Valerie Solanas’ın hayatına bakıldığında, akla ilk gelen şey öfke oluyor. Ancak bu öfke, sıradan bir öfke değil; çocukluk travmaları, aşağılanma, dışlanma ve yalnızlıkla büyümüş bir bireyin öfkesi. Solanas hakkında yazılan hemen her şeyde, sert, saldırgan, küfürbaz ve korkutucu bir kadın portresi çiziliyor. Fakat biraz daha yakından bakıldığında, bu sertliğin altında çok kırılmış bir insan olduğu hissediliyor. Onun hikâyesi, yalnızca radikal feminizmin ya da sanat dünyasının değil, aynı zamanda travma psikolojisi açısından da dikkat çekici bir örnek sunuyor.
Çocukluğunda babasının cinsel tacizine uğraması, aile içinde şiddet görmesi ve sürekli cezalandırılması, dünyaya güven duymasını neredeyse imkânsız hale getirmiş gibi görünüyor. Özellikle küçük yaşta yaşanan istismar, bireyin hem kendisiyle hem de başkalarıyla ilişkisini derinden etkileyen bir durum. Travma psikolojisi üzerine çalışan uzmanlar, erken yaşta yaşanan şiddetin bireyin tüm kişilik örgütlenmesini etkileyebileceğini belirtiyor. İnsan, bazen yaşadığı acının etrafında bir kimlik geliştiriyor; öfke, alaycılık ya da saldırganlık da bu kimliğin parçaları haline gelebiliyor. Solanas’ın yazılarındaki sertliğin altında, böyle bir savunma mekanizması olduğu hissediliyor. Çünkü onun metinlerinde yalnızca ideolojik bir saldırı değil, aynı zamanda kişisel bir hesaplaşma da mevcut.
Buna rağmen, Solanas’ın son derece zeki biri olduğu açık. Üniversitede psikoloji eğitimi alması, laboratuvar çalışmalarında yer alması ve biyolojiye yoğun ilgi duyması tesadüf değil. Hakkında yazılan birçok şey, onun bulunduğu ortamda hemen dikkat çeken, etkileyici bir insan olduğunu gösteriyor. Zekâ ile ruhsal kırılganlığın bazen aynı kişide bulunabilmesi yeni bir durum değil. Hatta bazı psikologlar, yoğun zihinsel kapasitenin kimi insanlarda travmayı daha karmaşık hale getirdiğini düşünüyor. Çünkü kişi yalnızca acıyı yaşamıyor; onu sürekli analiz ediyor, yeniden düşünüyor ve zihninde tekrar tekrar kuruyor. Solanas’ın yazılarındaki yoğunluk, biraz da buradan kaynaklanıyor olabilir.
SCUM Manifesto, bugün hâlâ yalnızca politik içeriği nedeniyle konuşulmuyor. Metin, güçlü bir ritim, kara mizah ve provokasyon duygusu barındırıyor. Yer yer saçma, yer yer rahatsız edici ama aynı zamanda çok canlı bir metin. Solanas, daha sonra manifestonun tamamen literal okunmaması gerektiğini, aynı zamanda bir edebi araç olduğunu belirtmişti. Gerçekten de metni yalnızca “erkek düşmanı bir manifesto” olarak okumak yetersiz kalıyor. Daha çok, ağır biçimde yaralanmış bir zihnin dünyayı nasıl gördüğünü anlatan bir metin gibi duruyor. Özellikle erkeklik, güç ve şiddet üzerine söylediklerinde, kişisel travmanın ideolojik dile dönüştüğünü hissetmek mümkün.
Solanas’ın en dikkat çekici taraflarından biri, yaşadığı acıyı politik bir dile çevirebilmesi. Feminist düşünce içinde daha sonra çok önemli hale gelecek olan “kişisel olan politiktir” fikrini, neredeyse içgüdüsel biçimde yaşıyor. Erkek egemenliğiyle ilgili söyledikleri çoğu zaman aşırı, hatta yer yer şiddeti meşrulaştıracak kadar sert. Ancak bu sertliğin arkasında, dünyayı sürekli tehditkâr bir yer olarak deneyimlemiş bir insanın psikolojisi hissediliyor. Uzun süre travmaya maruz kalan bireylerde sık görülen bir durum, dünyayı tamamen “güçlüler” ve “kurbanlar” üzerinden okumaya başlamaktır. Solanas’ın dili de çoğu zaman bu kadar keskin ve iki uçlu.
Andy Warhol’u vurması da bu yüzden yalnızca politik bir eylem gibi görünmüyor. Solanas’ın Warhol’un kendi hayatı üzerinde kontrol kurduğunu düşünmesi, paranoid düşünce örüntülerinin işaretlerini taşıyor. Sonraki yıllarda psikiyatri kliniklerinde kalması, gerçeklikle ilişkisinin zaman zaman zayıfladığını düşündürüyor. Ancak onu sadece “akıl hastası” olarak tanımlamak, bir kolaycılık olur. Çünkü Solanas’ın metinlerinde ciddi bir bilinç, ironi ve entelektüel güç var. Belki de onu bu kadar ilginç kılan şey, tam olarak bu çelişki: Aynı anda hem son derece kırılgan hem de son derece saldırgan olması.
Hayatının son yılları ise oldukça trajik. Yoksulluk, yalnızlık, bağımlılık ve ruhsal hastalıklarla mücadele ederek yaşamış. Onu tanıyan bazı insanlar hâlâ zarif, komik ve etkileyici biri olduğunu anlatırken, bazıları ise tamamen dağıldığını ifade ediyor. 1988’de San Francisco’da ucuz bir otel odasında tek başına öldüğünde geriye birkaç metin, birkaç röportaj ve hâlâ tartışılan bir miras kaldı.
Bugün Valerie Solanas’a yalnızca “erkeklerden nefret eden radikal bir kadın” gibi bakmak büyük bir indirgeme olur. O, aynı zamanda travmanın, zekânın, yalnızlığın ve öfkenin birbirine karıştığı karmaşık bir psikolojik vaka olarak karşımıza çıkıyor. Yazdıkları her zaman haklı ya da savunulabilir olmayabilir; hatta birçok yerde açık biçimde yıkıcı ve rahatsız edici. Ama yine de Solanas’ın metinlerinde insanı sarsan bir dürüstlük var. Belki de hâlâ ilgi çekmesinin sebebi bu: İnsan, onun yazdıklarında yalnızca bir ideolojiyle değil, derin biçimde yaralanmış bir ruhla karşılaşıyor.
