İnsan Neden Vazgeçmez? Psikolojik Sermayenin Gücü
Aynı zorluklarda yaşayan iki insan düşünün; bir kişi hayatının sonu olarak düşünürken, diğer birey aynı deneyimi bir fırsata dönüştürebilmektedir. Peki, bu farkın temeli nedir?
Son yıllarda öne çıkan psikolojik sermaye kavramı, ortaya çıkarak farklı bir bakış açısı oluşturmaktadır (Keleş, 2011). Bireyin en değerli sermayesi yalnızca sahip olduğu bilgi, eğitim ve deneyim değil, kendine güvenebilme, umut edebilme ve zorluklar karşısında yaşadığı dayanıklılık kapasitesini de oluşturmaktadır. Literatürde yapılan araştırmalar, psikolojik sermayesi yüksek olan bireylerin hedeflerine ulaşma konusunda kararlı olduklarını ve önlerine çıkan engeller karşısında direnç gösterdiklerini, belirsizlikler ile çözüm üretme konusunda başarılı olduklarını tespit etmiştir (Çetin & Varoğlu, 2015). Psikolojik sermayenin faydalarına bakıldığında, bireyin sadece zor dönemlerinde atlatmasına yardımcı olan bir etken değil, her alanda daha sağlıklı, üretken ve dengeli bir tutum sergilemesine katkı sağlamasına da sebep olmaktadır. Psikolojik dayanıklılıkları ise stres ve beklenmedik yaşam olaylarında kendilerini yeniden toplamalarını sağlamaktadır. Bu alanda da bireyler özüm üretmeye çalışırken, motivasyonlarını yüksek tutarak psikolojik dayanıklılığa yol açmış olurlar (Kaya ve ark., 2014). Psikolojik sermayenin temeli belirli kavramlardan oluşmaktadır. Öz yeterlilik, bireyin yapabileceğine ve işe karşı başarabileceğine inanmasıdır. Umut oluşturma, kişinin hedef belirleyip hedef üzerinde belirli alternatifler oluşturması gerekmektedir (Akdemir & Açan, 2017). İyimserlik, başarıları ve kendi çabasına karşı bireyin başarısızlıklarını da görebilmesidir. Son olarak, psikolojik dayanıklılık, bireyin yaşamış olduğu zorluklar sonrası tekrar ayağa kalkmasıdır (Süral Özer ve ark., 2013).
Psikolojik Sermaye Nasıl Oluşur?
Bireyin kendine güvenmesi, özgüven oluşturması ve yaşadığı başarılardan kendi ile gurur duymasıdır. Günlük hedefler oluşturarak, kitap okumak, yürüyüş yapmak veya ertelediği bir işi tamamlamak, psikolojik sermayenin temellerini oluşturabilmektedir. Başarılarınızı küçümsememek ve bunları görünür hale getirmeyi hedeflemek gerekmektedir (Yalçın, 2019). Önemli olan hedefe değil, sürece odaklanılmasıdır; bireyin kendisine “hedefim nedir, kimden destek alabilirim?” gibi psikolojik olarak kendisini desteklemesi süreçte kolaylaştırmaktadır. Zorluklardan ders çıkarılması, “ne öğrendim, neyi farklı yapabilirim?” bu yaklaşımda dayanıklılığı geliştirmektedir (Büyükgöze & Kavak, 2017). Sosyal ilişkiler kurmak, network oluşturmak, yardım istemekten çekinmemek ve başkalarına destek olmak psikolojik dayanıklılığı artırmaktadır. Fiziksel sağlığa dikkat edilmesi, uyku süreci, düzenli fiziksel aktivitelerin yapılması ve stres yönetimi yapılması gerekmektedir (Çelik ve ark., 2015). Yapılan araştırmalar, bu faktörlerin gelişmesinde iş performansını, yaşam doyumunu, akademik başarıyı ve stresle başa çıkma stratejisini artırdığını göstermektedir (Taş & Alparslan, 2020).
Psikolojik Sermayenin Bireysel Yaşama Etkileri Nelerdir?
Birçok alanda etkileri bulunmaktadır; bireyin iş ve okul çevresinde performansı artırması, tükenmişliği azaltması, öğretme motivasyonu gibi etkileri ve daha fazlası bulunmaktadır. Psikolojik ve ruh sağlığı alanında ise bireyde depresyona karşı koruyucu model oluşturması, tükenmişliği önlemesi ve iyi oluşu desteklemesi de etkili olmaktadır (Erdoğan & İraz, 2019). Psikolojik sermayenin geliştirilmesine yönelik programlar ise psikoeğitim oluşturulması, mentörlük desteğinin verilmesi, mindfulness uygulanması ve pozitif psikoloji temelli çalışmalar yapılması önerilmektedir.
Kaynakça
- Çelik, M., Turunç, Ö., & Bilgin, N. (2015). Çalişanlarin örgütsel adalet algilarinin psikolojik sermaye üzerine etkisi: çalişanlarin iyilik halinin düzenleyici rolü. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(4), 559-585.
- Büyükgöze, H., & Kavak, Y. (2017). Algılanan örgütsel destek ve pozitif psikolojik sermaye ilişkisi: Lise öğretmenleri örnekleminde bir inceleme. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 23(1), 1-32.
- Yalçın, Ö. Ü. S. (2019). Öğretmenlerin pozitif psikolojik sermaye düzeylerinin incelenmesi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(1), 13-26.
- Süral Özer, P., Topaloğlu, T., & Timurcanday Özmen, Ö. N. (2013). Destekleyici Örgüt İkliminin, Psikolojik Sermaye ile İş Doyumu İlişkisinde Düzenleyici Etkisi. Ege Academic Review, 13(4).
- Kaya, A., Balay, R., & Demirci, Z. (2014). ORTAÖĞRETİMDE GÖREV YAPAN ÖĞRETMENLERİN PSİKOLOJİK SERMAYE DÜZEYLERİNİN İNCELENMESİ ŞANLIURFA ÖRNEĞİ. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 13(48), 47-68.
- Keleş, H. N. (2011). Pozitif psikolojik sermaye: tanimi, bileşenleri ve örgüt yönetimine etkileri. Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 3(2), 343-350.
- Çetin, F., & Varoğlu, A. K. (2015). Psikolojik sermaye, performans, ayrılma niyeti ve iş tatmini etkileşimi: Cinsiyetin düzenleyici rolü. İş ve İnsan Dergisi, 2(2), 105-113.
- Akdemir, B., & Açan, A. M. (2017). Psikolojik sermaye ve iş tatmini ilişkisini belirlemeye yönelik bir araştırma. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 8(2), 57-79.
- Taş, M. A., & Alparslan, A. M. (2020). Kültürel değerler, psikolojik sermaye ve kariyer uyum yeteneği ilişkisine dair bir saha araştırması. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(Özel Sayı), 417-440.
- Erdoğan, P., & İraz, R. (2019). Örgütsel vatandaşlık, örgütsel sinizm ve tükenmişliğe pozitif psikolojik sermaye etkisi. Eğitim Yayınevi.
