Günümüzde çok kuşaklı iş gücü bazı soru işaretleri ve çatışmaları içinde barındırmaktadır. Temelinde bir uyum arayışını barındıran aile içi çatışmalardan başlayıp iş yerlerine kadar uzanan bir zincirin halkaları gibidir. İşten eve gelen ebeveynin karşılaştığı genç yetişkin profili ile aynı kuşaktaki çalışma arkadaşı nasıl benzer beklentilere, bakış açılarına ve profile sahip olabiliyor? Bu kafa karıştırıcı soruların cevaplarını birlikte arayalım.
Her kuşağın istekleri, talepleri, beklentileri, hayalleri farklılık gösterir. Dolayısıyla birbirinden bir nevi ayrışır. Nasıl ki biz anne ve babalarımız gibi hayata bakamıyorsak, çocuklarımız da biz anneleri babaları gibi hayata aynı noktadan bakmıyor. Kuşaklar arası görünmeyen bu duvarlar, en basit tanımıyla yıllar ile birbirinden ayrılan farklı bakış açılarıyla örülü durumdadır. En geniş tanımıyla kuşak, “yaklaşık olarak aynı yıllarda doğmuş, aynı çağın şartlarını, dolayısıyla birbirine benzer sıkıntıları, kaderleri paylaşmış, benzer ödevlerle yükümlü olmuş kişilerin topluluğu” olarak ifade edilmektedir.
İş Dünyasında Çok Kültürlülük Ve Değişen Algılar
Günümüz iş yaşamında ortalama dört kuşak beraber çalışmaktadır. Bu durum, kuşak konusunu insan kaynağı açısından da önem derecesi yüksek bir konu hâline getirmiştir. Bu kuşakların birbirleriyle yaşadıkları problemler, kuşkusuz sosyal yaşam ve çalışma yaşamı açısından organizasyonların tüm çalışma düzenlerini etkileyebilecek niteliktedir. Ayrıca kuşakların iş görme algısı farklılıkları, yeni çalışma alışkanlıklarının çıkmasına neden olmaktadır. Günümüz çalışma hayatına en son katılan kuşak olan Y kuşağının kişilik özelliklerinden kaynaklanan “her an her yerde çalışabilme” arzusu ile birlikte “mobilite” kavramı gün yüzüne çıkmıştır. Farklı yaş gruplarının bir arada çalıştığı günümüz işyerlerinde yaşanan sorunların önemli bir kısmı, kuşaklar arası algı, yöntem, uygulama ve iletişim farklılıklarından kaynaklanmaktadır.
Kuşakların Sosyolojik Sıralaması
Yetişkinler: 1946 Dünya genelinde yaşanan ekonomik sıkıntılar, kıtlık, işsizlik, tasarruf etme gibi yaşam koşullarına maruz kalmış kuşaktır. Bu noktalar, kuşağın kırılımlarını oluşturmuştur. Yetişkinler, posta veya yazılı iletişim gibi araçlarla bilgi almayı tercih etmektedir.
Bebek Patlaması (Boomers): 1947–1964 Bu dönemde doğanlar, sayıca fazla olmalarından ötürü toplumu yeniden şekillendiren kuşak olarak tanımlanabilir. Bu kuşaktan kalan ana düşünceler; kadın-erkek eşitliği, ırk ayrımı mücadelesi ve çevreye duyarlılıktır. Kuşağın hayat felsefesi “Çalışmak için yaşamaktır.”
X Kuşağı: 1965–1980 Saygınlık ve sosyallik onlar için önemlidir. İşyerlerine bağlı, otoriteye saygılıdırlar. Para bu kuşağı motive etme araçlarından biri değilken, eksikliği motivasyon kaybı yaratır. İş-yaşam dengesini koruyabilen; bağımsız, kendine güvenen bir kuşaktır. Geri bildirime açıktırlar, değişimlere uyumludurlar. Girişimci, pragmatist ve yaratıcı özellikleri eski kuşaklardan bir adım öndedir. X kuşağının iş hayatındaki özellikleri şu başlıklarla özetlenebilir (Mitchell, 2005):
-
Nicelikten çok niteliğe önem verme
-
Çoklu görevler üstlenebilme (multitask)
-
İş-yaşam dengesi, esnek çalışma saatleri, görev paylaşımı
-
Otorite ile rahat bir ilişkide olma, unvanlardan etkilenmeme
-
Çok üretmek için değil, kendilerine zaman kazanmak için çok çalışmaları Kuşağın hayat felsefesi “Yaşamak için çalışmak” şeklindedir.
Y Kuşağı: 1981–1995 İletişim onlar için önemlidir. Çeşitlilikle büyüdüklerinden etnik farklılıkları dikkate almamaktadırlar. Sosyal ağlar ve iletişimden vazgeçmeme eğilimleri iş hayatında da benzer beklentilere yol açmıştır. Talepkâr, özgüvenleri yüksek ve girişimci ruha sahiptirler. Fazla sabırlı olmamaları kuşağın dezavantajıdır. Her şeyi sorgulamaları ile ön plandadırlar. Takım içi bireyselliği tercih ederken rekabet konusunda da kendilerine güvenirler. Çalışma koşullarında esneklik isterken, sıkı denetim güvensizlik algısı yaratır ve motivasyonlarını etkiler. Üstlerinden geri bildirimi ve rehberliği önemserler. Kuşağın hayat felsefesi: “İşi, yaşam tarzının bir parçası olarak benimsemek.”
Dijital Çağın Yerlileri ve Yeni Nesil Beklentiler
Z Kuşağı (1995–günümüz) 2000 yılından sonra doğanların yer aldığı kuşağa Z Kuşağı adı verilmektedir. Bu kuşak tamamen teknolojik bir çağda doğduğundan teknolojik bir hayat içinde yaşamaktadır. Bu nedenle bu kuşağın çocuklarına “Kuşak I”, “Internet Kuşağı”, “Next Generation” ya da “iGen” adları verilmektedir. Bir diğer adları ise “Instant Online (her daim online)” kuşağıdır. Strauss ve Howe’a göre bu kuşak bireyleri, aşırı bireyselleşme ve yalnızlık yaşayacaklarından dolayı “Yeni Sessiz Kuşak” olarak da tanımlanmaktadır. Mission and Ministry kuruluşu, kendi internet sitesinde Z kuşağını 21. yüzyılın ilk kuşağı olarak tanımlarken onlara dijital çocuklar ve .com çocukları ismini de uygun bulmaktadır. Onlara göre Z kuşağı diğer kuşaklardan üç unsurla ayrılmaktadır:
-
Yaş ve hayat aralığı olarak (ontolojik faktör)
-
Bulundukları çağ ve teknoloji olarak (sosyolojik faktör)
-
Olgular ve deneyimler olarak (tarihsel faktör)
Kuşaklar Arası Davranış Özellikleri (İzmirlioğlu, 2008)
Bebek Patlaması Kuşağının Davranışsal Özellikleri: Çalışmak için yaşamak, sadece iş odaklı olma, uzun süreli çalışma, bürokratik kurallara uyma, küçük işletmeler kurma çabaları, çok çalışıp az tüketme, markayı önemseme, gerekirse teknolojiden yararlanma, rasyonellik.
X Kuşağı’nın Davranışsal Özellikleri: Yaşamak için çalışma, çalışma ve sosyal yaşam dengesi, sonuç elde edilene dek çalışma, bürokratik kuralları değiştirme, büyük işletmelerle uyumlanma çabası, çalıştığı kadar tüketme, markayı tanıma, teknoloji ile yaşama, dengeli duygusallık ve rasyonellik.
Y Kuşağı’nın Davranışsal Özellikleri: Mevcut birikimleri tüketerek yaşama, sosyal yaşam odaklılık, kısa süreli çalışma, çoğunlukla boş zaman, bürokratik kuralları kabul etmeme, küçük işletmelerden nefret etme, az çalışıp çok tüketme, aşırı marka bağımlılığı, teknolojiden vazgeçememe, tümüyle (pure) duygusal olma.
Geleceği İnşa Eden Uyum ve Dönüşüm
“Farklı kuşakların farkındalıkla yönetildiği her kurum, çatışmanın değil dönüşümün gücünü kullanır; geleceği inşa eden de tam olarak bu uyumdur.”
Kaynakça
Arslan, R. INS Academic Developments on Social and Education Sciences. ÜNAL, A.T., & DÖĞER, Ç. (2021). KUŞAKLARIN İLETİŞİMİ VE FARKLILIKLARI. İLETİŞİM ÇALIŞMALARI 2021, 128. Resuloğlu, G. K. (2019). Toplumsal Rol kuramı bağlamında x ve y kuşağı Gelinlerinin Rol değişimleri (Master’s thesis, Marmara Universitesi (Turkey). Kavak, A. B. (2020). Z kuşağı çalışanların çalışma değerlerinin belirlenmesine yönelik Ankara ilinde bir alan araştırması (Master’s thesis). Aygenoğlu, K. (2015). X ve Y kuşaklarının kurumsal iş hayatında insan kaynağı açısından stratejik yönetimi (Master’s thesis, Maltepe University (Turkey). Halisdemir, M. (2015). Okul yöneticilerinin Z Kuşağına yönelik tutumları ve Z kuşağının okul yöneticisi algısı (Master’s thesis, Maltepe University (Turkey).
