Bir Aile Faciası: Çocukların Ebeveynlerine Şiddet Göstermesi
Çocuklar tarafından ebeveyne uygulanan şiddet türünde, çocuğun ebeveyne yönelik fiziksel, psikolojik ya da ekonomik zarar verici bulunan davranışlarını kapsamaktadır. Literatürde bu şiddet türünün tanımı, ölçümü ve sınıflandırması farklılıklar gösterse de son yıllarda sistematik derlemeler bu olgunun klinik ve adli açıdan artan önemini vurgulamaktadır (Simmons ve ark., 2018; Ibabe, 2020). Yakın tarihli taramalar, ÇEŞ davranışının çoğu zaman tek bir “ergen isyanı” olmadığını; bağlanma, travma, duygu düzenleme ve aile sistemi sınırlarının birlikte bozulduğu karmaşık bir tabloya işaret ettiğini belirtmektedir (Rogers ve Ashworth, 2024).
Dinamik Perspektif: Otoriteye Saldırı mı, Nesneye Tutunma Çığlığı mı?
Psikanalitik/dinamik okumada ÇEŞ, yalnızca otoriteye bir saldırı değil; çoğu zaman ambivalansın (hem ihtiyaç duyma hem de öfke dışavurumu olarak) davranışa dönüşmesidir. Ebeveyn, çocuğun iç dünyasında hem “hayatta kalma kaynağı” hem de “acı veren nesne” olabilmektedir. Çocuk aslında içten içe ebeveyninden bir intikam alma niyetindedir. Aslında var olan ikirciklikte, özellikle ergenlikte özerklik mücadelesiyle birleşince, ilişki “güç savaşına” dönüşebilmektedir. Mentalizasyon açısından ÇEŞ; stres altında ebeveynin ve çocuğun birbirini “zihin sahibi” olarak görememesi, niyet okumanın bozulması ve hızlı tehdit atıflarıyla şiddetin tırmanması şeklinde görülebilmektedir. Mentalizasyon-temelli aile yaklaşımlarının çocuk ve aile alanında sistematik biçimde incelendiğini ve umut verici sonuçlar bildirdiğini gösteren derlemeler bulunmaktadır (Byrne ve ark., 2020; Volkert, 2022).
Şema Terapi: ÇEŞ’yi Besleyen Şemalar ve Mod Çatışması
Şema Terapi, ÇEŞ’i sıklıkla modlar arası çatışma olarak açıklamaktadır. Çocuklar tarafından tetiklenen tipik şemalar:
• Terk Edilme / Duygusal Yoksunluk: “Beni kimse gerçekten tutmuyor.”
• Güvensizlik/Suistimal: “Yakında incitileceğim.”
• Haklılık ve Yetersiz Özdenetim: Sınırları içselleştirememe; dürtüyle hareket etme.
(Bach ve ark., 2018)
Mod düzeyinde çocukta Öfkeli Çocuk (incinmişliğin öfkesi) ve Dürtüsel Çocuk (anlık boşalım) sık görülmektedir. Ebeveynde ise Cezalandırıcı Ebeveyn ya da Aşırı Talepleri Olan Ebeveyn modu aktive olabilmektedir. Bu iki taraflı aktivasyon, ev içinde “tetikleyici-tetiklenen” döngüsünü kurmaktadır: ebeveyn sertleştikçe çocuk daha çok taşar; çocuk taştıkça ebeveyn daha çok cezalandırır.
Araştırma Bulguları: Çocukluk Çağı Travmaları
Simmons ve arkadaşlarının (2018) derlemesiyle bulunan verilerde, ÇEŞ araştırmalarında aile içi şiddete maruziyetin güçlü bir bağlam değişkeni olduğunu vurgulamaktadır. Ibabe’nin (2020) sistematik incelemesi, terminoloji ve ölçüm farklılıklarına rağmen ÇEŞ’nin aile işlevselliği, disiplin tutarlılığı ve psikososyal risklerle ilişkili seyrettiğini bildirmektedir. Yeni yapılan çalışmalarsa ÇEŞ’i Olumsuz Çocukluk Deneyimleri çerçevesinde ele alarak, kümülatif travmanın çocukta saldırgan profilleri şekillendirebileceğini göstermektedir (Navas-Martínez ve ark., 2023). Klinik olarak, “şiddet uygulayan çocuk” etiketinin arkasında çoğu zaman çözülmemiş bir travmanın dili olabileceğini hatırlatmaktadır. Belki de çocuk aslında geçmişte ebeveynlerinden ötürü yaşamış olduğu şiddetin intikamını alabileceğini düşünmektedir…
Müdahale: Yalnız Çocuğu Değil, Döngüyü Tedavi Etmek
ÇEŞ’de çocuğa odaklanan yaklaşımlar genellikle yetersiz kalmaktadır; sistemik ve çok bileşenli müdahaleler daha rasyonel olarak öne çıkabilmektedir (Rogers ve Ashworth, 2024). Dinamik açıdan hedef; ebeveynin otoritesini “korku” ile değil “tutarlılık” ile kurmasına yardım etmek; çocuğun öfkesinin altındaki incinmişliği sembolize etmektir. Şema açısından hedef; şemaları görünür kılmak, modlar arası geçişi öğretmek ve “ev içi güvenli sınır”ı yeniden inşa etmektir. Mentalizasyon temelli yaklaşımlar, kriz anlarında niyet okumayı yavaşlatıp ilişkiye olumlu zihniyeti geri getirmeyi amaçlar; bu yöntem ÇEŞ döngüsünde çok kritik bir kırılma noktası olabilmektedir (Byrne et al., 2020; Volkert, 2022).
CEŞ bazen güç gösterisi gibi görünür; ama klinikte çoğu kez “beni tut, ama beni incitme” diyen bir iç çocuğun fırtınasıdır.
Kaynakça
- Kaynakça
- Bach, B., Lockwood, G., & Young, J. E. (2018). A new look at the schema therapy model. Cognitive Behaviour Therapy, 47(4), 328–349.
- Byrne, G., et al. (2020). Mentalization-based treatments with children and families: A systematic review.
- Ibabe, I. (2020). A systematic review of youth-to-parent aggression. Trauma, Violence, & Abuse / related review accessible via PMC.
- Navas-Martínez, M. J., et al. (2023). Relationship between child-to-parent violence and cumulative ACEs.
- Rogers, M. M., & Ashworth, M. (2024). Child-to-parent violence and abuse: A scoping review.
- Simmons, M., McEwan, T. E., Purcell, R., & Ogloff, J. R. P. (2018). Sixty years of child-to-parent abuse research… Aggression and Violent Behavior, 38, 31–52.
- Volkert, J. (2022). Introduction to mentalization-based approaches for psychotherapy.
