Özet
Geleneksel ve popüler anlayış, aldatmayı (sadakatsizliği) ağırlıklı olarak fiziksel veya cinsel bir temas üzerinden tanımlama eğilimindedir. Ancak klinik psikoloji literatürü ve çift terapisi uygulamaları, aldatmanın cinsel eylemlerin çok ötesine geçen karmaşık bir ilişkisel travma olduğunu açıkça koymaktadır. Bu makalede, sadakatsizlik olgusu Şema Terapi (Schema Therapy) ekolünün teorik çerçevesi üzerinden incelenmektedir. Biriyle flörtleşmek, aileye ayrılması gereken zaman ve enerjiyi başkalarına aktarmak, evde esirgenen duygusal yakınlığı ve güzel sözleri dışarıya cömertçe sunmak ve eşin güvenini manipüle ederek arkasından iş çevirmek; Şema Terapi bağlamında “Kopuk Koruyan” ve “Hak Gören” modların devreye girdiği, ilişkisel şemaların ve temel duygusal ihtiyaçların ağır biçimde ihlal edildiği birer aldatma biçimidir.
1. Giriş: Sadakatsizliğin Yeniden Tanımlanması
Sadakatsizlik, yalnızca bedensel bir sınır ihlali değil; eşler arasında zımnı veya açıkça yapılmış olan gizlilik, dürüstlük ve bağlılık sözleşmesinin tek taraflı olarak bozulmasıdır. Glass ve Wright (1992), sadakatsizliği cinsel ve duygusal boyutlarıyla ele alarak, duygusal aldatmanın (emotional infidelity) en az cinsel aldatma kadar, hatta birçok durumda ilişkisel bağlanmaya verdiği zarar açısından daha yıkıcı olabileceğini göstermiştir.
Bir ilişkide eşe ve çocuklara ayrılması gereken zamanın, ilginin ve şefkatin sistematik olarak bir başkasına aktarılması “duygusal ihmal” ve “enerji hırsızlığı” oluşturur. Eşine karşı duygusal olarak soğuk, mesafeli ve eleştirel davranırken bir başkasına onaylayıcı, sıcak ve flörtöz sözler sarf etmek; ilişki içindeki güvenli bağlanma (secure attachment) zeminini dinamitler (Bowlby, 1988).
2. Şema Terapi Çerçevesinden Aldatmanın Dinamikleri
Jeffrey Young tarafından geliştirilen Şema Terapi, çocuklukta karşılanmayan temel duygusal ihtiyaçlar sonucu oluşan Erken Dönem Uyumsuz Şemalar (EDUŞ) ve bu şemalarla baş etme mekanizmaları (modlar) üzerine odaklanır (Young, Klosko, & Weishaar, 2003).
A. Temel Duygusal İhtiyaçların İhlali ve Güvenlik Erozyonu
Sağlıklı bir ilişkide partnerlerin birbirine sağlaması gereken en temel alanlar; emniyet, bağlanma, adalet, özerklik ve gerçekçi sınırlardır.
• Arkasından İş Çevirme ve Manipülasyon: Karşı tarafın sevgisine ve dürüstlüğüne güvendiği bir ortamda gizli davranışlar sergilemek, partnerde Kuşkuculuk / Kötüye Kullanılma (Mistrust / Abuse) ve Duygusal Yoksunluk (Emotional Deprivation) şemalarını tetikler. Bu durum, aldatılan partnerde derin bir bilişsel çelişki (cognitive dissonance) ve gerçeklik algısının yitirilmesiyle seyreden ilişkisel travmaya (relational trauma) yol açar (Snyder, Baucom, & Gordon, 2007).
B. Mod Düzeyinde Sadakatsizlik Manifestosu
Duygusal sadakatsizlik ve flörtöz davranışlar sergileyen bireyde sıklıkla belirli baş etme modları aktiftir:
• Hak Gören / Büyüklenmeci Mod (Entitled / Grandiose Mode): Birey, evdeki sorumluluklarından kaçınma, aileye vermesi gereken zamanı dışarıda harcama ve kuralların kendisi için geçerli olmadığını düşünme eğilimindedir. “Ben bunu hak ediyorum”, “Eşim beni anlamıyor, bu yüzden dışarıda ilgi aramam normal” gibi mantığa bürümeler (rationalizations) bu modun ürünüdür.
• Kopuk Koruyan Mod (Detached Protector): Eşiyle ve çocuklarıyla derin, otantik bir duygusal bağ kurmaktan kaçınan birey, evde duygusal olarak duvar örer. Evdeki sorumluluklardan ve çatışmalardan kaçmak için enerjisini, zamanını ve güzel sözlerini risk taşımayan, yüzeysel flört ilişkilerine aktarır.
3. Zaman, Duygu ve İlgi Hırsızlığı Olarak Aldatmak
Aldatmak sadece bir başkasıyla yatmak değildir; ilişkinin duygusal sermayesini sızdırmaktır. Szymanski (2011), modern ilişkilerde “mikro-aldatma” (micro-cheating) ve duygusal ilişki kavramlarının, sadakatsizlik algısını genişlettiğini belirtir.
• Duygusal Yatırımın Yer Değiştirmesi: Bir bireyin eşine söylemekten imtina ettiği takdir, sevgi ve ilgi sözcüklerini bir başkasına sunması, evdeki partneri duygusal bir kıtlığa mahkûm eder.
• Sorumluluk Reddi: Aileye ve çocuklara verilecek zamanın gizlice başkalarına ayrılması, ilişkinin temelindeki adalet ve dayanışma ilkesini yıkar.
4. Sonuç
Klinik psikoloji perspektifinden bakıldığında, aldatma bir dürüstlük ve bağlılık ihlalidir. Fiziksel temas içermese dahi; flörtleşmek, aileden çalınan zamanı ve ilgiyi başkasına cömertçe vermek, evde esirgenen sevgiyi dışarıda dağıtmak ve partnerin dürüstlük varsayımını manipüle ederek arkasından iş çevirmek sadakatsizliğin ta kendisidir. Şema Terapi modellerinin de gösterdiği gibi, bu davranışlar bireyin kendi içsel kaçınmalarının ve uyumsuz modlarının dışa vurumudur ve partner üzerinde yıkıcı bir travmatik etki bırakır.
Kaynakça
- Bowlby, J. (1988). A secure base: Parent-child attachment and healthy human development. Basic Books.
- Glass, S. P., & Wright, T. L. (1992). Justifications for extramarital involvement: The association between reasons, types of affair, and the level of marital dissatisfaction. Journal of Sex & Marital Therapy, 18(4), 261-272.
- Snyder, D. K., Baucom, D. H., & Gordon, K. C. (2007). Getting past the affair: A program to help you cope, heal, and move on. Guilford Press.
- Szymanski, M. (2011). Infidelity: An integral review. The Family Journal, 19(4), 406-412.
- Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema therapy: A practitioner's guide. Guilford Press.
