Ne zaman iyi bir şey yapsanız, bir başarı elde etseniz içten içe bunun bir yanılsama olduğunu düşünüyor musunuz? Bazen verdiğimiz emek ile kazancımız orantılı olmayabilir ve kazandığımız şeyi hak etmediğimizi düşünebiliriz. Fakat kazandığını hak etmeme inancı bazen kalıcı bir şüphe haline gelir, işte buna İmposter Sendromu denir.
İmposter Sendromu, kişinin elde ettiği başarıları içselleştiremeyip bunları şansa, dışsal faktörlere veya çevresinin yanılsamasına bağlayıp “sahtekar” gibi hissetmesiyle karakterize olan durumdur.
İlk olarak Clance ve Imes’in (1978) 150 kadın ile beş yıl süren klinik görüşmeler sonucu ortaya koyduğu İmposter Sendromu, özellikle akademik ve profesyonel alanlarda başarılı olan kişilerde yaygın olarak gözlemlenmektedir (Saader Şen ve Küçükkaragöz, 2022). Bu sendroma sahip kişiler başarılarını görmezden gelirler, sahip oldukları yeteneğin bir yanılsama olduğunu, elde ettikleri başarıların dışsal faktörlerden kaynaklandığını iddia ederler. Bunun sonucunda, çevresindekilerin bir gün “gerçek yetersizliğini” fark edeceği ve “sahtekarlıklarının” ortaya çıkacağının korkusuyla yaşarlar.
İmposter Sendromunun Belirtileri
Bu sendromu deneyimleyen kişilerde üç ortak özellik vardır (Harvey ve Katz, 1985, Akt., Gülbahar, 2023):
-
Kendisini olduğundan daha yetenekli gösterdiğine dair bir inanç,
-
Elde ettikleri başarıları; zekâ veya yetenekleri yerine şans, aşırı emek ya da diğer insanların yanlış değerlendirmeleri gibi dışsal etkenlerle açıklamak,
-
Gerçeğin ortaya çıkacağı ve sahtekâr olarak anlaşılacağı endişesi.
İmposter Sendromunun bireyler üzerinde olumsuz birçok etkisi vardır. Yapılan çalışmalar, imposter sendromuna sahip bireylerin depresyon, kaygı ve tükenmişlik gibi durumlar yaşayabileceğini öne sürmüştür (Margo, 2022, Akt., Gülbahar, 2023).
Clance (1985), Sahtekârlık Sendromunun bireysel düzeyde altı temel özellikle karakterize olduğunu öne sürmektedir. Bunlar:
-
Sahtekârlık Döngüsü,
-
Özel olma ya da en iyisi olma ihtiyacı,
-
Süpermen/Süper Kadın yönleri,
-
Başarısızlık korkusu,
-
Yeterliliğin reddi ve övgüyü azaltma,
-
Başarıyla ilgili korku ve suçluluk duygusudur (Akt. Gülbahar, 2023).
İmposter Sendromunun Nedenleri
Peki İmposter Sendromunun nedenleri neler olabilir? Her ne kadar bu sendromun başlangıç nedeni net olarak belirlenmemiş olsa da, çeşitli faktörlerin sendromun gelişiminde rol oynadığı görülmektedir:
-
Kişilik: Yüksek nevrotizm, mükemmeliyetçilik ve düşük benlik saygısına sahip bireylerin bu sendromu deneyimleme olasılığı oldukça yüksektir (Bravata ve ark., 2020).
-
Yetiştirilme Tarzı: Kontrolcü, aşırı korumacı ve tutarsız davranışlar sergileyen ebeveynlere sahip olan ve başarıları yeterince takdir edilmeyen bireylerin bu sendromu yaşama olasılığı daha yüksektir.
-
Azınlık Durumunda Olmak: Toplumsal düzeyde farklılık taşımak – örneğin farklı bir ırka, cinsiyete, yaş grubuna ya da sosyoekonomik duruma mensup olmak – İmposter Sendromu açısından risk faktörleri arasında sayılmaktadır. Bu bağlamda sendromun özellikle kadınlar ve azınlık gruplar arasında daha sık görüldüğü ifade edilmektedir (Bravata ve ark., 2020).
-
İşyeri Dinamikleri: Kişilerin çalıştıkları iş veya eğitim ortamındaki baskıcı ve aşırı rekabetçi tutumlar, bireyin kendi başarılarını yetersiz görmesine sebep olabilir.
-
Psikolojik Etkenler: Anksiyete veya depresif bozukluklar gibi altta yatan psikolojik sorunlar, imposter sendromuyla ilişkili duyguların şiddetini artırabilir.
İmposter Sendromu İle Başa Çıkma Yöntemleri
Sendrom psikiyatrik bir hastalık olarak değerlendirilmemekle birlikte, beraberinde görülen depresyon, kaygı ve düşük özsaygıyı azaltmaya yönelik terapi yöntemleri uygulanabilir.
Bununla birlikte;
-
Bireyin düşük özgüveni üzerinde çalışılmalıdır,
-
Empati becerilerindeki eksiklikler giderilmelidir,
-
Başarılarına yönelik farkındalık artırılmalıdır,
-
Kendini sorgulama biçimleri üzerinden farklı bakış açıları geliştirmesi sağlanmalıdır (Balaban, 2023).
İmposter Sendromu, birçok kişi tarafından deneyimlenen yaygın bir sorundur. Fakat profesyonel psikolojik destek alındığında ve uygun stratejiler uygulandığında bu sendromla başa çıkmak mümkün hale gelir. Bu süreçte bireyin kendi değerini anlaması ve potansiyelini doğru şekilde değerlendirmesi en önemli desteklerdir.
Kaynakça
Balaban, Ö. (2023). İmposter sendromu. Yönetim ve Organizasyon Sendromları, 125.
Bravata, D. M., Madhusudhan, D. K., Boroff, M., & Cokley, K. O. (2020). Commentary: Prevalence, predictors, and treatment of imposter syndrome: A systematic review. Journal of Mental Health Clinical Psychology, 4(3), 12–16.
Bravata, D. M., Watts, S. A., Keefer, A. L., Madhusudhan, D. K., Taylor, K. T., Clark, D. M., Nelson, R. S., Cokley, K. O., & Hagg, H. K. (2020). Prevalence, predictors, and treatment of impostor syndrome: A systematic review. Journal of General Internal Medicine, 35(4), 1252–1275. https://doi.org/10.1007/s11606-019-05364-1
Clance, P.R. & Imes, S. (1978). The imposter phenomenon in high achieving women: dynamics and therapeutic intervention. Psychotherapy Theory, Research and Practice, 15(3), 241-248. https://doi.org/10.1037/h0086006
Clance, P. R. (1985). The Impostor Phenomenon: Overcoming the fear that haunts your success. Atlanta, GA: Peachtree.
Gülbahar, Y. (2023). Sahtekârlık sendromu. Yönetim & Organizasyon Alanında Seçme Yazılar, 117.
Sadeer Şen, G., & Küçükkaragöz, H. (2022). Başarılarım gerçek mi? Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 54, 774–787. https://doi.org/10.53444/deubefd.1028826
