“Beni yanlış anladın, aslında öyle demek istememiştim.”
“Sana bunu neden yaptığımı açıklayabilirim.”
“Normalde ben hiç böyle biri değilim.”
“Öyle görünmüş olabilir ama benim niyetim o değildi.”
Bazı insanlar, söyledikleri ya da yaptıkları şeyler yanlış anlaşıldığı zaman kısa bir açıklamayla yetinebilir. Bazıları ise açıklama yapmayı bir türlü bitiremez. Bu kişiler davranışlarının nedenlerini tekrar tekrar anlatırlar. Karşı taraf ikna olmuş olsa bile konuşmaya devam edebilirler.
Anlaşılmak Neden Bu Kadar Önemli?
İnsan, sosyal ilişkiler içinde var olan bir canlıdır. Baumeister ve Leary’nin (1995) ortaya koyduğu “ait olma ihtiyacı” yaklaşımına göre, diğer insanlarla yakın ilişkiler kurmak temel psikolojik ihtiyaçlarımızdan biridir.
Bu nedenle yanlış anlaşılmak, yalnızca bir iletişim problemi olarak gerçekleşmeyebilir. Kişi, karşı tarafın kendisi hakkındaki düşüncesinin değişme olasılığını tehdit gibi görebilir.
Örneğin bir arkadaşınıza gitmek istemediğinizi söylediğinizde, onun bu davranışı “beni önemsemiyor” şeklinde yorumlayacağından endişeleniyorsanız, basit bir “gelemeyeceğim” cümlesiyle yetinmekte zorlanabilirsiniz. Bu nedenle daha uzun açıklamalar yapmak isteyebilirsiniz. Burada amaç anlaşılmanın yanı sıra ilişkinin zarar görmesini engellemek olabilir.
Kendimizi başkalarının gözünden tamamen bağımsız düşünmek kolay değildir. İnsanlar, kendileriyle ilgili algılarını sosyal ilişkiler aracılığıyla da şekillendirir. Bu noktada sosyal psikolojideki benlik doğrulama yaklaşımı dikkat çekicidir. Swann ve Read’in (1981) çalışmalarına göre insanlar, kendileri hakkındaki mevcut algılarıyla uyumlu sosyal geri bildirimleri arama ve önemseme eğiliminde olabilir.
Dolayısıyla kendisinin “iyi bir arkadaş”, “sorumluluk sahibi biri” veya “yardımsever bir insan” olarak gören biri, bu özelliklerle çelişen bir davranış sergilediğinde uzun açıklamalar yapma ihtiyacı hissedebilir.
İşin İçinde Reddedilme Korkusu Olabilir mi?
Bazı kişilerde kendini açıklama ihtiyacı, reddedilme duyarlılığı ile yakından ilişkili olabilir. Reddedilme duyarlılığı, kişinin reddedilmeyi beklemeye, reddedilme işaretlerini daha kolay fark etmeye ve bunlara güçlü tepkiler vermeye yatkın olmasıdır.
Bir mesaja normalden daha kısa cevap aldığınızda, “bir şey mi oldu?” diye düşünmeniz çok da olağandışı değildir. Ancak zihniniz hızla “bana kızdı galiba”, “artık benimle görüşmek istemiyor” gibi sonuçlara gidiyorsa, belirsizliği ortadan kaldırmak için kendinizi açıklamak zorunda hissedebilirsiniz.
Araştırmalar, yüksek reddedilme duyarlılığının kaygı, depresyon ve yalnızlık gibi çeşitli psikolojik zorluklarla ilişkili olduğunu göstermektedir.
Sürekli Açıklamak Özgüvensizlik midir?
Sürekli açıklama yapmak özgüvensizlik anlamına gelmeyebilir. Bu davranış, sağlıklı iletişimin de bir parçası olabilir. Bir yanlış anlaşılmayı düzeltmek, sınırlarımızı ifade etmek ve niyetimizi açıklamak oldukça doğaldır.
Dikkat edilmesi gereken nokta bunun bir zorunluluk gibi hissedilmesidir. “Beni yanlış anlamamalılar”, “düşündüklerini değiştirmeliyim”, “yaptığım şeyin nedenini mutlaka anlamalılar” gibi düşünceler iletişim kurmaktan çok kaygıyı azaltma yöntemi olabilir.
Üstelik, bazen ne yaptığımızı anlattığımızda artık sorun yok gibi düşünürüz. Ancak karşı taraf beklediğimiz tepkiyi vermediği zaman yeniden açıklama ihtiyacı doğabilir. Böylece açıklama-rahatlama-yeniden kaygılanma döngüsü oluşabilir.
Herkesin Bizi Doğru Anlaması Mümkün mü?
Çoğu zaman şu gerçeği kabul etmekte zorlanırız: Kendimizi ne kadar iyi açıklarsak açıklayalım, başkalarının bizi nasıl algılayacağını tamamen kontrol edemeyiz.
Çünkü insanlar bizi yalnızca söylediklerimiz üzerinden değerlendirmez. Kendi deneyimleri, geçmiş ilişkileri, beklentileri ve duygusal durumları da algılarını etkiler. Bu nedenle kendimizi ne zaman açıklamamız gerektiğini, ne zaman açıklama ihtiyacımızın kaygıdan kaynaklandığını fark ederek davranışlarımızı şekillendirebiliriz.
Kaynakça
- Baumeister, R. F., & Leary, M. R. (1995). The need to belong. Psychological Bulletin, 117(3), 497–529.
- Swann, W. B., Jr., & Read, S. J. (1981). Self-verification processes: How we sustain our self-conceptions. Journal of Experimental Social Psychology, 17(4), 351–372.
