Kendimize Karşı Neden Bu Kadar Acımasızız?
Bir arkadaşımız zor bir dönemden geçtiğinde ona anlayış gösterir, destek olur ve hata yapmasının insan olmanın doğal bir sonucu olduğunu söyleriz. Ancak aynı durum bizim başımıza geldiğinde çoğu zaman çok daha sert davranırız. Başarısız olduğumuzda kendimizi suçlar, eksiklerimize odaklanır ve çoğu zaman en ağır eleştirileri yine kendimize yöneltiriz. Modern yaşamın hızla akan temposu içerisinde başarılı olmak, güçlü görünmek ve sürekli üretken kalmak adeta bir zorunluluk haline gelmiştir. Bu durum bireylerin yalnızca çevrelerinden değil, kendilerinden de yüksek beklentiler içine girmesine neden olmaktadır. Beklentiler karşılanmadığında ise suçluluk, yetersizlik ve değersizlik duyguları ortaya çıkabilmektedir. Tam da bu noktada psikolojinin son yıllarda üzerinde önemle durduğu bir kavram karşımıza çıkar: Kendine şefkat.
Kendine Şefkat Nedir?
Kendine şefkat, kişinin zorlayıcı yaşam olayları karşısında kendisine anlayış, kabul ve nezaketle yaklaşabilmesidir. Bu kavram ilk kez kapsamlı biçimde psikolog Kristin Neff tarafından ele alınmıştır. Kendine şefkat; kişinin kusurlarını görmezden gelmesi ya da kendisini sürekli haklı çıkarması anlamına gelmez. Aksine, eksikliklerini fark ederek bunları insan olmanın doğal bir parçası olarak kabul edebilmesidir. Kendine şefkat üç temel bileşenden oluşur: Kendine karşı nazik olmak, ortak insanlık deneyimini kabul etmek, duyguların farkında olmak ve onları yargılamadan gözlemleyebilmek. Bu üç unsur bir araya geldiğinde birey, yaşadığı güçlükler karşısında daha dengeli bir psikolojik tutum geliştirebilir.
İçimizdeki Eleştirmen
Birçoğumuzun zihninde sürekli konuşan görünmez bir eleştirmen vardır. Bu ses bazen bizi motive ediyor gibi görünse de çoğu zaman psikolojik yükümüzü artırır. Sınavdan düşük not aldığımızda, iş görüşmesinde reddedildiğimizde ya da ebeveynlik rolümüzde hata yaptığımızı düşündüğümüzde şu cümleler zihnimizde yankılanabilir: “Yine başaramadın.” “Daha iyisini yapmalıydın.” “Herkes senden daha başarılı.” Bu iç ses zamanla kişinin öz saygısını zedeleyebilir. Sürekli eleştirilmek nasıl ki bir insanı yıpratıyorsa, kişinin kendi kendisini sürekli eleştirmesi de benzer sonuçlar doğurabilir. Kendine şefkat yaklaşımı ise farklı bir soru sorar: “Bu durumda sevdiğim bir insan olsaydı ona ne söylerdim?” Bu soru, kişinin kendisine karşı daha anlayışlı bir dil geliştirmesine yardımcı olabilir.
Psikolojik Dayanıklılığın Gizli Gücü
Araştırmalar kendine şefkat düzeyi yüksek bireylerin stresle daha etkili başa çıktığını göstermektedir. Bu kişiler yaşadıkları sorunları yok saymazlar; ancak sorunları kişisel bir başarısızlık olarak değerlendirmek yerine yaşamın doğal bir parçası olarak görürler. Örneğin işini kaybeden iki kişiyi düşünelim. İlk kişi bu durumu tamamen kendi yetersizliğinin kanıtı olarak yorumlayabilir. İkinci kişi ise üzüntüsünü kabul ederken aynı zamanda bunun birçok insanın yaşayabileceği zor bir deneyim olduğunu fark edebilir. İkinci yaklaşım kişinin yaşadığı acıyı ortadan kaldırmaz; ancak acının üzerine eklenen suçluluk ve değersizlik yükünü azaltabilir. Bu nedenle kendine şefkat, psikolojik dayanıklılığın önemli yapı taşlarından biri olarak kabul edilmektedir.
Sosyal Medya Çağında Kendine Şefkat
Sosyal medya platformları insanların hayatlarının en parlak anlarını sergiledikleri alanlar haline gelmiştir. Mutlu ilişkiler, başarı hikâyeleri, kusursuz görünen bedenler ve sürekli devam eden bir üretkenlik hali… Bu görüntüler zaman zaman bireylerde eksiklik hissi yaratabilmektedir. Oysa ekranda gördüğümüz hayatlar çoğu zaman gerçeğin tamamını yansıtmaz. Her insanın görünmeyen mücadeleleri, kaygıları ve kırılganlıkları vardır. Kendine şefkat, kişinin kendisini başkalarının seçilmiş anlarıyla kıyaslamayı bırakıp kendi yaşam gerçekliğine dönmesine yardımcı olur. Belki de en önemli hatırlatma şudur: Zorlanmak yalnızca size özgü değildir. İnsan olmak, zaman zaman düşmek, hata yapmak ve yeniden ayağa kalkmaya çalışmaktır.
Kendine Şefkat Nasıl Geliştirilir?
Kendine şefkat doğuştan gelen sabit bir özellik değildir. Tıpkı diğer psikolojik beceriler gibi geliştirilebilir. Bunun için ilk adım, kişinin kendi iç konuşmalarını fark etmesidir. Kendinize yönelttiğiniz cümleleri gözden geçirmek önemli bir başlangıç olabilir. İkinci olarak duygularla savaşmak yerine onları kabul etmek gerekir. Üzüntü, öfke, hayal kırıklığı ya da korku hissetmek insan olmanın doğal parçalarıdır. Duyguları bastırmak yerine anlamaya çalışmak daha sağlıklı bir yaklaşım sunar. Üçüncü olarak ise öz bakım davranışlarına alan açmak önemlidir. Dinlenmek, sınır koymak, gerektiğinde yardım istemek ve ihtiyaçları fark etmek zayıflık değil, psikolojik sağlığı korumanın yollarıdır.
Sonuç: İyileşme Bazen Nazik Bir Sesle Başlar
Hayat boyunca pek çok kişi bize neyi eksik yaptığımızı söyleyebilir. Ancak ruh sağlığımızı koruyan şey çoğu zaman daha fazla eleştiri değil, daha fazla anlayıştır. Kendine şefkat; mükemmel olmaya çalışmaktan vazgeçmek değil, kusurlarla birlikte yaşamayı öğrenmektir. İnsan olmanın getirdiği kırılganlıkları kabul edebilmek, hata yaptığımızda kendimizi affedebilmek ve zor zamanlarda kendi yanımızda durabilmek psikolojik iyilik halinin önemli bileşenlerindendir. Belki de bugün kendimize sorabileceğimiz en değerli soru şudur: “Sevdiğim bir insan bu durumda olsaydı ona nasıl davranırdım?” Verdiğimiz cevabı kendimize de gösterebildiğimizde, içimizdeki en sessiz iyileştiriciyle tanışmış oluruz.
