Günümüzde Akran Zorbalığının çoğaldığı bir dönemde bu konuya değinmeden geçmek istemedim. Akran, kendi yaşıtından birisi demek oluyor. Zorbalık, sürekli olumsuz davranışlar sergileyen kişiye deniyor. Güçlünün güçsüze üstünlük tasladığı bu dönemde çocukların da bundan payına düşeni alması çok normal.
Burada en büyük iş ailelere düşüyor. Çocuklar dünyaya masum olarak geliyorlar; büyüdükçe aile içinde şekilleniyorlar. Aileler çocukları kendi istedikleri gibi olmaları için baskı uyguluyorlar, onların da küçük insanlar olduklarını unutup kendi bildikleri doğruları dayatıyorlar. Otoriter ve baskıcı ailelerde büyüyen çocuk, okul hayatına atıldığında öğrendiklerini arkadaşlarına uygulamaya başlıyor. Uygulayan çocuk için öğrendiği davranış bu çünkü. Çocuk duygularıyla temas etmeyi öğrenememiş, sürekli baskılanmış; böylece duyarsızlaşma baş gösteriyor.
Bir de zorbalığa maruz kalan tarafa bakalım; bu çocuk ise evde hep susturulmuş, benlik algısı gelişmemiş çocuklardan oluşuyor. Bu çocuklar sessiz, içine kapanık ve özgüveni düşük çocuklardır. Akran Zorbalığı erken fark edilip önlem alınması önemlidir. Bu çocuklar sürekli zorbalığa maruz kaldıklarında depresif, kaygılı ve mutsuz çocuklar olarak gelişiyorlar. Zorbalığa maruz kalan çocuğun okul hayatında da düşüşler olmaya başlıyor. Dikkat dağınıklığı olabiliyor ve bunlar fark edilip tedavi edilmezse ilerleyen yaşlarda kendisini daha sert şekillerde gösterebiliyor. Akran zorbalığına karşı okul ve aileler iş birliği yaparak, rehberlik servislerinin ailelere bilgilendirme seminerleri yapmaları; okul içinde de çocuklara akran zorbalığıyla ilgili ders vermeleri gerekiyor.
Burada yapılması gereken diğer bir konu da bireyin, akran zorbalığı yapan kişiye nasıl tepki vermesi gerektiğinin anlatılmasıdır.
Akran Zorbalığında Maruz Kalan Tarafın Tepkisi Nasıl Olmalı?
-
Sınır koymalı, “hayır” diyebilmeli.
-
“Bu yaptığın doğru değil” diyebilmek çocuğun sınırlarını korumasıdır.
-
Çocuğunuza kendinden emin ses tonuyla konuşmayı öğretin.
-
Göz teması kurmak karşı tarafa özgüven sinyali verir.
-
Yalnız olmadığını, gerektiğinde öğretmenlerinden destek alabileceğini bilmeli.
Akran Zorbalığı Çeşitleri
Fiziksel Zorbalık
Vurma, itme gibi davranışlarda bulunan kişiler bu gruba girmektedir.
Sözel Zorbalık
Lakap takma (şişko, sıska vb.), çocuğun kişiliğine karşı olumsuz sözler.
Sosyal Zorbalık
Dışlanma, dedikodu yapma, iftira atma.
Siber Zorbalık
Sosyal medya üzerinden, mesaj yoluyla ya da oyun uygulamaları üzerinden yapılan olumsuz yorumlardır.
Akran Zorbalığıyla İlgili Öneriler
Çocuklara Empati ile ilgili kitaplar okutulabilir veya okunabilir. Okullarda birbirlerine yardımlaşma yapabilecekleri faaliyetler düzenlenebilir.
Çocuğun kişiliğine değil davranışlarına eleştiride bulunmak ve bunun hakkında konuşmak gerekir. Yaptığı olumsuz davranışı görmezden gelmemek, çocuğun aynı hareketleri tekrar yapmasını önlemede yardımcı olur.
Bandura’nın sosyal öğrenme kuramına göre aile içi anlaşmazlıklar çocukların ilişkilerini olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Nitekim cezalandırıcı, destekleyici olmayan ilgisiz ebeveynlik tarzında zorbalık davranışının arttığı gözlenmektedir.
Günümüzde üzerinde durulması gereken bir konu olarak görüyorum. İnsanlık geleceğinin iyi yönde evrilmesi için bu konuda herkesin üstüne düşen görevi yapmasını temenni ediyorum. Aslında günümüzde asıl sorun sevgisizlik. Sevgi olan yerde ne zorbalık kalır ne başka bir şey. Çocuklarımız sevgiye aç büyüyorlar, aile kavramı gitgide yok oluyor. Akşam olunca herkes sanal dünyada, kimsenin kimseden haberi yok. Çocuklar izledikleri videolardan da zorbaca davranışları öğrenebiliyorlar. Ailelerin çocukların ne izlediklerini denetlemeleri, onlarla kaliteli zaman geçirmek, göz teması kurmak, ailece çay veya yemek sofralarında bulunmak — bunlar kendisi küçük ama etkisi büyük etkinliklerdir.
Erikson’a göre duygusal bağımsızlığın kazanılması, cinsiyete uygun sosyal rollerin geliştirilmesi, kendine özgü değerler sisteminin oluşturulması, toplumsal rollerin belirlenerek bunların gerçekleştirilmesine yönelik kararların oluşturulmasını gerektirir.
Önceleri zorbalık davranışları normal kabul edilirken, 1982 yılında Norveç’te üç erkek öğrencinin zorbalığa uğraması nedeniyle intihar etmesi ve yapılan araştırmalar sonucunda zorbalığın zararlı etkilerinin açıklanmasıyla bu düşünce değişmiştir. Bu intihar olayı, Norveç’te ulusal çapta konu ile ilgili önlemlerin alınmasını ve bu konuda araştırmalar yapılmasını sağlamıştır (Smith and Brain 2000; Beaty and Alexeyev 2008; Pişkin 2009).
Çocukluk çağında zorbalık yapanlara yönelik bir önlem alınmadığında, bu davranışlarda bulunan çocukların suç işleme eğiliminin arttığı görülmektedir. Ayrıca bu gruptaki ergenler alkol ve uyuşturucu kullanımına yönelmektedir.
Bu konuda yapılabilecekler arasında iki tarafın da psikoterapi almaları, zorbalığa uğrayan çocuk için öz değer çalışmaları yapılması, zorbalık yapan tarafta empati geliştirici çalışmalar düzenlenmesi ve toplumun bu konuda bilinçlendirilmesi yer almaktadır. Öncelikle ailelerin insan ilişkilerinde çocuklara örnek davranışlar sergilemeleri gerekir ki çocuklar da bu ayak izlerini takip ederek iyiliğin, sevginin neleri güzelleştirebileceğini görsünler. Zorbalıkların değil sevginin, dostluğun çoğalarak dünyayı kuşatması, birlik ve beraberlik içinde yaşam sürebilmek dileğimle…
Son olarak sizlere bir kitap önerisinde bulunmak istiyorum: Lev Tolstoy’un “İnsan Ne İle Yaşar” kitabı, sevginin gücünü anlatan bir eser. Kucak dolusu sevgilerimle…
