmak, sınırların tekrar tekrar ihlal edilmesi, sorumluluk almayan bir partnerle ilişkinin bütün yükünü tek başına taşımak ya da aynı incitici davranışlarla tekrar tekrar karşılaşmak “ilişkinin doğal hayal kırıklığı evresi” olarak romantize edilmemelidir.
Bir partnerin kusursuz olmadığını kabul etmek ile sürekli zarar veren davranışları normalleştirmek aynı şey değildir.
Sağlıklı bir ilişkide hayal kırıklığı yaşansa bile iki tarafın da ilişkiye katkı sunabilmesi gerekir.
Sorunlar konuşulabilmeli, sorumluluk paylaşılabilmeli ve gerektiğinde davranış değişikliği mümkün olmalıdır.
Dolayısıyla mesele her koşulda ilişkiye daha sıkı tutunmak değildir.
Asıl mesele, yaşanan güçlüğün ilişkinin yeniden düzenlenmesini gerektiren bir dönem mi, yoksa kişinin temel sınırlarını ve iyilik hâlini sürekli ihlal eden bir ilişki örüntüsü mü olduğunu ayırt edebilmektir.
Uzun Vadeli Aşk Her Zaman Büyük Anlardan Oluşmaz
İyi bir ilişki, özünde iki insanın birbirine tekrar tekrar şunu söyleyebilmesidir:
“Hayat zor. Ama ben bu yolda seninle yürümek istiyorum.”
Elbette uzun vadeli bir ilişki bundan daha karmaşıktır. Fakat ilişkinin gündelik gerçekliği çoğu zaman bu cümlenin etrafında şekillenir.
Çünkü ilişki yalnızca en güzel anların sergilendiği bir vitrin değildir.
Her zaman romantik akşam yemekleri, tatiller, yıldönümleri, büyük jestler veya unutulmaz anlardan oluşmaz.
Bazen birlikte çamaşır katlamaktır.
Bazen ikiniz de yorgunken aynı koltukta sessizce oturmaktır.
Bazen de konuşacak hâliniz kalmadığında birbirinize komik bir internet paylaşımı göndermektir.
Çünkü uzun vadeli yakınlık çoğu zaman büyük anlardan çok, sıradanlığın içerisinde kurulur.
Bir ilişkiyi yıllar boyunca taşıyan şey yalnızca unutulmaz anılar değildir. Birlikte geçirilen sıradan salılar, hastayken getirilen bir bardak su, diğerinin sevdiği bir şeyi markette görüp sepete atmak, eve geldiğinde gününün nasıl geçtiğini sormak ve hayatın küçük yüklerini paylaşmaktır.
Aşk her zaman gürültülü ve gösterişli değildir.
Partnerimize yeniden hayran olduğumuz günler de olur, ondan hayal kırıklığına uğradığımız günler de.
Bazen birbirimizi çok kolay anlarız; bazen aynı şeyi anlayabilmek için tekrar tekrar konuşmamız gerekir.
Uzun vadeli ilişkilerde önemli dönüşümlerden biri de tam burada gerçekleşir:
Başlangıçta sevdiğimiz insanı büyük ölçüde bize hissettirdikleri üzerinden görürken, zamanla onu kendi ihtiyaçları, sınırları, kusurları, değişimleri ve gerçekliği içerisinde görmeye başlarız.
Önemli olan hayal kırıklığını hiç yaşamamak değildir.
Önemli olan, zihnimizdeki kişi ile karşımızdaki gerçek insan arasındaki fark ortaya çıktığında bununla ne yaptığımızdır.
Çünkü uzun vadeli aşk, bir insanı kusursuz olduğu için tekrar tekrar seçmek değildir.
Onu giderek daha gerçek hâliyle tanırken, kendimizin de değiştiğini kabul ederek ve ilişkinin zaman içerisinde yeniden kurulmasına alan açarak birbirimizi seçmeye devam edebilmektir.