İnsan, sosyal bir varlıktır ve bu yüzden yakın ilişki arayışındadır. Sternberg (Akraran Atak ve Taştan, 2012: 521), aşkın ya da romantik ilişkinin, insanların; yaşamlarına anlam kattığını düşünmelerinden ve bilimsel olarak da aşkın insan yaşamında işlevlerinin olduğunu belirtmesinden dolayı önemli olduğunu söylemektedir. Aşk, beraberinde yakınlık, bağlanma, güven, saygı ve sevgi gibi duyguları da getirmektedir. Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisinde geçen ait olma ve sevgi ihtiyacı basamağında, kişinin hem romantik ilişkiler, hem de sosyal aidiyetin önemi vurgulanmıştır. İnsanın yaşamı boyunca psikolojik iyi oluşu sürdürebilmesinde, diğer insanların varlık ve katkıları önemlidir.
Flört, insanların birbirlerini tanımak ve ne kadar uyumlu olduklarını görmek için arkadaşlık, sevgililik, cinsellik, aşamalarının yaşandığı duygusal bir ilişki olarak tanımlanmıştır (Hortaçsu, 2002; aktaran Kaçar ve Parlar, 2019: 716). Günümüzde, teknoloji çağında her şeyin online platformlara döküldüğü gibi online flört de oldukça yaygınlaşmış durumda.
Online Flört ve İzlenim Oluşumu
Online flört, bir süredir hayatımızda yerini korusa da insanlarla tanışmanın yeni bir formudur. Online flörtün ilk formu, 1959 yılında Stanford Üniversitesi’nden iki öğrencinin bilgisayar üzerinden katılımcıların benzerliklerine göre eşleştirilmesine olanak sağlayan bir program geliştirilmesi ile oluştu. En popüler online flört aplikasyonlarından biri olan Tinder, 2012 yılında oluşturuldu. Yapılan bir çalışmaya göre 2018 yılında yaklaşık 33,9 milyon ABD’li kullanıcı online flört aplikasyonlarını kullanmaktaydı. Bu uygulamalar, Tapan’a (2019: 34) göre, insanların aşkı ya da cinselliği bulma arayışlarının kültürel bir yansımasıdır. Online flört aplikasyonları yeni arkadaşlıklar ve ilişkilerin yanı sıra evliliklerin başlamasını da sağlamıştır. Online flört uygulamalarının temeli; insanların profillerine koydukları fotoğraf, istek üzerine eklenen kişisel bilgiler ve konum yakınlığına göre insanların gördükleri kişiye karşı geliştirdiği bir izlenim oluşumu, beğeni ile bir eşleşme sağlar.
Gerçek hayatta izlenim oluşumu, sosyal algının ana bileşenlerindendir ve kişilerin birbirleri ile ilgili algılarının oluşumu sürecinde önemli bir ön hazırlıktır. Kişi, yeni biri ile tanıştığında onu tanımasa bile onunla ilgili birtakım bilgilere sahip olur, karşıdaki kişinin neye benzediği, nasıl bir tepkide bulunduğu ile ilgili analizler yapar ve bu süreç ile eş zamanlı olarak o kişi ile ilgili bir fikre sahip olur. Kişinin duyularıyla hissettiği, bilişsel olarak işlediği, belleğine kaydettiği fiziksel veya zihinsel bir tepki biçimi oluşturduğu bilgilerin yorumlanması işlemine algı denilir. Algılama süreci; kişilik yapısı, kişisel deneyim, kültür gibi değişkenleri içinde barındırarak kişiden kişiye değişkenlik gösterebilir.
İlk izlenimler önemlidir tabii. Kıyafet, ses tonu, saç stili, tüm görünüşü bir insan hakkında çıkarım yapmamızı sağlayabilir. Güzel bir kıyafet giymiş, saçlarını taramış, güzel bir parfüm sıkmış birini görünüşü hakkında yorumlarken, bazen kişiliği hakkında da çıkarımlar yaparız. Halbuki daha ilk görüşümüzdür o kişiyi. Bu durumu literatürde “Halo Etkisi” olarak adlandırıyoruz.
Halo Etkisi
Halo etkisi kavramı Thorndike tarafından ortaya atılmış ve genel olarak bir kişi hakkındaki genel değerlendirmelerin, o kişinin bireysel özellikleri üzerindeki değerlendirmeleri etkilemesi olarak tanımlanabilir. Örneğin bir ortamda şık bir takım elbise giymiş, saçları taranmış, yakışıklı bir erkek ile tanıştığınızı düşünün. Henüz o kişiyle tanışalı birkaç dakika olmuş, sadece dış görünüşü hakkında bilgi sahibiyken, beynimiz bir anda hükmü verir: “Ne kadar çekici, bir o kadar da centilmen bir tip, tam bana göre!” Dış görünüş, belki bir bakış veya sıcak bir ses tonu, bu kişinin tüm kişiliğine yansıyan bir ışık halesine dönüştü bile! Peki şöyle bir düşünelim, sizce bu dijital çağda halo etkisinin en çok görüldüğü yerlerden biri ne olabilir? Online flört aplikasyonları dediğinizi duyar gibiyim!
Halo Etkisi ve Online Flört
Teknolojinin gelişimi ile birlikte telefonlara indirilebilen bu aplikasyonlar, insanların gittikleri her yerde kullanabilmesine olanak tanıyor. Tinder gibi aplikasyonlar genellikle sınırlı miktarda bilgi içeren bir profil sunar. Bir kişi flört eşleşmesi sağlayacağında uygunluk ile ilgili yargılarını genellikle birkaç fotoğraf ve tanıtıcı bilgi üzerinden oluşturur. Kişi, bu aplikasyon üzerinde denk geldiği kişinin fotoğrafını görüp fiziksel çekicilik stereotipi ile “güzel olan iyidir” gibi bir algı oluşturabilir. 2011 ve 2016 yılında yapılmış bazı çalışmalar yüz çekiciliği ile algılanan zeka, algılanan sorumluluk ve algılanan akademik başarı arasında yüksek korelasyonlar bulmuştur. Bu gibi algılar, ilerleyen süreçte kişide romantik ilişkilere karşı bakış açısında olumsuz değişim, hayal kırıklığı ve bazı bilişsel çarpıtmalara sebep olabilir. Bunun yanı sıra, online flört aplikasyonunda eşleşilen kişiye karşı geliştirilen halo etkisi, partnere karşı hızlı bir güven oluşumunu inşa ederken, bu durumun kötü niyetli kullanılması ihtimali, olası dijital flört şiddetini ve siber zorbalığı da beraberinde getirebilir.
Kaynakça
İŞÖZEN, Ö. Ü. H. (2022). Mobil Flört Uygulamaları Bağlamında Yakın İlişkiler. Journal of Social Reserch and Behavioral Sciences, 8(16).
Kartal, B. (2023). Sosyal Çevre ve Davranış Bağlamında Halo ve Horn Etkisi ve Ters Yönlü Bir Algı Yönetimi Denemesi. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 12(23), 115-129.
Ramaker, A. A. (2020). The impact of the halo effect in online dating (Doctoral dissertation, University of Wisconsin-Stout).
Dion, K., Berscheid, E., & Walster, E. (1972). What is beautiful is good. Journal of Personality and Social Psychology, 24(3), 285-290. doi: 10.1037/h0033731
