Daha önce hiç ödül aldıktan veya büyük bir başarı elde ettikten sonra, bu başarıyı şans eseri kazandığınızı ve aslında hak etmediğinizi düşündünüz mü? Peki, bu şans eseri elde ettiğiniz başarının size ait olmadığını diğer insanların da anlayacaklarından endişe duyup yoğun bir kaygı yaşadınız mı? Cevabınız evetse, “İmposter sendromu” yaşamış olabilirsiniz.
İmposter kelimesi İngilizce kökenlidir ve ‘sahtekar’ anlamına gelir. Bu sendromun ilk tanımı 1978 yılında psikologlar Pauline Clance ve Suzanne Imes tarafından yapılmıştır.
İmposter Sendromu Nedir?
İmposter sendromu, bireyin elde ettiği başarıları kendi yeteneklerine değil, şansa, tesadüflere veya dış etkenlere bağlaması ve kendisini yetersiz hissetmesi durumudur. Bu kişiler sürekli bir korku ve tedirginlik içindedirler; zira her an yakalanacaklarını ve herkesin onların sahtekar olduğunu anlayacaklarını düşünürler. Bu durum, kişinin başarılarının görülmemesi veya az olması ile ilgili değildir. Aksine, etraflarındaki insanlar ne kadar övgüde bulunsalar da, bu kişiler başarıyı hak etmediklerini düşünürler. Alınan övgüler, kişide bir pekiştireç veya ödül değil, bir stres faktörü haline gelir.
İmposter Sendromunun Belirtileri
- Kronik Yetersizlik Hissi: Kişi kendini mevcut durum için sürekli yetersiz ve eksik görmektedir.
- Başarının İçselleştirilememesi: Başarılarını şansa bağlamakta, kendi çabalarını etkisiz görmekte ve durumun tamamen şans eseri olduğuna inanmaktadır.
- Mükemmeliyetçilik: Kişi kendine yüksek hedefler koymakta ve bu hedeflere ulaşmak için her şeyin kusursuz olması gerektiğine inanmaktadır. Hatalara ve pürüzlere yer yoktur.
- Başarının Ardından Yoğun Kaygı Yaşama: Kişi başarı elde ettikten sonra yoğun bir kaygı yaşar; başarının şans eseri oluştuğunu ve başkalarının da bunu fark edeceğini düşünür.
- Övgü Almakta Zorlanma: Başkaları tarafından takdir edildiğinde bunu hak etmediğini düşünür ve sürekli eksik yönlerine vurgu yapar.
- Sürekli Kendini Başkalarıyla Kıyaslama: Hiçbir başarı kendisine yeterli gelmez; daima başkalarının daha üstün başarılar elde ettiğini düşünür ve sürekli bir kıyaslama içindedir.
İmposter Sendromunun Nedenleri
- Yüksek Beklentili Ebeveynlerle Büyümek: Ailelerimizin mirasını taşırız. Ebeveynler mükemmeliyetçi kişilik tipine sahip olduklarında ve çocuklarından da aynı performansı göstermelerini istediklerinde, çocukta yoğun bir kaygı oluşur.
- Toplum Baskısı: Birey, toplumun bir parçasıdır. Bulunduğumuz toplumda var olan kültürler, bireyin üzerinde başarı kaygısı oluşturabilir.
- Sosyal Medya: Sosyal medya, insanların çoğunlukla başarılarını paylaştığı bir platformdur. Bunu gören kişiler kendilerini kıyaslayabilirler.
Başa Çıkma Yöntemleri
- Farkındalık Oluşturma: Başarılarınızı yazarak not etme veya konuşarak ifade etme, farkındalığınızı artırabilir. Başarılarınız üzerine konuşun veya yazın; neler yaptığınızın ve nasıl bir süreç izlediğinizin farkında olun.
- Kesin Kanıt Arama: Başarılarınızın size ait olmadığını düşündüğünüz durumlarda kendinizden kesin kanıt isteyin. Başarının neden size ait olmadığına dair kesin bir kanıt olup olmadığını kontrol edin.
- Hata Yapmanıza İzin Verin: Her insan hata yapar. Hata yapmak, eksik veya yetersiz olduğunuz anlamına gelmez. Hatalarınıza kızmak yerine onlardan ders çıkarın; her hata size ne yapmamanız gerektiğini öğretir.
- Başarılarınız İçin Kendinize Teşekkür Edin: Başarılarınızı içselleştirin ve kabul ederek kendinize teşekkür edin. Unutmayın, o başarı size aittir.
Bir sonraki başarınızı elde ettiğinizde kendinize şu soruyu sorun: Başarımı değerlendirirken şansın yanı sıra kendi emeğimi de fark edebiliyor muyum?
